ความครอบคลุมของการทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ ในผู้ป่วยวัณโรครายใหม่และที่มีประวัติเคยรักษาวัณโรคมาก่อน ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 3 ปีงบประมาณ 2563-2566

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความครอบคลุมของการทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ ในผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ และที่มีประวัติเคยรักษาวัณโรคมาก่อน ซึ่งขึ้นทะเบียนระหว่างปีงบประมาณ พ.ศ. 2563-2566 โดยรวบรวมข้อมูลการตรวจทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ จากโรงพยาบาลรัฐสังกัดกระทรวงสาธารณสุขจำนวน 53 แห่งใน 5 จังหวัด เขตสุขภาพที่ 3 จากโปรแกรมข้อมูลวัณโรคของประเทศ และเปรียบเทียบข้อมูลปีงบประมาณ พ.ศ.2566 กับการตรวจสอบข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วยในคลินิกวัณโรค สำหรับภาพรวมในเขตสุขภาพที่ 3 พบว่าการส่งทดสอบความไวต่อยาของเชื้อในผู้ป่วย ได้เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 49.7 ในปีงบประมาณ 2563 เป็นร้อยละ 84.5 ในปีงบประมาณ 2566 ส่วนการมีผลทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ ก็เพิ่มขึ้นเช่นเดียวกัน จากร้อยละ 38.4 ในปีงบประมาณ 2563 เป็นร้อยละ 81.1 ในปีงบประมาณ 2566 โดยเมื่อวิเคราะห์รายจังหวัด ก็พบแนวโน้มความครอบคลุมทั้งสองนี้ เพิ่มขึ้นแบบเดียวกันในทุกจังหวัด เมื่อวิเคราะห์ในปีงบประมาณ 2566 จำแนกตามลักษณะผู้ป่วย พบว่าการส่งทดสอบความไวต่อยาของเชื้อในผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ ในแต่ละจังหวัดอยู่ระหว่างร้อยละ 76.3–92.3 ส่วนการมีผลทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ ในแต่ละจังหวัดอยู่ระหว่างร้อยละ 75.6–90.9 สำหรับกลุ่มผู้ป่วยที่มีประวัติเคยรักษาวัณโรคมาก่อน พบการส่งทดสอบความไวต่อยาของเชื้อในแต่ละจังหวัด อยู่ระหว่างร้อยละ 83.0–96.7 ส่วนการมีผลทดสอบความไวต่อยาของเชื้อ ในแต่ละจังหวัดอยู่ระหว่างร้อยละ 74.0–91.0 สาเหตุส่วนใหญ่ของการไม่ส่งตรวจทดสอบความไวต่อยา เกิดจากความไม่รู้เกณฑ์การส่งตรวจ และสาเหตุของการส่งตรวจทดสอบความไวต่อยา แต่ไม่มีผลตรวจ เกิดจากปัญหาด้านการจัดการเสมหะ และการสื่อสารระหว่างคลินิกวัณโรคกับห้องปฏิบัติการ ปัญหาการบันทึกข้อมูลในโปรแกรมข้อมูลวัณโรคของประเทศ ซึ่งควรทำการบันทึกข้อมูลผ่านโปรแกรมและรายงานผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการวัณโรคควบคู่กันไป