การทดสอบประสิทธิผลของสารเคมีฆ่าแมลงสูตรเดียวและสูตรผสมต่อการตาย ของยุงลายพาหะนำโรคไข้เลือดออกโดยเครื่องพ่นหมอกควัน ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 3

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของสารเคมีสูตรเดี่ยวและสูตรผสมโดยเครื่องพ่นหมอกควันตามแนวทางกรมควบคุมโรค และศึกษาความไวแนวโน้มการสร้าความต้านทาน (ดื้อต่อสารเคมี) ของยุงลายในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 3 ดำเนินการศึกษาในปี 2567 โดยวิธีการทดสอบ Cage Bio-assay test ตามมาตรฐานขององค์การอนามัยโลก (WHO) สารเคมีกำจัดแมลงที่นำมาทดสอบได้จากการสำรวจสารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้ในพื้นที่ ได้แก่ สารเคมีสูตรเดี่ยว 2 สูตร คือ 1) Deltamethrin 1% W/V EC  สูตรเดี่ยว 2) cypermethrin 10% W/V EC และสารเคมีสูตรผสมสารเสริมฤทธิ์ 2 สูตร คือ 1) Deltamethrin 0.50 % w/v 2) Zeta-cypermethrin 2.25% w/v อัตราการผสมสารเคมีที่ใช้ในการศึกษาตามค่าสูงสุดที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ ทดสอบกับยุงลายบ้าน (Aedes Aegypti) จำนวน 6 สายพันธุ์ ได้แก่ 1) ยุงลายสายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ (F61) 2) ยุงลายสายพันธุ์โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร 3) ยุงลายสายพันธุ์สรรคบุรี จังหวัดชัยนาท 4) ยุงลายสายพันธุ์ชุมตาบง จังหวัดนครสวรรค์ 5) ยุงลายสายพันธุ์บึงนาราง จังหวัดพิจิตร และ 6) ยุงลายสายพันธุ์ห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี ผลการศึกษาประสิทธิผลสารเคมีสูตรเดี่ยวและสูตรเคมีผสมสารเสริมฤทธิ์สามารถทำให้ยุงลายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ ไม่มีความแตกต่างกันแต่เมื่อทดสอบสารเคมีสูตรผสม-2 กับยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ พบว่า อัตราการตายยุงลายสายพันธุ์บึงนาราง จังหวัดพิจิตร ร้อยละ 75.2 และสายพันธุ์โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร ร้อยละ 80 น้อยกว่าเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลก และสารเคมีสูตรผสม-1 มีอัตราการตายระหว่างร้อยละ 99.2-100 ในส่วนของสารเคมีสูตรเดี่ยว-1 อัตราการตายได้ระหว่างร้อยละ 98.4-100 และ สารเคมีสูตรเดี่ยว-2 มีอัตราการตายร้อยละ 97.6-100 จากผลการศึกษาจึงสรุปได้ว่ายุงลายสายพันธุ์สายพันธุ์บึงนาราง จังหวัดพิจิตร และสายพันธุ์โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร มีแนวโน้มดื้อต่อสารเคมีสูตรผสม Zeta-cypermethrin 2.25% w/v และการพ่นสารเคมีกำจัดยุงลายด้วยเครื่องพ่นหมอกควันตามแนวทางกรมควบคุมโรค ยังมีประสิทธิผลมากพอในการกำจัดยุงลายพาหะนำโรคไข้เลือดออก