ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองต่อการควบคุมภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้อง โรงพยาบาลนครพิงค์

บทคัดย่อ

ความเป็นมา : ภาวะน้ำเกินเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญของผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องซึ่งทำให้ผู้ป่วยต้องกลับเข้ารักษาที่โรงพยาบาลก่อนนัดหมาย โปรแกรมการกำกับตนเองสามารถส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้ป่วยและช่วยควบคุมภาวะน้ำเกินได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ การรับรู้ความสามารถ ความคาดหวังในผลดี และพฤติกรรมการบริโภคโซเดียมและน้ำระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรม และเปรียบเทียบอุบัติการณ์การเกิดภาวะน้ำเกินระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมหลังการทดลอง

วิธีการศึกษา: การวิจัยแบบกึ่งทดลอง ในผู้ป่วย ESRD ที่ทำ PD ที่คลินิกล้างไตทางช่องท้อง โรงพยาบาลนครพิงค์ ระหว่างเดือน พฤศจิกายน 2566 ถึง กุมภาพันธ์ 2567 จำนวน  80 คน ตามเกณฑ์การคัดเข้าคัดออก เครื่องมือในการวิจัย คือ 1) โปรแกรมการกำกับตนเองต่อการควบคุมภาวะน้ำเกินในผู้ป่วย ESRD ที่ทำ PD ระยะเวลา 9 สัปดาห์ 2) คู่มือการปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วย “รักษ์ไตไร้บวม” 3) แบบบันทึกการกำกับตนเองด้านการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมและน้ำ และ 4) สื่อการนำเสนอประกอบภาพนิ่งในการควบคุมภาวะน้ำเกิน การวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ความถี่ ร้อยละ และสถิติเชิงอนุมานไคสแควร์

ผลการวิจัย: ผู้ป่วย ESRD ที่เข้าเกณฑ์ศึกษา กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม (กลุ่มละ 40 คน) เพศชาย (55.0%, 42.5%) อายุมากกว่า 60 ปี (62.5%, 70.0%) มีรายได้เพียงพอแต่ไม่เหลือเก็บ (50.0%, 67.5%) ได้รับการดูแลจากบุตรหลานเป็นหลัก (32.5%, 45.0%) การศึกษาระดับประถมศึกษา (60.0%, 35.0%) ผลการทดสอบประสิทธิภาพของเยื่อบุช่องท้องมีการซึมผ่านสูง (47.5%, 62.5%) หลังการเข้าร่วมโปรแกรมพบว่า กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ (จาก 7.07±1.98 เป็น 8.67±2.89, p < 0.001)  การรับรู้ความสามารถของตนเอง (จาก 57.57±15.59 เป็น 66.10±12.68, p=0.016) พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียม (จาก 41.47±5.11 เป็น 42.72±4.23, p=0.039 และ น้ำ (จาก 6.4±1.26 เป็น 6.85±0.58, p=0.006) และมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้มากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (8.67±2.89, 7.85±2.85, p=0.020) พบว่าอุบัติการณ์ของภาวะน้ำเกินในกลุ่มทดลองมีความเสี่ยงต่อการเกิด volume overload น้อยกว่ากลุ่มควบคุม 0.25 เท่า ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (IRR = 0.25, 95% CI 0.005-2.526, p=0.219)

สรุป: โปรแกรมการกำกับตนเองนี้มีศักยภาพในการควบคุมภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตช่องท้อง