1.ชีวนิเวศของยุงพาหะมาลาเรียในพื้นที่แพร่โรคใหม่เพื่อสนับสนุนยุทธศาสตร์ การกำจัดโรคของประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ประเทศไทยตั้งเป้าหมายในการกำจัดโรคมาลาเรียให้หมดไปภายในปี 2569 อย่างไรก็ตามในปี 2565 มีผู้ป่วยสูงถึง 10,155 ราย และพบพื้นที่แพร่โรคใหม่ (new foci) จำนวน 301 แห่ง ซึ่งไม่มีรายงานพบผู้ป่วยมานานกว่า 3 ปี วัตถุประสงค์ของการศึกษานี้คือเพื่อเข้าใจชีวนิเวศของยุงพาหะนำโรคมาลาเรียในพื้นที่แพร่โรคใหม่ โดยพิจารณาความแตกต่างทางภูมิศาสตร์และฤดูกาล ข้อมูลที่ได้จะใช้สนับสนุนกำหนดมาตรการการควบคุมโรคให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่เป้าหมายการการกำจัดโรค การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิเคราะห์เชิงภาคตัดขวาง ครอบคลุมพื้นที่ 27 แห่ง (42.19% ของพื้นที่แพร่โรคใหม่) ใน 35 จังหวัด 6 ภูมิภาค ดำเนินการระหว่างปี 2566 - 2567 โดยใช้วิธีสำรวจยุงตามมาตรฐานขององค์การอนามัยโลก(WHO)
ผลการศึกษาพบว่ามียุงพาหะหลัก 3 ชนิด (Anopheles minimus, An. dirus, An. maculatus) มีสัดส่วนสูงถึง 83.5% ของพื้นที่สำรวจ ยุงมีพฤติกรรมการหากินนอกบ้านถึง 73.2% ช่วงเวลาเข้ากัดสูงสุดคือ
20:00 - 22:00น. การกระจายของประชากรยุงแตกต่างตามภูมิภาค โดยมีความชุกสูงสุดในภาคตะวันตก (92.0%) ในขณะที่ภาคใต้มีความหนาแน่นสูงสุด 3.57 ตัว/ชั่วโมง ผลการวิจัยในครั้งนี้สะท้อนว่าการควบคุมยุงพาหะไม่ควรจำกัดเฉพาะมาตรการภายในบ้าน พร้อมทั้งปรับการตอบสนองให้เหมาะสมกับบริบทและระดับความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่ เพื่อป้องกันเพื่อป้องกันการกลับมาแพร่เชื้อซ้ำและสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการกำจัดโรคมาลาเรียของประเทศไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อลิขสิทธิ์วารสาร
บทความหรือข้อคิดเห็นใดๆ ที่ปรากฏในวารสารวิชาการป้องกันควบคุมโรค สคร. 2 พิษณุโลก เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน กองบรรณาธิการวิชาการ และ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 2 จังหวัดพิษณุโลกไม่จำเป็นต้องเห็นพ้องด้วยทั้งหมดหรือร่วมรับผืิดชอบใดๆ หากพบว่าบทความของท่านมีการคัดลอกผลงานทางวิชาการ (plagiarism) มากกว่า 25 เปอร์เซ็นวารสารขอปฏิเสธการตีพิมพ์เผยแพร่ทุกกรณี วิธีตรวจสอบการคัดลอกผลงานทางวิชาการ (plagiarism)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. World malaria report 2024: addressing inequity in the global malaria response. Geneva: World Health Organization; 2024.
World Health Organization. Global technical strategy for malaria 2016–2030. Geneva: World Health Organization; 2015.
กรมควบคุมโรค. ยุทธศาสตร์การกำจัดโรคไข้มาลาเรียแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2569. กรุงเทพมหานคร: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2559.
Lertpiriyasuwat C, Sudathip P, Kitchakarn S, Areechokchai D, Naowarat S, Shah JA, et al. Implementation and success factors from Thailand’s 1 - 3 - 7 surveillance strategy for malaria elimination. Malar J 2021;20:201. doi: 10.1186/s12936-021-03740-z.
Division of Vector - Borne Diseases, Department of Disease Control. Annual malaria report 2021. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2022.
Division of Vector - Borne Diseases, Department of Disease Control. Malaria situation report 2022. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2023.
Division of Vector - Borne Diseases, Department of Disease Control. Technical manual for entomological surveillance. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2022.
World Health Organization. Guidelines for malaria vector control. Geneva: World Health Organization; 2019.
Rattanarithikul R, Harrison BA, Harbach RE, Panthusiri P, Coleman RE. Illustrated keys to the mosquitoes of Thailand. IV. Anopheles. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2006;37 Suppl 2:1 - 128.
World Health Organization. Malaria entomology and vector control: learner’s guide. Geneva: World Health Organization; 2003.
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. New York: Lawrence Erlbaum Associates; 1988.
Sawilowsky SS. New effect size rules of thumb. J. Mod. Appl. Stat. Methods 2009;8:597 - 599.
เสมาทอง พัชร์พิบูล, พรมชาติ จอมพล, บัวครื้น สมัญญา, วงศ์กวานกรม วัชรีญา, ติดเทียน วรวิทย์. การสอบสวนโรคมาลาเรีย ตำบลชมพู อำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิชาการป้องกันควบคุมโรค สคร.2 พิษณุโลก 2565;9(2):93 - 100.
Sumarnrote A, Overgaard HJ, Chareonviriyaphap T, Kobayashi J, Bangs MJ, Sochantha T. Biting patterns and seasonality of Anopheles mosquitoes in relation to malaria transmission in the Thai–Cambodian border area. Parasit Vectors 2020;13:501. doi:10.1186/s13071 - 020 - 04386 - 8.
Edwards HM, Sriwichai P, Kirabittir K, Prachumsri J, Chavez IF, Hii J. Transmission risk beyond the village: entomological and human factors contributing to residual malaria transmission in an area approaching malaria elimination on the Thailand–Myanmar border. Malar J 2019;18:221. doi:10.1186/s12936-019-2852-5.
