การพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการจัดบริการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแบบเข้มข้นในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โดยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม พื้นที่นำร่องเขตสุขภาพที่ 7

Kannika  Trinnawoottipong; Thawatchai Kampong; Seepri Pholtue; Wipaporn Poosanga; Supawadee Pratan; Preeyanong Donghong

Authors

Kannika Trinnawoottipong Office of Disease Prevention and Control, Region 7 Khon Kaen
Thawatchai Kampong Ban Mueat Ae Health Promoting Hospital
Seepri Pholtue Ban Mueat Ae Health Promoting Hospital
Wipaporn Poosanga Ban Mueat Ae Health Promoting Hospital
Supawadee Pratan Office of Disease Prevention and Control, Region 7 Khon Kaen
Preeyanong Donghong Office of Disease Prevention and Control, Region 7 Khon Kaen

Keywords:

Intensive Lifestyle Modification, Diabetes School, Self-management, VHV Health Coach

Abstract

In Health Region 7 of Thailand, only 29.3% of patients with type 2 diabetes achieved glycemic control targets. This study aimed to develop an intensive lifestyle modification service model for patients with type 2 diabetes using participatory action research (PAR). The conceptual framework integrated Kemmis and McTaggart's action research cycle (Planning, Acting, Observing, Reflecting) with Lorig and Holman's self-management model. The study was conducted in Ban Meng Subdistrict, Nong Ruea District, Khon Kaen Province, from October 2024 to September 2025. Participants comprised 40 patients with type 2 diabetes, 6 healthcare professionals, and 38 village health volunteers (VHVs). Research instruments included health data recording forms, a body composition analyzer, in-depth interview guides, and focus group discussion guides. Quantitative data were analyzed using paired t-tests at a significance level of 0.05, while qualitative data were analyzed using content analysis.

The situation analysis revealed that patients commonly believed diabetes was incurable and required lifelong medication. However, the community possessed strong social capital, including retired volunteer teachers, trained facilitators (Kru Kor) from the Pimai Diabetes School in Health Region 9, active VHVs, and Wat Sawang Manawas temple offering venue support. These assets were used to develop the "SMART DM Model." Post-intervention, participants showed statistically significant improvements in mean HbA1c, body weight, and waist circumference (p<0.001). Six patients (15.0%) discontinued all diabetes medications, and 14 patients (35.0%) achieved medication reduction. Key success factors included utilizing the temple as a community hub, VHV Health Coaches as buddy partners, Kru Kor facilitators who also modified their own health behaviors, and local government support. The model was associated with improved clinical outcomes and medication reduction, with potential for scaling to prediabetes populations. However, these are preliminary findings; long-term follow-up or comparative studies are needed to confirm effectiveness and diabetes remission according to standard criteria.

References

World Health Organization. Global action plan for the prevention and control of noncommunicable diseases 2013-2020. Geneva: WHO; 2015.

Boutari C, Mantzoros CS. A 2022 update on the epidemiology of obesity and a call to action: as its twin COVID-19 pandemic appears to be receding, the obesity and dysmetabolism pandemic continues to rage on. Metabolism 2022; 133: 155217. doi: 10.1016/j.metabol.2022.155217.

International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 10th ed. Brussels: IDF; 2021.

วิชัย เอกพลากร, บรรณาธิการ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2564.

ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพกระทรวงสาธารณสุข. รายงานมาตรฐาน ข้อมูลตอบสนองตัวชี้วัด Service Plan สาขาโรคไม่ติดต่อ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ย. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-subcatalog/b2b59e64c4e6c92d4b1ec16a599d882b.

Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, Gerstein HC, Nauck MA, Oh WK, et al. Consensus report: definition and interpretation of remission in type 2 diabetes. Diabetic Medicine 2021; 39(3): e14669. doi: doi.org/10.1111/dme.14669.

Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, Hamman RF, Lachin JM, Walker EA, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 2002; 346(6): 393-403. doi: 10.1056/NEJMoa012512.

Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. Lancet Diabetes Endocrinol 2019; 7(5): 344-55. doi: 10.1016/S2213-8587(19)30068-3.

Pinsawas B, Surawit A, Mongkolsucharitkul P, Pongkunakorn T, Suta S, Manosan T, et al. Asian low-carbohydrate diet with increased whole egg consumption improves metabolic outcomes in metabolic syndrome: a 52-week intervention study. J Nutr 2024; 154(11): 3331-45. doi: 10.1016/j.tjnut.2024.08.027.

คมกริช ฤทธิ์บุรี. กลยุทธ์ในการขับเคลื่อนงานเพื่อให้ผู้ป่วยโรคเบาหวานเข้าสู่ภาวะ Remission: กรณีศึกษา กลยุทธ์การขับเคลื่อน อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น 2566; 5(1): 123-36.

กระทรวงสาธารณสุข. ปลัด สธ. เผยความสำเร็จ “โรงเรียนเบาหวานวิทยา” มุ่งขยายผลสู่ Service Plan [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 18 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://cimjournal.com/public-health-news/service-plan/.

ณกานต์ชญาน์ นววัชรินทร์, ภูมิธพัฒน์ มายุศิริ, เดือนเพ็ญ เคี่ยนบุ้น, พนัดดา นักดนตรี. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด เพื่อเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ โรงพยาบาลชุมชน จังหวัดชุมพร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2567; 9(1): 298-307.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี ด้านสาธารณสุข (พ.ศ. 2561-2580) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2561). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2561.

กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อของประเทศไทย พ.ศ. 2566-2570. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567.

Kemmis S, McTaggart R. The action research planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University Press; 1988.

Lorig KR, Holman H. Self-management education: history, definition, outcomes, and mechanisms. Ann Behav Med 2003; 26(1): 1-7. doi: 10.1207/S15324796ABM2601_01.

พิชิต สุขสบาย. ประสิทธิผลการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการแพทย์เขต 11 2567;38(1):27-43. doi: 10.14456/reg11med.2024.3.

คณะทำงานพัฒนาแนวทางการรักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ให้เข้าสู่ระยะสงบของโรคด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมร่วมกับการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดด้วยตนเอง, บรรณาธิการ. แนวทางการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด สำหรับบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข. กรุงเทพฯ: ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย; 2565.

Wolever RQ, Simmons LA, Sforzo GA, Dill D, Kaye M, Bechard EM, et al. A systematic review of the literature on health and wellness coaching: defining a key behavioral intervention in healthcare. Glob Adv Health Med 2013; 2(4): 38-57. doi: 10.7453/gahmj.2013.042.

ฐาปกรณ์ พรประภาสักดิ์. ผลของโครงการ DM Remission ต่อระดับน้ำตาลในเลือดและดัชนีมวลกายในคนไข้เบาหวานชนิดที่ 2 ของโรงพยาบาลบ้านนาและโรงพยาบาลองครักษ์ จังหวัดนครนายก. วารสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ 2568; 20(2): 202-8.

วีรชัย ศรีวณิชชากร, เพชร รอดอารีย์. การป้องกันโรคเบาหวานในสภาพการณ์ของประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2565; 31(2): 363-75.

22. ณัฐธิวรรณ พันธ์มุง, ขนิษฐา ศรีสวัสดิ์, พนิดา เจริญกรุง, ศศิภรณ์ สารแสง. ปัจจัยความสำเร็จของการดำเนินงานสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานเข้าสู่ระยะสงบ. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ 2567; 20(2): 17-26.

Bandura A. Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman; 1997.