ผลของการดูแลอย่างมีแบบแผนร่วมกับการใช้สื่อวีดิทัศน์ต่อความรู้และพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยสูงอายุที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมครั้งแรกโรงพยาบาลแพร่

บทคัดย่อ

ความเป็นมา: ผู้สูงอายุที่ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมซึ่งขาดความรู้และทักษะการดูแลตนเอง มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน การฟื้นตัวล่าช้า และการเลื่อนผ่าตัด การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความรู้เรื่องโรคข้อเข่าเสื่อมและการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม และพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยสูงอายุที่ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมครั้งแรก

วิธีดำเนินการวิจัย: การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังการทดลอง ดำเนินการระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2567 ถึงพฤษภาคม 2568 กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยอายุ 60 ปีขึ้นไปที่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3–4 ตามเกณฑ์ Kellgren-Lawrence จำนวน 102 ราย จัดเข้ากลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบด้วยการจับสลากบัตรคิว กลุ่มละ 51 ราย กลุ่มทดลองได้รับการดูแลอย่างมีแบบแผนตามทฤษฎีการดูแลตนเองของโอเรม ได้แก่ การร่วมกำหนดเป้าหมายรายบุคคล สื่อวีดิทัศน์ที่ทบทวนซ้ำได้ผ่าน QR Code คู่มือเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัด และการติดตามทางโทรศัพท์สัปดาห์ละครั้งจนถึงวันผ่าตัด กลุ่มเปรียบเทียบได้รับการดูแลตามปกติ เก็บข้อมูลด้วยแบบทดสอบความรู้ (KR-20 = .82) และแบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเอง (Cronbach’s alpha = .85) ก่อนการทดลองและในวันจำหน่าย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test, Wilcoxon signed-rank test และ Mann-Whitney U test

ผลการวิจัย: หลังการทดลอง ทั้งสองกลุ่มมีคะแนนความรู้และพฤติกรรมการดูแลตนเองสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม กลุ่มทดลองมีคะแนนความรู้ (M = 10.00 และ 9.33; z = -5.83, p < .001, r = .58) และคะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเอง (M = 38.80 และ 35.60; z = -7.87,  p < .001, r = .78) สูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ โดยมีขนาดอิทธิพลระดับใหญ่ ทั้งนี้กลุ่มทดลองทุกรายได้คะแนนความรู้เต็ม ซึ่งบ่งชี้ถึงผลเพดานของแบบทดสอบ

สรุป: การดูแลอย่างมีแบบแผนร่วมกับสื่อวีดิทัศน์ช่วยเพิ่มความรู้และพฤติกรรมการดูแลตนเองในระยะก่อนจำหน่ายได้มากกว่าการดูแลตามปกติ จึงอาจนำไปใช้ในการเตรียมผู้ป่วยก่อนผ่าตัด และควรศึกษาผลลัพธ์ทางคลินิกระยะยาว เช่น ภาวะแทรกซ้อนและการเลื่อนผ่าตัด ต่อไป