ปัจจัยที่ส่งผลต่อการรอดชีวิตในการให้ยา N-acetylcysteine ทางหลอดเลือดดำ (IV NAC) แบบต่อเนื่องในผู้ป่วยตับวายเฉียบพลันที่ไม่ได้มีสาเหตุจาก acetaminophen เกินขนาด

กฤตธี กาวิละ

ผู้แต่ง

กฤตธี กาวิละ กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลนครพิงค์

คำสำคัญ:

ผู้ป่วยตับวายเฉียบพลันที่ไม่ได้มีสาเหตุจาก acetaminophen เกินขนาด, ปัจจัย, รอดชีวิต, IV N-acetylcysteine

บทคัดย่อ

บทนำ: การดูแลผู้ป่วยตับวายเฉียบพลัน (ALF) เป็นความท้าทายในโรงพยาบาลที่มีข้อจำกัดในการผ่าตัดปลูกถ่ายตับ การทราบปัจจัยที่ส่งผลต่อการรอดชีวิตในการให้ยา N-acetylcysteine ทางหลอดเลือดดำ (IV NAC) โดยเฉพาะในผู้ป่วยตับวายเฉียบพลันที่ไม่ได้มีสาเหตุจาก acetaminophen เกินขนาดได้ (NAI-ALF) อาจช่วยสนับสนุนการวางแผนการรักษาให้เหมาะสม และเพิ่มโอกาสรอดชีวิตของผู้ป่วย

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่ออัตราการรอดชีวิตภายใน 21 วัน ของการให้ยา IV NAC แบบต่อเนื่องในผู้ป่วย NAI-ALF ในโรงพยาบาลที่มีข้อจำกัดด้านการผ่าตัดปลูกถ่ายตับ

ระเบียบวิธีวิจัย: การศึกษาแบบย้อนหลัง (Retrospective cohort study) ในโรงพยาบาลนครพิงค์ ตั้งแต่ 1 มกราคม พ.ศ. 2565 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 รวบรวมข้อมูลย้อนหลังจากเวชระเบียนผู้ป่วยตับวายเฉียบพลันที่ไม่ได้มีสาเหตุจาก acetaminophen เกินขนาด และได้รับ IV NAC โดยติดตามการรอดชีวิตภายใน 21 วัน

ผลการศึกษา: ผู้ป่วยภาวะตับวายเฉียบพลันทุกระดับที่ได้รับ IV NAC ทั้งหมด 198 ราย เข้าเกณฑ์ศึกษา 74 ราย (ร้อยละ 37.37) เพศชาย 50 ราย (ร้อยละ 67.57) ค่ามัธยฐานอายุ 44 ปี (IQR 34-62) HE grade III-IV 16 ราย (ร้อยละ 21.62) สาเหตุหลักของภาวะตับวายเฉียบพลันจาก drug / toxin 33 ราย (ร้อยละ 44.59) ค่ามัธยฐานระยะเวลาที่ได้ IV NAC 96 ชั่วโมง (IQR 24-192) อัตราการรอดชีวิตโดยรวม ณ วันที่ 21 หลังได้ IV NAC ร้อยละ 56.75 พบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการให้ IV NAC ที่ไม่รุนแรง 3 เหตุการณ์ (ร้อยละ 4.41) จากการวิเคราะห์พบว่าปัจจัยที่สัมพันธ์กับการรอดชีวิตที่ดีขึ้นคือ การให้ IV NAC ต่อเนื่องนาน ≥ 72 ชั่วโมง (AOR = 19.573, 95% CI 4.509 - 84.961, p < 0.001) ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการรอดชีวิตที่ลดลง ได้แก่ NAI-ALF จากการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ (AOR = 0.098, 95% CI 0.012-0.774, p=0.028) และการใช้เครื่องช่วยหายใจ (AOR = 0.176, 95% CI 0.043-0.713, p = 0.015)

สรุปผล: ในโรงพยาบาลที่ไม่สามารถผ่าตัดปลูกถ่ายตับได้ทันที การให้ IV NAC ต่อเนื่องเป็นเวลานานกว่า 72 ชั่วโมงในผู้ป่วย NAI-ALF อาจเป็นกลยุทธ์สำคัญในการเพิ่มอัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วยได้ โดยเฉพาะกลุ่มที่อาการยังไม่รุนแรง

เอกสารอ้างอิง

Thanapirom K, Treeprasertsuk S, Soonthornworasiri N, Poovorawan K, Chaiteerakij R, Komolmit P, et al. The incidence, etiologies, outcomes, and predictors of mortality of acute liver failure in Thailand: a population-base study. BMC Gastroenterol. 2019;19(1):18. doi: 10.1186/s12876-019-0935-y.

Mumtaz K, Azam Z, Hamid S, Abid S, Memon S, Ali Shah H, et al. Role of N-acetylcysteine in adults with non-acetaminophen-induced acute liver failure in a center without the facility of liver transplantation. Hepatol Int. 2009;3(4):563-70. doi: 10.1007/s12072-009-9151-0.

Nabi T, Nabi S, Rafiq N, Shah A. Role of N-acetylcysteine treatment in non-acetaminophen-induced acute liver failure: A prospective study. Saudi J Gastroenterol. 2017;23(3):169-75. doi: 10.4103/1319-3767.207711.

Lee WM, Hynan LS, Rossaro L, Fontana RJ, Stravitz RT, Larson AM, et al. Intravenous N-acetylcysteine improves transplant-free survival in early stage non-acetaminophen acute liver failure. Gastroenterology. 2009;137(3):856-64. doi: 10.1053/j.gastro.2009.06.006.

Bass SN, Lumpkin M, Mireles-Cabodevila E, Lindenmeyer CC, Dolan B, Pickett C, et al. Impact of Duration of N-Acetylcysteine in Non-Acetaminophen-Induced Acute Liver Failure. Crit Care Explor. 2021;3(5):e0411. doi: 10.1097/CCE.0000000000000411.

Amjad W, Thuluvath P, Mansoor M, Dutta A, Ali F, Qureshi W. N-acetylcysteine in non-acetaminophen-induced acute liver failure: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Prz Gastroenterol. 2022;17(1):9-16. doi: 10.5114/pg.2021.107797.

Walayat S, Shoaib H, Asghar M, Kim M, Dhillon S. Role of N-acetylcysteine in non-acetaminophen-related acute liver failure: an updated meta-analysis and systematic review. Ann Gastroenterol. 2021;34(2):235-40. doi: 10.20524/aog.2021.0571.

Patidar KR, Bajaj JS. Covert and Overt Hepatic Encephalopathy: Diagnosis and Management. Clin Gastroenterol Hepatol. 2015;13(12):2048-61. doi: 10.1016/j.cgh.2015.06.039.

Vaquero J, Chung C, Cahill ME, Blei AT. Pathogenesis of hepatic encephalopathy in acute liver failure. Semin Liver Dis. 2003;23(3):259-69. doi: 10.1055/s-2003-42644.

Weissenborn K. Hepatic Encephalopathy: Definition, Clinical Grading and Diagnostic Principles. Drugs. 2019;79(Suppl 1):5-9. doi: 10.1007/s40265-018-1018-z.

Kim WR, Mannalithara A, Heimbach JK, Kamath PS, Asrani SK, Biggins SW, et al. MELD 3.0: The Model for End-Stage Liver Disease Updated for the Modern Era. Gastroenterology. 2021;161(6):1887-95.e4. doi: 10.1053/j.gastro.2021.08.050.

Thai Association for the Study of the Liver (THASL). Draft Thailand Cirrhosis Guidelines 2024 [Internet]. Bangkok: THASL; c2024 [cited 2026 Apr 21]. Available from: https://thasl.org/wp-content/uploads/2024/10/%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87-cirrhosis-guidelines-28-Oct-for-web.pdf [In Thai]

David S, Hamilton JP. Drug-induced Liver Injury. US Gastroenterol Hepatol Rev. 2010;6:73-80.

VHA Pharmacy Benefits Management Strategic Healthcare Group, Medical Advisory Panel, and VA Center for Medication Safety. Adverse Drug Events, Adverse Drug Reactions and Medication Errors Frequently Asked Questions [Internet]. Washington (DC): Department of Veterans Affairs; c2006 [Updated 2006 Nov]. Available from: https://www.pbm.va.gov/pbm/vacenterformedicationsafety/tools/adversedrugreaction.pdf

Jirapongsatorn S, editor. Acute-on-chronic liver failure [Internet]. Bangkok: Phramongkutklao College of Medicine Textbook Project; c2025 [cited 2026 Apr 22]. Available from: https://www.elibrarycub.com/Sample_ebook/S_32176.pdf [In Thai]

Jerome RN, Zahn LA, Abner JJ, Joly MM, Shirey-Rice JK, Wallis RS, et al. Repurposing N-acetylcysteine for management of non-acetaminophen induced acute liver failure: an evidence scan from a global health perspective. Transl Gastroenterol Hepatol. 2024;9:2. doi: 10.21037/tgh-23-40.

Yarema M, Chopra P, Sivilotti MLA, Johnson D, Nettel-Aguirre A, Bailey B, et al. Anaphylactoid Reactions to Intravenous N-Acetylcysteine during Treatment for Acetaminophen Poisoning. J Med Toxicol. 2018;14(2):120-7. doi: 10.1007/s13181-018-0653-9.

Jindal A, Sarin SK. Epidemiology of liver failure in Asia-Pacific region. Liver Int. 2022;42(9):2093-109. doi: 10.1111/liv.15328.

Guidotti LG, Chisari FV. Immunobiology and pathogenesis of viral hepatitis. Annu Rev Pathol. 2006;1:23-61. doi: 10.1146/annurev.pathol.1.110304.100230.

Stravitz RT, Lee WM. Acute liver failure. Lancet. 2019;394(10201):869-81. doi: 10.1016/S0140-6736(19)31894-X.

Fujiwara K, Mochida S, Matsui A, Nakayama N, Nagoshi S, Toda G. Fulminant hepatitis and late onset hepatic failure in Japan. Hepatol Res. 2008;38(7):646-57. doi: 10.1111/j.1872-034X.2008.00322.x.

Nanchal R, Subramanian R, Alhazzani W, Dionne JC, Peppard WJ, Singbartl K, et al. Guidelines for the Management of Adult Acute and Acute-on-Chronic Liver Failure in the ICU: Neurology, Peri-Transplant Medicine, Infectious Disease, and Gastroenterology Considerations. Crit Care Med. 2023;51(5):657-76. doi: 10.1097/CCM.0000000000005824.