เทคนิคทางห้องปฏิบัติการเพื่อการตรวจติดตาม SARS-CoV-2 ในสิ่งแวดล้อมสำหรับการเฝ้าระวัง ป้องกัน และการควบคุมโรคในหน่วยบริการสุขภาพ

ชัชวาลย์ เส็งทอง; ชะญานิษฐ์  พุทธานุ; วัชรานันท์ จักรช่วย; ชนิสรา จันทร์เมือง; กาญจนาพร เอื้อสุวัฒน์; อาณัฐ ราตรีพฤกษ์

ผู้แต่ง

ชัชวาลย์ เส็งทอง สถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ชะญานิษฐ์ พุทธานุ กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์และพยาธิวิทยาคลินิก โรงพยาบาลสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์
วัชรานันท์ จักรช่วย สถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ชนิสรา จันทร์เมือง สถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
กาญจนาพร เอื้อสุวัฒน์ สถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
อาณัฐ ราตรีพฤกษ์ สถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

SARS-CoV-2, การเก็บตัวอย่างแบบรวม, พื้นผิวจุดสัมผัสร่วม, จำนวนรอบการขยายสัญญาณ

บทคัดย่อ

การเฝ้าระวังการปนเปื้อนของเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ในสิ่งแวดล้อมเป็นมาตรการสำคัญในการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพในการตรวจหาการปนเปื้อนเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ของเทคนิคการเก็บตัวอย่าง 2 วิธี ได้แก่ การเก็บตัวอย่างแบบรวมและแบบเฉพาะตำแหน่ง โดยคัดเลือกจุดเก็บตัวอย่างจากพื้นผิวที่บุคคลจำนวนมากมีการสัมผัสร่วมกันเป็นประจำ เช่น ที่จับประตู ราวบันได ก๊อกน้ำ และอุปกรณ์ทางการแพทย์ภายในหน่วยบริการสุขภาพเขตเมือง เก็บข้อมูลระหว่างเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม 2565 นำไปตรวจทางห้องปฏิบัติการหายีน Orf1ab, N และ E ด้วยวิธี Real-time RT-PCR ร่วมกับค่า Cycle Threshold (Ct)

ผลการศึกษาจากทั้งหมด 79 ตัวอย่าง ตรวจพบสารพันธุกรรมของเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 จำนวน 4 ตัวอย่าง (5.06 %) โดยพบปริมาณการปนเปื้อนเชื้อไวรัสสูงสุดที่ห้องน้ำชาย ชั้น 1 ได้แก่ ตัวล็อคประตู (Ct 32.82–34.50) และที่จับหัวฉีดชำระ (Ct 30.51–31.17) นอกจากนี้ยังพบสารพันธุกรรมของเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ที่ก๊อกน้ำอ่างล้างหน้าหญิงชั้น 4 และที่จับประตูทางเข้าชั้น 5 ประสิทธิภาพของเทคนิคการเก็บตัวอย่างพื้นผิวจุดสัมผัสร่วมแบบรวม มีค่าความไวร้อยละ 100 เมื่อเทียบกับเทคนิคการเก็บตัวอย่างพื้นผิวจุดสัมผัสร่วมแบบเฉพาะตำแหน่ง ซึ่งความแตกต่างเฉลี่ยของค่า Ct (ΔCt) ระหว่างสองวิธีคือ 0.8 ± 0.3 รอบ (p >0.05) มีความแตกต่างทางสถิติอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าเทคนิคการเก็บตัวอย่างพื้นผิวจุดสัมผัสร่วมแบบรวมมีประสิทธิภาพ ไม่ทำให้ตัวอย่างถูกเจือจาง แม้จะมีปริมาณไวรัสต่ำ นอกจากนี้ยังช่วยลดภาระงานของห้องปฏิบัติการลงประมาณร้อยละ 50 สามารถนำไปใช้กำหนดมาตรการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ SARS-CoV-2 ในสิ่งแวดล้อมของสถานพยาบาล

เอกสารอ้างอิง

สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน). มาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ ฉบับที่ 5. พิมพ์ครั้งที่ 2. นนทบุรี: ก.การพิมพ์เทียนกวง; 2564. หน้า 147-51.

Paton S, Spencer A, Garratt I, Thompson KA, Dinesh I, Aranega-Bou P, et al. Persistence of severe acute respiratory syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) virus and viral RNA in relation to surface type and contamination concentration. Appl Environ Microbiol 2021; 87(14): e0052621. doi: 10.1128/aem.00526-21.

Zhou J, Otter JA, Price JR, Cimpeanu C, Meno Garcia D, Kinross J, Boshier PR, et al. Investigating severe acute respiratory syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) surface and air contamination in an acute healthcare setting during the peak of the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) pandemic in London. Clin Infect Dis 2021; 73(7): e1870–7. doi: 0.1093/cid/ciaa905.

Ye G, Lin H, Chen S, Wang S, Zeng Z, Wang W, et al. Environmental contamination of SARS-CoV-2 in healthcare premises. J Infect 2020; 81(2): e1-5. doi: 10.1016/j.jinf.2020.04.034.

Vicente VA, Lustosa BPR, Grisolia ME, Pavini Beato C, Balsanelli E, de Souza Gubert Fruet V, et al. Environmental detection of SARS-CoV-2 virus RNA in health facilities in Brazil and a systematic review on contamination sources. Int J Environ Res Public Health 2021; 18(7): 3824. doi: 10.3390/ijerph18073824.

Niyomdecha N, Noisumdaeng P, Archawametheekul P, Angkham S, Norapong B, Fungkrajai M, et al. Detecting severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and bacteria on highly common contaminated surfaces at urban hospital and public areas. Nat Life Sci Commun 2023; 22(1): e2023010. doi: 10.12982/NLSC.2023.010.

Bansal A, Trieu MC, Eriksson EM, Zhou F, McVernon J, Brokstad KA, et al. SARS-CoV-2 infection rates and associated risk factors in healthcare workers: systematic review and meta-analysis. Sci Rep 2025; 15(1): 4705. doi: 10.1038/s41598-025-89472-5.

Santarpia JL, Rivera DN, Herrera VL, Morwitzer MJ, Creager HM, Santarpia GW, et al. Aerosol and surface contamination of SARS-CoV-2 observed in quarantine and isolation care. Sci Rep 2020; 10(1): 12732. doi: 10.1038/s41598-020-69286-3.

Prather KA, Marr LC, Schooley RT, McDiarmid MA, Wilson ME, Milton DK. Airborne transmission of SARS-CoV-2. Science 2020; 370(6514): 303-4. doi: 10.1126/science.abf0521.

Tiacharoen V, Denpetkul T, Kosoltanapiwat N, Maneekan P, Thippornchai N, Saeoueng A, et al. Detection of SARS-CoV-2 and variants in hospital wastewater in a developing country. Water 2022; 14(23): 3798. doi: 10.3390/w14233798.

Phumisantiphong U, Rupprom K, Wongsuk T, Manomaipiboon A, Maneerit J, Vimonvattana A, et al. Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 variants in patients with coronavirus disease 2019 and environmental sampling from the hospital and market during the coronavirus disease 2019 pandemic in Thailand. Diagn Microbiol Infect Dis 2025; 111(2): 116604. doi: 10.1016/j.diagmicrobio.2024.116604.

Rupprom K, Thongpanich Y, Sukkham W, Utrarachkij F, Kittigul L. Surveillance of norovirus, SARS-CoV-2, and bocavirus in air samples collected from a tertiary care hospital in Thailand. Sci rep 2024; 14(1): 22240. doi: 10.1038/s41598-024-73369-w.

Kampf G, Pfaender S, Goldman E, Steinmann E. SARS-CoV-2 detection rates from surface samples do not implicate public surfaces as relevant sources for transmission. Hygiene 2021; 1(1): 24-40. doi:10.3390/hygiene1010003.

Mondelli MU, Colaneri M, Seminari EM, Baldanti F, Bruno R. Low risk of SARS-CoV-2 transmission by fomites in real-life conditions. Lancet Infect Dis 2021; 21(5): e112. doi: 10.1016/S1473-3099(20)30678-2.

Peccia J, Zulli A, Brackney DE, Grubaugh ND, Kaplan EH, Casanovas-Massana A, et al. Measurement of SARS-CoV-2 RNA in wastewater tracks community infection dynamics. Nat Biotechnol 2020; 38(10): 1164-7. doi: 10.1038/s41587-020-0684-z.

World Health Organization. Surface sampling of coronavirus disease (COVID-19): a practical “how to” protocol for health care and public health professionals [Internet]. 2020 [cited 2025 Nov 12]. Available form: https://www.who.int/publications/i/item/surface-sampling-of-coronavirus-disease-(-covid-19)-a-practical-how-to-protocol-for-health-care-and-public-health-professionals.

นัตฏิยา ศรีสุราช, ศศิประภา วัฒนวิเศษ, พรรณิชา วงศ์สายเชื้อ. ประเมินการตรวจหาเชื้อ SARS-CoV-2 จากตัวอย่างรวม ด้วยวิธี Real time RT-PCR ในจังหวัดขอนแก่น. วารสารเทคนิคการแพทย์ 2564; 49(3): 7909-21.

Abrahão JS, Sacchetto L, Rezende IM, Rodrigues RAL, Crispim APC, Moura C, et al. Detection of SARS-CoV-2 RNA on public surfaces in a densely populated urban area of Brazil: A potential tool for monitoring the circulation of infected patients. Sci Total Environ 2021; 766: 142645. doi: 10.1016/j.scitotenv.2020.142645.

Ye G, Lin H, Chen S, Wang S, Zeng Z, Wang W, et al. Environmental contamination of SARS-CoV-2 in healthcare premises. J Infect 2020; 81(2): e1–5. doi: 10.1016/j.jinf.2020.04.034.

Kim UJ, Lee SY, Lee JY, Lee A, Kim SE, Choi OJ, et al. Air and environmental contamination caused by COVID-19 patients: a multi-center study. J Korean Med Sci 2020; 35(37): e332. doi: 10.3346/jkms.2020.35. e332. doi: 10.3346/jkms.2020.35. e332.

Amoah ID, Pillay L, Deepnarian N, Awolusi O, Pillay K, Ramlal P, et al. Detection of SARS-CoV-2 RNA on contact surfaces within shared sanitation facilities. Int J Hyg Environ Health 2021; 236: 113807. doi: 10.1016/j.ijheh.2021.113807.