สัดส่วนยีนของเชื้อวัณโรคที่สัมพันธ์กับการดื้อยา isoniazid จากการตรวจด้วยวิธี Xpert MTB/XDR ในเขตสุขภาพที่ 3

บทคัดย่อ

ความไวต่อยา Isoniazid (H) ของเชื้อวัณโรคในเขตสุขภาพที่ 3 พบแนวโน้มลดลง จากปีงบประมาณ 2558 ถึงปีงบประมาณ 2567 โดยลดลงจากร้อยละ 83 เหลือร้อยละ 68 แสดงให้เห็นถึงการดื้อยาที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเชื้อวัณโรคมีหลายยีนที่สัมพันธ์กับการดื้อยา H งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสัดส่วนของยีนที่สัมพันธ์กับการดื้อยา H ของตัวอย่างที่ตรวจพบเชื้อวัณโรคด้วยวิธี Xpert MTB/XDR ในเขตสุขภาพที่ 3 จำนวน 655 ตัวอย่าง ผลการตรวจดื้อต่อยาพบว่าสัดส่วนยีนที่สัมพันธ์กับการดื้อยา H คือ katG inhA fabG1 และ oxyR-ahpC คิดเป็นร้อยละ 72 23 4 และ 1 ตามลำดับ โดยเพศชายนั้นมีการตรวจพบสัดส่วนของการดื้อต่อยา H มากกว่าเพศหญิง แต่สัดส่วนไม่มีความแตกต่างกันในแต่ละกลุ่มอายุ การกลายพันธุ์ของยีน katG และ inhA พบได้ในทุกจังหวัดของเขตสุภาพที่ 3 ในขณะที่การกลายพันธุ์ของยีน fabG1 พบเฉพาะจังหวัดกำแพงเพชร พิจิตร และอุทัยธานี ส่วนการกลายพันธุ์ของยีน oxyR-ahpC พบเพียงจังหวัดเดียว คือ ชัยนาท การกลายพันธุ์ของยีน fabG1 และ oxyR-ahpC  พบมากในผู้ป่วยรายใหม่ จากข้อมูลพบว่าสัดส่วนของยีนที่สัมพันธ์กับการดื้อยา H แสดงให้เห็นลักษณะการกระจายของเชื้อวัณโรคดื้อยา H ที่แตกต่างกันในพื้นที่ โดยเฉพาะยีนที่มีสัดส่วนการกลายพันธุ์น้อย สามารถนำมาใช้ชี้บ่งความเชื่อมโยงของการแพร่กระจายเชื้อในกลุ่มประเภทผู้ป่วย กลุ่มเพศ กลุ่มอายุ ตลอดจนพื้นที่ได้ เป็นประโยชน์ต่อการสอบสวนวัณโรคที่ปัจจุบันยังทำได้ยากยิ่ง