การพัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ ในการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดเพชรบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์ระบบการดูแลคุณภาพชีวิตผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ในพื้นที่ระดับอำเภอของจังหวัดเพชรบุรี 2) พัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอในการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดเพชรบุรี 3) ทดลองใช้รูปแบบการขับเคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอในการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดเพชรบุรี และ 4) ประเมินผลการใช้รูปแบบการขับเคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอในการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดเพชรบุรี กลุ่มตัวอย่าง มี 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) ผู้ให้ข้อมูล จำนวน 69 คน 2) เครือข่าย พชอ. จำนวน 256 คน และ 3) ผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จำนวน 272 คน พื้นที่การศึกษา ได้แก่ อำเภอเมืองเพชรบุรี ชะอำ ท่ายาง และบ้านลาด พื้นที่ควบคุม ได้แก่ อำเภอเขาย้อย หนองหญ้าปล้อง บ้านแหลม และแก่งกระจาน ระยะเวลาดำเนินการ เดือนกรกฎาคม - ธันวาคม 2568 เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ โปรแกรมการจัดการสุขภาพด้วยตนเองสำหรับกลุ่มเสี่ยง แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามการปฏิบัติดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง  แบบสอบถามการมีส่วนร่วมของเครือข่าย พชอ. และแบบประเมินคุณภาพชีวิต วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยด้วย สถิติ Paired t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพทำการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า สถานการณ์คุณภาพชีวิตผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง พบอุปสรรค 3 ด้าน ได้แก่ ด้านระบบการจัดการดูแลผู้ป่วยโดยคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอยังขาดการกำหนดทิศทางที่ชัดเจนและการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน ด้านระบบการสนับสนุนการดำเนินงาน พบว่าทรัพยากร บุคลากร งบประมาณ และการมีส่วนร่วมของชุมชนยังไม่เพียงพอ และด้านการติดตามประเมินผลยังขาดระบบการเก็บข้อมูลและรายงานผลที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน นำมาเป็นฐานในการพัฒนารูปแบบ “4QM เพชรบุรีโมเดล” ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การพัฒนาบุคลากรผู้รับผิดชอบงานโรคไม่ติดต่อเรื้อรังโดยชุมชนเป็นฐาน 5 กิจกรรม การขับเคลื่อนงาน พชอ. ด้วย 7 มาตรการ (การพัฒนาภาวะผู้นำ การบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ การมุ่งเน้นประชาชน การพัฒนาการจัดการแบบมืออาชีพ การพัฒนาบุคลากร การสร้างการมีส่วนร่วมของเครือข่าย และการพัฒนาระบบบริหารจัดการสุขภาพแบบบูรณาการ) และโปรแกรมการจัดการสุขภาพด้วยตนเองสำหรับผู้ป่วย 5 ประเด็น ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ 3 คน

ผลการทดลองใช้รูปแบบพบว่า บุคลากรระดับปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โดยรวม หลังพัฒนาสูงกว่าก่อนพัฒนาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p <0.001) เครือข่าย พชอ. มีส่วนร่วมดูแลผู้ป่วยโดยรวมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทุกด้าน (ก่อน  =107.24, หลัง  =110.28, =3.04, 95%CI=1.93–4.15, p <0.001) และผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง กลุ่มศึกษามีคุณภาพชีวิตในระดับพอใช้เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 67.6 เป็นร้อยละ 81.6 สูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ อัตราป่วยรายใหม่โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงลดลงจากร้อยละ 22.97 และ 8.25 เป็นร้อยละ 20.69 และ 7.89 ตามลำดับ