การพัฒนารูปแบบการจัดการตนเองโดยใช้แนวคิดโค้ชสุขภาพเพื่อชะลอการเสื่อมของไตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 1–3 เครือข่ายหน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดอุทัยธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการจัดการตนเองโดยใช้แนวคิดโค้ชสุขภาพในการชะลอการดำเนินโรคของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 1–3 การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ (1) การศึกษาสถานการณ์ ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง และความต้องการของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 1–3 จำนวน 140 คน โดยคัดเลือกแบบเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า ได้แก่ อายุ ≥18 ปี ได้รับการวินิจฉัยเป็น CKD ระยะที่ 1–3 (2) การพัฒนาและสังเคราะห์รูปแบบโดยประยุกต์ ใช้ทฤษฎีการจัดการตนเองร่วมกับแนวคิดโค้ชสุขภาพ และ (3) การทดลองใช้และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบด้วยการวิจัยกึ่งทดลองแบบมีกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ วัดผลก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างระยะทดลองจำนวน 60 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 30 คน โดยใช้การสุ่มแบบแบ่งชั้นร่วมกับการสุ่มอย่างง่ายเพื่อลดการปนเปื้อน ดำเนินการเป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามพฤติกรรมสุขภาพและการจัดการตนเอง และมีค่าความเชื่อมั่น (Cronbach’s alpha) อยู่ระหว่าง 0.87–0.92 รวมถึงข้อมูลทางคลินิกจากเวชระเบียน ได้แก่ eGFR, creatinine, HbA1c และความดันโลหิต วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยโดยใช้สถิติ t-test และการวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม ผลการศึกษา พบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนการจัดการตนเองและพฤติกรรมสุขภาพสูงกว่าก่อนการทดลองและสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) โดยมีค่า Adjusted Mean ของการจัดการตนเองเท่ากับ 4.01 และเมื่อควบคุมค่าก่อนการทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีผลลัพธ์สูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญ ตัวชี้วัดทางคลินิกของกลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่ดีขึ้น โดยค่า eGFR เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญจาก 61.2 ± 18.4 เป็น 63.8 ± 18.1 ml/min/1.73m² (p = 0.003) และผลการวิเคราะห์ ANCOVA พบว่ากลุ่มทดลองมีค่า eGFR สูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญ (F = 6.84, p = 0.011) ขณะที่กลุ่มเปรียบเทียบไม่พบการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ สรุปได้ว่า รูปแบบการจัดการตนเองที่ประยุกต์ใช้แนวคิดโค้ชสุขภาพมีประสิทธิผลในการส่งเสริมการจัดการตนเองและพฤติกรรมสุขภาพ รวมถึงช่วยชะลอการดำเนินโรคของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 1–3 และมีศักยภาพในการนำไปประยุกต์ใช้ในระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิและชุมชน