การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างสมรรถนะเชิงระบบเพื่อยกระดับมาตรฐานการดำเนินงานของทีมระบาดวิทยาอำเภอ (D-SRRT) เขตสุขภาพที่ 10 ระหว่างปี พ.ศ.2566-2567

ชัยนันต์ บุตรกาล; นิรชา พิมพ์มหา; สำรวย ศรศรี

ผู้แต่ง

ชัยนันต์ บุตรกาล สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
นิรชา พิมพ์มหา สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
สำรวย ศรศรี สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี

คำสำคัญ:

ทีมระบาดวิทยาอำเภอ, สมรรถนะเชิงระบบ, การเฝ้าระวังโรค, การควบคุมโรค

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างสมรรถนะเชิงระบบในการยกระดับมาตรฐานการดำเนินงานเฝ้าระวังและสอบสวนโรคของทีมระบาดวิทยาอำเภอ (D-SRRT) เขตสุขภาพที่ 10 กลุ่มเป้าหมายทีมระบาดวิทยา 2 กลุ่ม ได้แก่ ทีมพี่เลี้ยงและ D-SRRT คัดเลือกตามเกณฑ์คัดเข้า จำนวน 61 ทีม เครื่องมือในการวิจัย 2 ส่วน ได้แก่ รูปแบบการเสริมสร้างสมรรถนะเชิงระบบและเครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบประเมินมาตรฐาน SRRT แบบบันทึกข้อมูลผลงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยวิเคราะห์เนื้อหาและสรุปประเด็น ผลการศึกษา พบว่า การพัฒนารูปแบบเสริมสร้างสมรรถนะเชิงระบบด้วยกระบวนการ PAOR 4 ขั้นตอน ประกอบด้วย (P) การวางแผนเป็นการวิเคราะห์ปัญหาและจัดทำแผนพัฒนา (A) การปฏิบัติเป็นการร่วมกันนำสภาพปัญหามาพัฒนาและนำรูปแบบเสริมสร้างสมรรถนะเชิงระบบผ่านกระบวนการพี่เลี้ยงและนำไปดำเนินการจริง (O) การสังเกตการณ์เป็นการประเมินผล และ (R) การสะท้อนผลด้วยการถอดบทเรียนปัจจัยความสำเร็จ พบว่า ทีม D-SRRT มีคะแนนสมรรถนะผ่านตัวชี้วัดตามมาตรฐาน SRRT ได้เพิ่มขึ้น (p-value<0.001) ผ่านการรับรองมาตรฐานระดับดีเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 78.69 (p-value=0.005) และสามารถควบคุมเหตุการณ์ระบาดของโรคในพื้นที่ได้สำเร็จ (p-value=0.002) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การสร้างความยั่งยืนจำเป็นต้องมีกลไกสนับสนุนการพัฒนาทีมพี่เลี้ยง และการนิเทศแบบเสริมพลังที่บูรณาการเข้ากับงานประจำ ดังนั้น รูปแบบที่พัฒนาขึ้นนี้ สามารถยกระดับสมรรถนะการดำเนินงานของทีม D-SRRT ภายใต้การถ่ายโอนภารกิจด้านสาธารณสุขอย่างมีประสิทธิภาพ นำไปประยุกต์ใช้ในเขตสุขภาพอื่นที่บริบทใกล้เคียงกันได้

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Summary of probable SARS cases with onset of illness from 1 November 2002 to 31 July 2003 [Internet]. 2015 [cited 2025 Dec 29]. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/summary-of-probable-sars-cases-with-onset-of-illness-from-1-november-2002-to-31-july-2003.

Dawood FS, Iuliano AD, Reed C, Melzer MI, Shay DK, Cheng PY, et al. Estimated global mortality associated with the first 12 months of 2009 pandemic influenza A H1N1 virus circulation: a modelling study. Lancet Infect Dis 2012; 12(9): 687-95. doi: 10.1016/S1473-3099(12)70121-4.

World Health Organization. Middle East respiratory syndrome coronavirus–Kingdom of Saudi Arabia [Internet]. 2024 [cited 2025 Dec 29]. Available from: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2024-DON516.

World Health Organization. COVID-19 cases, world [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 29]. Available from: https://data.who.int/dashboards/covid19/cases.

World Health Organization. Tuberculosis [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 29]. Available from: https://www.who.int/southeastasia/health-topics/tuberculosis.

Guzman MG, Gubler DJ, Izuaierdo A, Martinez E, Halstead SB. Dengue infection. Nat Rev Dis Primers 2016; 2: 16055. doi: 10.1038/nrdp.2016.55.

World Health Organization. Global Polio Surveillance Status Report 2019. Geneva: World Health Organization; 2019.

Carlson CJ, Kracalik IT, Ross N, Alexander KA, Hugh-Jones ME, Fegan M, et al. The global distribution of Bacillus anthracis and associated anthrax risk to humans, livestock, and wildlife. Nat Microbiology 2019; 4(8): 1337-43. doi: 10.1038/s41564-019-0435-4.

Costa F, Hagan JE, Calcagno J, Kane M, Torgerson P, Martinez-Silveira MS, et al. Global morbidity and mortality of Leptospirosis: A systematic review. PLOS Negl Trop Dis 2015; 9(9): e0003898. doi: 10.1371/journal.pntd.0003898.

กองระบาดวิทยา. ลำดับโรคที่พบบ่อยประจำสัปดาห์ (สำหรับเจ้าหน้าที่) [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddsdoe.ddc.moph.go.th/ddss/#dashboard.

Sokat KY, Armbruster B. Modelling and controlling epidemic outbreaks: The role of population size, model heterogeneity and fast response in the case of Measles. Mathematics 2020; 8(11): 1892. doi:10.3390/math8111892.

Cui A, Hamdani S, Woldetsadik MA, Clerville JW, Hu A, Abedi AA, et al. The field epidemiology training program’s contribution to essential public health function in seven national public health institutes. Int J Public Health 2023; 68: 1606191. doi: 10.3389/ijph.2023.1606191.

Potter C, Brough R. Systemic capacity building: a hierarchy of needs. Health Policy Plan 2004; 15(5): 336-45 doi: 10.1093/heapol/czh038.

Woo K, Jung S, Byun H, Yoo K. Development of Standard Operating Procedures for Infectious Disease Disaster Response in Healthcare Institutions. Quality Improvement in Health Care 2025; 31(1): 46-64. doi: 10.14371/QIH.2025.31.1.46.

Sapkota S, Dhakal A, Rushton S, Teijlingen E, Marahatta SB, Balen J, et al. The impact of decentralization on health systems: a systematic review of reviews. BMJ Glob Health 2023; 8(12): e013317. doi:10.1136/bmjgh-2023-013317.

Manzi A, Hirschhorn LR, Sherr K, Chirwa C, Baynes C, Awoonor-Williams JK, et al. Mentorship and coaching to support strengthening healthcare systems: lessons learned across the five Population Health Implementation and Training partnership projects in sub-Sahatan Africa. BMC Health Service Research 2017; 17(Suppl 3): 831. doi: 10.1186/s12913-017-2656-7.

Kemmis S, McTaggart R. The Action Research Planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University Press; 1988.

กองระบาดวิทยา. มาตรฐานและแนวทางปฏิบัติงานทีมเฝ้าระวังสอบสวนควบคุมโรคและภัยสุขภาพ 2563. กรุงเทพฯ: แคนนากราฟฟิก; 2563.

สำนักงานคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมควบคุมโรค. แนวทางพัฒนา MENTORING PROGRAM ในองค์กร. นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมควบคุมโรค; 2563.

กองระบาดวิทยา. คลังความรู้สำหรับทีม JIT [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://sites.google.com/view/jit-ddc?usp=sharing.

กองระบาดวิทยา. แพลตฟอร์มเฝ้าระวังทางระบาดวิทยา [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddsdoe.ddc.moph.go.th/ddss/#dds-intro.

Manzi A, Hirschhorn LR, Sherr K, Chirwa C, Baynes C, Awoonor-Williams JK, et al. Mentorship and coaching to support strengthening healthcare systems: lessons learned across the five Population Health Implementation and Training partnership projects in sub-Saharan Africa. BMC Health Serv Res 2017; 17(Suppl 3): 831. doi: 10.1186/s12913-017-2656-7.

จมาภรณ์ ใจภักดี, วนิดา สายรัตน์, ณิชชาภัทร ยอดแคล้ว. การพัฒนาตัวชี้บ่งสมรรถนะด้านการสอบสวนควบคุมโรคติดต่ออันตราย ของเจ้าหน้าที่ในหน่วยปฏิบัติการควบคุมโรคติดต่อ (CDCU) เขตสุขภาพที่ 7. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น 2022; 29(3): 38-50.

Wongsanuphat S, Malaikham J, Suriya S, Prommongkhol J, Khampha N, Kempetch T. Enhancing Digital Disease Surveillance in Thailand Using Information Tecnology, Data Engineering, Data Science and Artificial Intelligence. OSIR 2025; 18(1): 52-60. doi: 10.59096/osir.v18i1.272056.

นันทนา แต้ประเสริฐ, กรรณิการ์ หมอนพังเทียม, ประภาศรี สามใจ. ประสิทธิผลของรูปแบบการพัฒนาสมรรถนะการสอบสวนโรคแก่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโดยการฝึกปฏิบัติภาคสนาม เขตสุขภาพที่ 9. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น 2025; 32(3): 109-22.

Plowright RK, Parrish CR, McCallum H, Hudson PJ, Ko AI, Graham AL, et al. Pathways to zoonotic spillover. Nat Rev Microbiol 2017; 15(8): 502-10. doi: 10.1038/nrmicro.2017.45.