การพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของอุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไยเพื่อลดความเสี่ยงทางการยศาสตร์: กรณีศึกษาเกษตรกรสวนลำไย อำเภอพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย

เฉลิมพันธ์  แก้วกันทะ; ณิชารัศม์  ปัญจโพธิวัฒน์; ศิริวรรณ กันติสินธุ์

ผู้แต่ง

เฉลิมพันธ์ แก้วกันทะ อาจารย์ สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
ณิชารัศม์ ปัญจโพธิวัฒน์ อาจารย์ สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
ศิริวรรณ กันติสินธุ์ อาจารย์ สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

คำสำคัญ:

การประเมินความเสี่ยงทางการศาสตร์, การประเมินท่าทางของร่างกายส่วนบนแบบรวดเร็ว, อุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจอาการผิดปกติของระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ 2) ประเมินความเสี่ยงด้านการศาสตรของเกษตรกรผู้เก็บเกี่ยวผลลำไย 3) ศึกษาประสิทธิผลของอุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไย งานวิจัยนี้ เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง กลุ่มตัวอย่าง คือ เกษตรกรสวนลำไย ตำบลแม่ตำ อำเภอพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย จำนวน 38 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย ข้อมูลทั่วไป แบบประเมินอาการผิดปกติของระบบกระดูกและกล้ามเนื้ออุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไยตามหลักการศาสตร์ และการประเมินความเสี่ยงด้านการศาสตร์ด้วยเทคนิคการประเมินท่าทางของร่างกายส่วนบนแบบรวดเร็ว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและข้อมูลเชิงเปรียบเทียบผลด้วยสถิติเชิงอนุมานด้วย Paired t-test
จากผลการศึกษาพบว่า บริเวณที่มีอาการผิดปกติของระบบกระดูกและกล้ามเนื้อสูงสุด (ซ้าย ขวา) คือ ไหล่ (ร้อยละ 89.5 84.2) รองลงมาคือหลังส่วนล่าง (ร้อยละ 78.9 78.9) หัวเข่า (ร้อยละ 76.3 78.9) และข้อมือ (ร้อยละ 76.3 76.3) ผลการประเมินความเสี่ยงด้านการศาสตร์ด้วยเทคนิค Rapid Upper Limb Assessment (RULA) พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีความเสี่ยงระดับปานกลาง ร้อยละ 28.9 และความเสี่ยงระดับสูง ร้อยละ 71.1 โดยลักษณะการทำงานที่มีความเสี่ยงในระดับสูง ได้แก่ การก้มหยิบลำไย และการเด็ดผลลำไย หลังจากทดลองใช้อุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไยที่พัฒนาขึ้น ความเสี่ยงด้านการศาสตร์ลดลงอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.001) ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า อุปกรณ์ช่วยเด็ดลำไยมีประสิทธิผลในการลดความเสี่ยงทางการศาสตร์ในเกษตรกรผู้เก็บเกี่ยวผลลำไยอย่างมีนัยสำคัญ

เอกสารอ้างอิง

Basher, A., Nath, P., Siddique, Z. S., Rahman, M. H., Rubel, M. A., Sayed, M. S. et al. (2015). Musculoskeletal disorder (MSD) among agricultural workers. Mymensingh Medical Journal, 24(1), 1-8.

Benos, L., Tsaopoulos, D., & Bochtis, D. (2020). A review on ergonomics in agriculture. Part I: Manual operations. Applied Sciences, 10(6), 1905. https://doi.org/10.3390/app10061905

Boriboonsuksri, P., Taptagaporn, S., & Kaewdok, T. (2022). Ergonomic task analysis for prioritization of work-related musculoskeletal disorders among mango-harvesting farmers. Safety, 8(1), 6. https://doi.org/10.3390/safety8010006

Chaiklieng, S., Poochada, W., & Suggaravetsiri, P. (2021). Work-related diseases among agriculturists in Thailand: A systematic review. Songklanakarin Journal of Science and Technology 43(3), 638-647.

Chokprasit, P., Puangpee, J., Khotpan, T., Khongkan, N., Thaikert, R., & Mala, J. (2024). Factor related to musculoskeletal disorders among durian farmers in Kanchanadit District, Surat Thani Province. Health Science Journal of Thailand, 6(4), 65-73. (in Thai)

Gowri, S., Geetha, P. S., Parimalam, P., & Kanchana, S. (2015). Analysis of musculoskeletal disoders of agricultural workers. Ergonomics for Rural Development, 63-68.

International Labour Organization. (2024, December 30). Promoting a safe and healthy working environment in Thailand and Cambodia- Thailand Component. Retrieved April 20, 2025, from https://www.ilo.org/projects-andpartnerships/projects/promoting-safe-andhealthy-working-environment-thailand-andcambodia

oomjee, R., Bureelerd, O., Songserm, N., & Theppitak, C. (2017). The study of ergonomic management for reduce musculoskeletal symptoms among the para-rubber farmer. Journal of Industrial Technology Ubon Ratchathani Rajabhat University, 7(1), 92-105. (in Thai)

Kamnerdwam, A., Srivabut, C., Rawangwong, S., & Homkhiew, C. (2024). Work improvement by ergonomics and development of chili harvesting equipment: A case study of a chili farmer group in Hua Sai District, Nakhon Si Thammarat Province. Journal of Industrial Technology Ubon Ratchathani Rajabhat University, 14(1), 93-106. (in Thai)

Khan, N. R., Dipti, T. R., Ferdousi, S. K., Hossain, M. Z., Ferdousi, S., Sony, S. A. et al. (2015). Occupational health hazards among workers of garment factories in Dhaka City, Bangladesh. Journal of Dhaka Medical College, 24(1), 36-43.

Kuorinka, I., Jonsson, B., Kilbom, A., Vinterberg, H., Biering-Sørensen, F., Andersson, G., et al. (1987) Standardised nordic questionnaires for the analysis of musculoskeletal symptoms. Applied Ergonomics, 18(3), 233-237.

McAtamney, L., & Corlett, E. N. (1993). RULA: A survey method for the investigation of work-related upper limb disorders. Applied Ergonomics, 24(2), 91-99.

Ministry of Agriculture and Cooperatives. (2025). Report on important information of the Ministry of Agriculture and Cooperatives. Retrieved September 7, 2025 from https://www.moac.go.th/site-home. (in Thai)

Nurdin, S., Kusumawardhani, A., Lestari, M. W., Hidayat, K., & Prasnowo, M. A. (2020). Ergonomic analysis on redesigning rice harvesting machines. Humanities & Social Sciences Reviews, 8(1), 165-170.

Office of Agriculture Economics. (2025). Overview of longan in 8 provinces in 2025. Retrieved July 10, 2025, from https://oae.go.th/uploads/files/2025/07/07/26190f38a73a4aea.pdf (in Thai)

Ong-Artborirak, P., Kantow, S., Seangpraw, K., Tonchoy, P., Auttama, N., Choowanthanapakorn, M. et al. (2022). Ergonomic risk factors for musculoskeletal disorders among ethnic lychee-longan harvesting workers in Northern Thailand. Healthcare, 10(12), 2446. doi: 10.3390/healthcare10122446.

Tassanawong, P., Chanthorn, W., & Rakprasit, J. (2018). Prevalence and factors associated with musculoskeletal disorders among tea farmers, Thoet Thai Subdistrict, Mae Fa Luang District, Chiang Rai Province. Srinagarind Medical Journal, 33(5), 457-464. (in Thai)