การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพารามิเตอร์ทางโลหิตวิทยาและลักษณะทางอณูพันธุศาสตร์ในผู้ป่วยโรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย: ประสบการณ์จากโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า
คำสำคัญ:
ลักษณะทางอณูพันธุศาสตร์, พารามิเตอร์ทางโลหิตวิทยา, ฮีโมโกลบินอี, แอลฟ่าธาลัสซีเมีย, เบต้าธาลัสซีเมียบทคัดย่อ
ความเป็นมา โรคโลหิตจางธาลัสซีเมียเป็นโรคโลหิตจางที่มีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมที่พบได้บ่อยที่สุด ในประชากรชาวไทยพบความชุกของพาหะธาลัสซีเมียชนิดแอลฟ่าร้อยละ 20-30 พาหะธาลัสซีเมียชนิดเบตา้ ร้อยละ 3-9 อย่างไรก็ตามพบความชุกของพาหะธาลัสซีเมียชนิดฮีโมโกลบินอี มากถึงร้อยละ 20-30 วัตถุประสงค์ เป็นการศึกษาถึงความชุกของโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียและความสัมพันธ์ระหว่างพารามิเตอร์ทางโลหิตวิทยา รวมถึงการตรวจแยกชนิดของฮีโมโกลบินโดยวิธี capillary electrophoresis (CE) และลักษณะทางอณูพันธุศาสตร์ทั้งยีนแอลฟ่าและเบต้าโกลบิน ในโรงพยาบาลพระมงกุฎเกลา้ ซึ่งเป็นโรงพยาบาลระดับตติยภูมิสำหรับรักษาผู้ป่วยโรคโลหิตจางธาลัสซีเมีย วิธีการ ตัวอย่างเลือดของผู้ป่วยจำนวน 400 ราย นำมาตรวจนับเม็ดเลือดโดยสมบูรณ์และลักษณะของเม็ดเลือด ตรวจแยกชนิดของฮีโมโกลบินและตรวจการกลายพันธุ์ของแอลฟ่าโกลบินยีนทุกราย ส่วนการตรวจการกลายพันธุ์ของเบตา้ โกลบินยีนจะตรวจในรายที่มีผลตรวจแยกชนิดของฮีโมโกลบินที่ผิดปกติ นำผลการตรวจที่ได้ทั้งหมดมาศึกษาวิเคราะห์ ผลการศึกษา ตัวอย่างเลือดของผู้ป่วยจำนวน 400 ราย พบฮีโมโกลบินในรูปแบบ A2A มากถึง 229 ราย (ร้อยละ 57.3) การขาดหายไปของแอลฟ่าโกลบินชนิดที่ 1 พบในผู้ป่วย 27 ราย (ร้อยละ 6.8) และพบการขาดหายไปของแอลฟ่าโกลบินชนิดที่ 2 พบในผู้ป่วย 37 ราย (ร้อยละ 9.3) ผู้ป่วยจำนวน 12 ราย (ร้อยละ 3) ที่ตรวจแยกชนิดของฮีโมโกลบิน ฮีโมโกลบินเป็นรูปแบบ A2A แต่มี ปริมาณฮีโมโกลบินชนิด A2 มากกว่าร้อยละ 3.5 ได้ศึกษาถึงการกลายพันธุ์ของเบต้าโกลบินยีน พบการกลายพันธุ์ที่ตำแหน่ง codon 41/42 (ร้อยละ 1.5) codon 17 (ร้อยละ 0.8) nt-28 (ร้อยละ 0.5) และ IVSI-I ร่วมกับ heterozygous alpha-thal 1 deletion ชนิด SEA type (ร้อยละ 0.3) ในการศึกษานี้ยังพบพาหะธาลัสซีเมียชนิดฮีโมโกลบินอี 127 ราย (ร้อยละ 31.8) และผู้ป่วยชนิด homozygous Hb E อีกจำนวน 20 ราย (ร้อยละ 5) การตรวจแยกชนิดของฮีโมโกลบินยังพบรูปแบบที่ผิดปกติ พบได้ไม่บ่อยอีก ร้อยละ 0.5 สรุป การศึกษานี้พบความชุกของพาหะและผู้ป่วยโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียมากถึงร้อยละ 62 การศึกษาถึงลักษณะทางอณูพันธุศาสตร์จะช่วยให้สามารถยืนยันการวินิจฉัยที่ถูกต้องและสามารถพยากรณ์ความรุนแรงของโรคในอนาคตได้
Downloads
เอกสารอ้างอิง
2. Colah R, Gorakshakar A, Nadkarni A, Phanasgaonkar S, Surve R, Sawant P, et al. Regional heterogeneity of beta-thalassemia mutations in the multi ethnic Indian population. Blood Cells Mol Dis. 2009;42(3):241-6.
3. Wasi P, Pootrakul S, Pootrakul P, Pravatmuang P, Winichagoon P, Fucharoen S. Thalassemia in Thailand. Ann N Y Acad Sci. 1980;344:352-63.
4. Thein SL, Winichagoon P, Hesketh C, Best S, Fucharoen S, Wasi P, et al. The molecular basis of beta-thalassemia in Thailand: application to prenatal diagnosis. Am J Hum Genet. 1990;47(3):369-75.
5. Boonyawat B, Photia A, Monsereenusorn C, Rujkijyanont P, Traivaree C. Molecular Characterization of Hb H and AEBart's Diseases in Thai Children: Phramongkutklao Hospital Experiences. J Med Assoc Thai. 2017;100(2):167-74.
6. Charoenkwan P, Taweephon R, Sae-Tung R, Thanarattanakorn P, Sanguansermsri T. Molecular and clinical features of Hb H disease in northern Thailand. Hemoglobin. 2005;29(2):133-40.
7. Farashi S, Harteveld CL. Molecular basis of alpha-thalassemia. Blood Cells Mol Dis. 2018;70:43-53.
8. Galanello R, Cao A. Gene test review. Alpha-thalassemia. Genet Med. 2011;13(2):83-8.
9. Laosombat V, Viprakasit V, Chotsampancharoen T, Wongchanchailert M, Khodchawan S, Chinchang W, et al. Clinical features and molecular analysis in Thai patients with HbH disease. Ann Hematol. 2009;88(12):1185-92.
10. Taher AT, Weatherall DJ, Cappellini MD. Thalassaemia. Lancet. 2018;391(10116):155-67.
11. Viprakasit V, Tanphaichitr VS, Pung-Amritt P, Petrarat S, Suwantol L, Fisher C, et al. Clinical phenotypes and molecular characterization of Hb H-Pakse disease. Haematologica. 2002;87(2):117-25.
12. Winichagoon P, Thonglairuam V, Fucharoen S, Tanphaichito VS, Wasi P. Alpha-thalassemia in Thailand. Hemoglobin. 1988;12(5-6):485-98.
13. Wongchanchailert M, Laosombat V, Maipang M. Hemoglobin H disease in children. J Med Assoc Thai. 1992;75(11):611-8.
14. Winichagoon P, Fucharoen S, Thonglairoam V, Tanapotiwirut V, Wasi P. Beta-thalassemia in Thailand. Ann N Y Acad Sci. 1990;612:31-42.
15. Charoenkwan P, Wanapirak C, Thanarattanakorn P, Sekararithi R, Sae-Tung R, Sittipreechacharn S, et al. Hemoglobin E levels in double heterozygotes of hemoglobin E and SEA-type alpha-thalassemia. Southeast Asian J Trop Med Public Health. 2005;36(2):467-70.
16. Nuinoon M, Jeenduang N, Kesornsit A, Horpet D, Plyduang T. Hematological and Molecular Characterization of a Novel Hb A2 Variant with Homozygous alpha-Thalassemia-2 in a Southern Thai Individual. Hemoglobin. 2017;41(3):213-5.
17. Origa R, Barella S, Paglietti ME, Anni F, Danjou F, Denotti AR, et al. Hematological phenotypes in children according to the alpha-globin genotypes. Blood Cells Mol Dis. 2018;69:102-6.
18. Thein SL. Molecular basis of beta thalassemia and potential therapeutic targets. Blood Cells Mol Dis. 2018;70:54-65.
19. Traivaree C, Boonyawat B, Monsereenusorn C, Rujkijyanont P, Photia A. Clinical and molecular genetic features of Hb H and AE Bart's diseases in central Thai children. Appl Clin Genet. 2018;11:23-30.
20. Viprakasit V, Ekwattanakit S. Clinical Classification, Screening and Diagnosis for Thalassemia. Hematol Oncol Clin North Am. 2018;32(2):193-211.
21. Traivaree C, Monsereenusorn C, Rujkijyanont P, Prasertsin W, Boonyawat B. Genotype-phenotype correlation among beta-thalassemia and beta-thalassemia/HbE disease in Thai children: predictable clinical spectrum using genotypic analysis. J Blood Med. 2018;9:35-41.
22. Fucharoen S, Winichagoon P, Pootrakul P, Piankijagum A, Wasi P. Differences between two types of Hb H disease, alpha-thalassemia 1/alpha-thalassemia 2 and alpha-thalassemia 1/Hb constant spring. Birth Defects Orig Artic Ser. 1987;23(5A):309-15.
23. Lal A, Goldrich ML, Haines DA, Azimi M, Singer ST, Vichinsky EP. Heterogeneity of hemoglobin H disease in childhood. N Engl J Med. 2011;364(8):710-8.
24. Fucharoen S, Winichagoon P, Prayoonwiwat W, Pootrakul P, Piankijagum A, Wasi P. Clinical and hematologic manifestations of AE Bart disease. Birth Defects Orig Artic Ser. 1987;23(5A):327-32.
25. Pornprasert S, Punyamung M, Treesuwan K. Criteria for detection of alpha-thalassemia-1 Thai type deletion in routine laboratory. Clin Lab. 2013;59(11-12):1423-7.
26. Sin SY, Ghosh A, Tang LC, Chan V. Ten years' experience of antenatal mean corpuscular volume screening and prenatal diagnosis for thalassaemias in Hong Kong. J Obstet Gynaecol Res. 2000;26(3):203-8.
27. Nunchai C, Sirichotiyakul S, Tongsong T. Optimal cutoff of mean corpuscular volume (MCV) for screening of alpha-thalassemia 1 trait. J Obstet Gynaecol Res. 2020.
28. Zhang HZ, Li Y, Liu X, Chen BR, Yao GH, Peng YN. Extramedullary hematopoiesis: A report of two cases. Exp Ther Med. 2016;12(6):3859-62.
29. Kim CH. Homeostatic and pathogenic extramedullary hematopoiesis. J Blood Med. 2010;1:13-9.
30. Blackwell RQ, Liu CS, Wang CL. Hemoglobin New York in Chinese subjects in Taiwan. Am J Phys Anthropol. 1971;34(3):329-34.
31. Li DZ. Hemoglobin New York is not a matter in prenatal screening and diagnosis for beta-thalassemia. Pediatr Hematol Oncol. 2008;25(8):769-71.
32. Panyasai S, Pornprasert S. Detection of Hemoglobin New York [beta113 (G15) Val-->Glu, GTG>GAG] in a Thai Woman by Capillary Electrophoresis. Indian J Hematol Blood Transfus. 2016;32(4):514-6.
33. Flatz G, Kinderlerer JL, Kilmartin JV, Lehmann H. Haemoglobin Tak: a variant with additional residues at the end of the beta-chains. Lancet. 1971;1(7702):732-3.
34. Tanphaichitr VS, Viprakasit V, Veerakul G, Sanpakit K, Tientadakul P. Homozygous hemoglobin Tak causes symptomatic secondary polycythemia in a Thai boy. J Pediatr Hematol Oncol. 2003;25(3):261-5.
