ปัจจัยที่มีผลต่อการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ จังหวัดเพชรบูรณ์ ปีงบประมาณ 2566

ธัญญารัตน์  วงค์ชนะ; นิรมล  พิมน้ำเย็น; ชนกนันท์ ฝากมิตร; ศิรินภา  อายุยืน

ผู้แต่ง

ธัญญารัตน์ วงค์ชนะ พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 2 จังหวัดพิษณุโลก
นิรมล พิมน้ำเย็น พยาบาลวิชาชีพชำนาญการพิเศษ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 2 จังหวัดพิษณุโลก
ชนกนันท์ ฝากมิตร อาจารย์ สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ
ศิรินภา อายุยืน รองศาสตราจารย์ สาขาวิชาสถิติประยุกต์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

คำสำคัญ:

การเสียชีวิต, ปัจจัยเสี่ยง, วัณโรครายใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ จังหวัดเพชรบูรณ์ ใช้รูปแบบการวิจัยแบบย้อนหลัง (Retrospective cohort study) ประชากรที่ศึกษา คือ ผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ ที่ขึ้นทะเบียนรักษาวัณโรคในโรงพยาบาลรัฐบาล ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ปีงบประมาณ 2566 (1 ตุลาคม 2565-30 กันยายน 2566) จำนวน 634 คน เก็บรวบรวมข้อมูลจากฐานข้อมูลวัณโรคของประเทศไทยโดยใช้แบบบันทึกข้อมูล ที่ผู้วิจัยพัฒนาขึ้น วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการเสียชีวิตด้วย Cox proportional hazards regression
ผลการศึกษา พบว่า ผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ จำนวน 634 คน มีผู้เสียชีวิต 123 คน (ร้อยละ 19.4) ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 72.2) มีอายุเฉลี่ย 55.36 ปี (S.D. = 16.37) และร้อยละ 41.8 มีอายุมากกว่า 60 ปี ปัจจัยที่มีผลต่อการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) ได้แก่ 1) โรคเบาหวาน (AHR = 5.388, 95% CI = 1.893-15.334) 2) การปฏิเสธตรวจเอชไอวี (AHR = 5.633, 95% CI = 1.997-15.889) 3) น้ำหนักเกินเกณฑ์ (25.0-29.9 kg/m²) (AHR = 2.163, 95% CI = 1.088-4.302) 4) ภาวะอ้วน (> 30 kg/m²) (AHR = 3.590, 95% CI = 1.030-12.515) 5) น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ (< 18.5 kg/m²) (AHR = 2.126, 95% CI = 1.416-3.191) 6) โรคไตเรื้อรัง (AHR = 3.176, 95% CI = 1.497-6.738) และ 7) อายุมากกว่า 60 ปี (AHR = 1.820, 95% CI = 1.219-2.718) ข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ คือ หน่วยบริการทุกระดับควรจัดระบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ โดยให้ความสำคัญกับผู้ที่มีโรคร่วม ผู้มีดัชนีมวลกาย ไม่เป็นไปตามเกณฑ์และผู้สูงอายุ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตระหว่างการรักษา

เอกสารอ้างอิง

Chaisri, S. (2024). Factors affecting mortality among new and relapsed tuberculosis patients, Mancha Khiri Hospital, fiscal years 2020-2024. Journal of Environmental Medical and Health Studies, 9(4), 601-610.

Diewsurin, J. (2025). Integration of risk factors and development of a mortality score to predict prognosis after tuberculosis diagnosis. Journal of Clinical Medical Education Center, King Prajadhipok Hospital, 42(1), 56-65.

Division of Tuberculosis, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (2021). National Tuberculosis Control Program Guideline, Thailand 2021. Aksorn Graphic and Design.

Division of Tuberculosis, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (2022). National Tuberculosis Control Program Guideline, Thailand 2021. Aksorn Graphic and Design.

Division of Tuberculosis, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (2024). The tuberculosis situation and performance in Thailand, 2019-2023. Aksorn Graphic and Design.

Imduang, K., Siripon, K., Nakrit, K., Karikan, T., Saengsuwan, L., Trakoolkollakit, W., et al. (2022). Mortality situation of new and relapsed tuberculosis patients in Health Region 11. Journal of Disease Prevention and Control Office 2 Phitsanulok, 9(2), 76-92.

Khonsomsak, R. (2017). Factors associated with mortality among smear-positive pulmonary tuberculosis patients, Somdet Phra Yannasangwon Hospital, Chiang Rai. Chiangrai Medical Journal, 9(1), 19-27.

Kittijantharopas, C. (2019). Factors associated with mortality among new pulmonary tuberculosis patients, Lampang Province. Journal of Community Public Health, 5(3), 74-82.

Laowitthawat, W., & Saengchat, A. (2024). Factors influencing mortality among new and relapsed tuberculosis patients in Khon Kaen Province, fiscal year 2023. Journal of Health Systems Research and Development, 17(1), 72-82.

National Tuberculosis Information Program. (2024). NTIP data center [Database]. Retrieved October 21, 2024, from http://ntip-ddc.moph.go.th/uiform/Login.aspx

Phasuknit, M. (2024). Factors associated with mortality among tuberculosis patients during treatment at Kanthararom Hospital. Sisaket Health Research and Development Journal, 3(1), 274-285.

Prawan, A., Udomdej, W., Niyomthong, P., & Chatraphiban, T. (2022). Development of a scoring system for predicting mortality among new tuberculosis patients. Journal of Phrae Hospital, 30(2), 103-118.

Sumethwatanin, P. (2019). Characteristics of tuberculosis patients who died during treatment at Banglamung Hospital, fiscal years 2016-2018. Journal of Clinical Medical Education Center, King Prajadhipok Hospital, 36(3), 202–209.

Vélez-Gómez, D., Bonet-Arengas, E. Y., Montes-Zuluaga, C., Montes-Zuluaga, F., & Benjumea-Bedoya, D. (2025). Survival and factors associated with mortality among people with tuberculosis in Medellín, Colombia (2018–2023): a retrospective cohort study. BMJ Open, 15(12), e098788. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2025-098788

World Health Organization. (2024). Tuberculosis (Fact sheet). Retrieved January 2, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis

Xie, Y., Han, J., Yu, W., Wu, J., Li, X., & Chen, H. (2020). Survival analysis of risk factors for mortality in a cohort of patients with tuberculosis. Can Respir J, 2020, 1654653. https://doi.org/10.1155/2020/1654653