มุมมองต่อโรคเบาหวาน และปริทันต์อักเสบของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน: การศึกษาตัวแบบอธิบายความเจ็บป่วย

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: การศึกษาเพื่อทำความเข้าใจลักษณะหรือการดำเนินของโรคเบาหวานและโรคปริทันต์อักเสบ มักมีเพียงมุมมองบุคลากรทางแพทย์ แต่มุมมองในกลุ่มบุคคลทั่วไป ยังไม่ได้มีการศึกษามากนัก การวิจัยเชิงคุณภาพนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามุมมองต่อโรคเบาหวานและปริทันต์อักเสบของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ตำบลวังยาง อำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม

วัสดุอุปกรณ์และวิธีการ: ทำการสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยตัวแบบการอธิบายความเจ็บป่วยที่ครอบคลุม 5 ประเด็นหลัก ได้แก่ สาเหตุของโรค ช่วงเวลาที่เกิดอาการ พยาธิสภาพทางสรีรวิทยา การดำเนินของโรค และการรักษา โดยมีกลุ่มเป้าหมาย คือ อสม. ตำบลวังยาง 25 คน คัดเลือกแบบฉพาะเจาะจง และแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่   อสม. ที่เป็นเบาหวาน 10 คน อสม. ที่เป็นปริทันต์อักเสบ 10 คน และ อสม. ที่ไม่เป็นทั้ง 2 โรค 5 คน เก็บข้อมูลตั้งแต่กุมภาพันธ์ 2566 ถึง กันยายน 2566

ผล: ผลการศึกษาพบว่า อสม. ทั้ง 3 กลุ่ม อธิบายโรคเบาหวาน และปริทันต์อักเสบ เป็น 3 ประเด็น คือ 1) ความเข้าใจโรคเบาหวานตามแนวทางการแพทย์แผนปัจจุบัน โดยมองว่าโรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรัง มีสาเหตุจากพันธุกรรมและการกินหวานมากเกินไป อาการบ่งชี้คือ ปัสสาวะบ่อย หิวบ่อย น้ำหนักลดฮวบ  2) โรคปริทันต์อักเสบเป็นโรคที่ไม่คุ้นเคย อสม. จะรู้จักในชื่อโรครำมะนาดและส่วนใหญ่ไม่คิดว่าเป็นโรคเนื่องจากไม่มีอาการปวด จึงไม่มีความจำเป็นที่จะต้องรักษา และ 3) ความสัมพันธ์กันระหว่างโรคเบาหวานและโรคปริทันต์อักเสบ บางรายกล่าวว่าเบาหวานสามารถทำให้ฟันโยกและหลุดร่วงได้ และส่วนใหญ่มองว่าโรคทั้งสองไม่มีความเกี่ยวข้องกัน

บทสรุป: อสม. ส่วนใหญ่ไม่เคยรู้จักหรือมีความเข้าใจเกี่ยวกับโรคปริทันต์อักเสบและไม่ทราบว่าโรคปริทันต์อักเสบส่งผลต่อโรคเบาหวาน ดังนั้นการศึกษาครั้งนี้จึงเป็นการนำหลักการยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง มาพัฒนาความรู้ของ อสม. ในเรื่องโรคปริทันต์อักเสบที่ส่งผลต่อสุขภาพ