ประสิทธิผลของยารักษาอาการทางจิตแบบฉีดออกฤทธิ์นานต่อการควบคุมพฤติกรรมรุนแรงในผู้ป่วยโรคจิตจากสารเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (SMI-V)

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาประสิทธิผลและความปลอดภัยของยารักษาอาการทางจิตแบบฉีดออกฤทธิ์นาน (LAIs) ในการควบคุมพฤติกรรมรุนแรง ลดอาการกำเริบ และเพิ่มความสามารถโดยรวมของผู้ป่วยโรคจิตจากสารเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (SMI-V) เมื่อเปรียบเทียบกับยารักษารูปแบบรับประทาน

วิธีการศึกษา การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่ม วัดก่อน–หลังโดยไม่มีการสุ่มตัวอย่างเข้ากลุ่ม (non-randomized two-group pre-posttest design) ติดตามผลระยะเวลา 6 เดือน โดยใช้การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง (purposive sampling) ในผู้มีอายุ 15 – 65 ปี ที่เป็นโรคจิตจากสารเสพติด (substance-induced psychotic disorder) และมีประวัติตามเกณฑ์ผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (SMI-V) ณ โรงพยาบาลตระการพืชผล ระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงเดือนพฤษภาคม 2569 จำนวนเริ่มต้น 56 คน ติดตามผลได้ครบทั้งสิ้น 50 คน ซึ่งเป็นเพศชายทั้งหมด แบ่งเป็นกลุ่มที่ได้รับยาฉีด LAIs จำนวน 25 ราย และกลุ่มควบคุมที่ได้รับยารับประทาน (non-LAIs) จำนวน 25 ราย เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบบันทึกพฤติกรรมรุนแรง จำนวนครั้งของอาการกำเริบ (ER visit/IPD) และแบบประเมินความสามารถโดยรวม (GAF) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Paired t-test, Independent t-test, ANCOVA และ Multivariable logistic regression

ผลการศึกษา หลังการติดตาม 6 เดือน กลุ่มที่ได้รับยาฉีด LAIs มีจำนวนครั้งการก่อความรุนแรงเฉลี่ยลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (3.36 เหลือ 0.08 ครั้ง, p < 0.001) ณ เดือนที่ 6 กลุ่มที่ได้รับยาฉีด LAIs มีค่าเฉลี่ยการก่อความรุนแรง 0.08 ครั้ง ขณะที่กลุ่มควบคุม (non-LAIs) มีค่าเฉลี่ย 0.44 ครั้ง ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.014) และกลุ่มที่ได้รับยาฉีด LAIs มีคะแนน GAF เพิ่มขึ้นสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างชัดเจน (71.28 เทียบกับ 46.68, p < 0.001) โดยกลุ่ม LAIs มีโอกาสควบคุมพฤติกรรมรุนแรงได้ดีกว่ากลุ่มยารับประทานถึง 19.24 เท่า (95% CI: 1.65 – 224.35, p = 0.018) และมีโอกาสกลับมารักษาซ้ำที่โรงพยาบาลหรือเข้ารับการรักษาที่ห้องฉุกเฉิน น้อยกว่ากลุ่มยารับประทาน 17.35 เท่า (95% CI: 1.84 – 162.92, p = 0.012) สำหรับความปลอดภัย ไม่พบความแตกต่างของอุบัติการณ์การเกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงระหว่างสองกลุ่ม (p = 0.312)

สรุป ผู้ป่วยโรคจิตจากสารเสพติด (SIPD) ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (SMI-V) และได้รับยารักษาอาการทางจิตแบบฉีดออกฤทธิ์นาน (LAIs) มีแนวโน้มลดพฤติกรรมรุนแรง ลดอัตราการกลับมารักษาซ้ำ และมีระดับความสามารถโดยรวม (GAF) ดีขึ้นมากกว่ากลุ่มที่ได้รับยารับประทาน โดยมีความปลอดภัยไม่แตกต่างกัน ภายหลังการติดตามต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 6 เดือน ในสถานการณ์จริงที่มีการแพร่ระบาดของสารเสพติด ผู้ป่วยยังคงเสพสาร ตลอดจนมีข้อจำกัดด้านบุคลากรเฉพาะทาง ยาฉีด LAIs อาจเป็นทางเลือกในการรักษาที่มีคุณค่าสำหรับผู้ป่วยกลุ่มนี้ ผลการศึกษานี้สนับสนุนให้พิจารณาขยายการเข้าถึงการใช้ยาฉีด LAIs เพื่อลดอันตรายและเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ป่วย ครอบครัว ชุมชน และสังคม ตลอดจนเป็นข้อมูลสำคัญสะท้อนบริบทจริงประกอบการกำหนดนโยบายและการพัฒนาระบบป้องกันความรุนแรงในอนาคต