ความชุกของภาวะพร่องธาตุเหล็กในผู้บริจาคโลหิต

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

บทนำ การบริจาคโลหิตเป็นปัจจัยหนึ่งของการสูญเสียธาตุเหล็กของผู้บริจาคโลหิต การคัดกรองด้วยระดับของฮีโมโกลบิน (Hb) ไม่เพียงพอต่อการเฝ้าระวังภาวะขาดธาตุเหล็ก (iron depletion) ของผู้บริจาค และการบริจาคโลหิตอย่างต่อเนื่องอาจทำให้ผู้บริจาคโลหิตมีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก (iron deficiency anemia) ได้ในอนาคต  วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาหาความชุกของภาวะขาดธาตุเหล็ก (iron depletion) ในผู้บริจาคโลหิตที่ผ่านเกณฑ์การคัดกรองของคลังเลือด และเพื่อนำการตรวจระดับเฟอร์ริตินในเลือด (serum ferritin) มาพิจารณาความถี่ในการบริจาคโลหิตของผู้มีความเสี่ยงต่อ iron deficiency anemia  วัสดุและวิธีการ ผู้บริจาคโลหิตที่ผ่านเกณฑ์คัดกรองของคลังเลือดโรงพยาบาลรามาธิบดีทั้งหมด 433 ราย ประกอบด้วย เพศชาย 251 ราย เพศหญิงวัยเจริญพันธุ์ 135 ราย และเพศหญิงวัยหมดประจำเดือน 47 ราย ถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ 1. ผู้บริจาคโลหิตครั้งแรก และผู้บริจาคโลหิตซึ่งเคยบริจาคครั้งล่าสุดนานกว่า 2 ปี (FT/RA) และ 2. ผู้บริจาคโลหิตประจำ ซึ่งบริจาคโลหิตตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปใน 12 เดือนที่ผ่านมา (RP) เก็บข้อมูลผลการตรวจ Hb และ serum ferritin โดยนิยาม serum ferritin ต่ำกว่า 15 ng/mL เป็น iron depletion (ID) คำนวณความชุกของการเกิด ID ในแต่ละกลุ่มตัวอย่าง แล้วเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม FT/RA และ RP ในเพศเดียวกัน  ผลการศึกษา ความชุกของ ID ในผู้บริจาคโลหิตทั้งหมดคิดเป็นร้อยละ 8.31 เมื่อเปรียบเทียบในผู้บริจาคโลหิตเพศชาย กลุ่ม RP มี ID สูงกว่า FT/RA (p = 0.002) ในกลุ่มผู้บริจาคโลหิตเพศหญิงวัยเจริญพันธุ์ (p = 0.041) และในกลุ่มผู้บริจาคโลหิตเพศหญิงวัยหมดประจำเดือน (p = 0.234) นอกจากนี้ RP กลุ่มที่รับประทานธาตุเหล็กเสริมมีความชุกของ ID น้อยกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับประทาน ทั้งในเพศหญิงวัยเจริญพันธุ์ (ร้อยละ 9.3 vs 38.1) และในเพศหญิงวัยหมดประจำเดือน (ร้อยละ 5.26 vs 40) แต่ในเพศชายพบว่าไม่แตกต่างกัน  สรุป ผู้บริจาคโลหิตประจำที่ผ่านเกณฑ์คัดกรองของคลังเลือด มีความชุกของภาวะขาดธาตุเหล็กสูงกว่าเมื่อเทียบกับกลุ่มผู้บริจาคโลหิตครั้งแรกและผู้ที่บริจาคโลหิตล่าสุดนานกว่า 2 ปี นอกจากนี้พบว่าผู้บริจาคโลหิตประจำเพศหญิงที่รับประทานธาตุเหล็กมีภาวะขาดธาตุเหล็กน้อยกว่าผู้ที่ไม่ได้รับประทาน ดังนั้น ควรมีการตรวจระดับเฟอร์ริตินในเลือดในผู้บริจาคโลหิตทุกรายที่บริจาคโลหิตตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปใน 12 เดือน โดยเฉพาะในผู้บริจาคเพศหญิงวัยเจริญพันธุ์ เพื่อใช้พิจารณาความถี่ในการบริจาคโลหิตเพิ่มเติม

Abstract

Introduction: Frequent whole blood (WB) donations can increase iron depletion (ID) risk. Although the donors’ hemoglobin (Hb) levels met the minimum acceptable levels, they may have ID, and further donations can cause iron deficiency anemia (IDA).  Objectives: The aims are to determine the ID prevalence in eligible donors and to implement serum ferritin (SF) testing for adjusting the interdonation intervals to prevent IDA in donors.  Materials and Methods: Four hundred thirty-three WB donors (251 males, 135 premenopausal and 47 menopausal females) from the Blood Bank of Ramathibodi Hospital were included in the cross-sectional study. They were classified into 2 groups. Group I consisted of first-time donors (FT) and reactivated donors (RA) who did not give blood in the past 2 years. Group II included repeat donors (RP) who donated WB at least 3 times during the past 12 months. Their Hb and SF were measured. The prevalence of ID (SF <15 ng/mL) was determined.  Results: The prevalence of ID was 8.31%. RP had statistically significantly higher ID than FT/RA in males (p = 0.002) and premenopausal females (p = 0.041), but was not statistically significant in menopausal females (p = 0.234). RP females who took iron tablets had a lower prevalence of ID than non-iron-supplemented donors (9.3% vs 38.1% in premenopausal females, 5.26% vs 40% in menopausal females). However, ID in RP males was not statistically different.  Conclusion: The prevalence of ID in eligible donors was significantly higher in RP donors. Moreover, RP females who received iron supplementation had a lower prevalence of ID than those who did not. Serum ferritin testing should be undertaken in RP donors who donate WB at least 3 times annually, especially in premenopausal females, to guide future interdonation intervals for donors at risk.