ปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ที่ส่งผลต่อระยะเวลาการตรวจพบเชื้อวัณโรคด้วยการเพาะเชื้อโดยเครื่อง BACTEC MGIT 960

บทคัดย่อ

วัณโรคเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรีย Mycobacterium tuberculosis เป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญทั่วโลกปัจจุบันวิธีเพาะเชื้อยังคงเป็นวิธีมาตรฐานการตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยควรคำนึงถึงขั้นตอนก่อนการตรวจวิเคราะห์ซึ่งมีปัจจัยที่มีผลต่อความถูกต้องและแม่นยำของผลการตรวจการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความสัมพันธ์ของปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ต่อระยะเวลาการตรวจพบเชื้อวัณโรคจากการเพาะเชื้อโดยเครื่อง BACTEC MGIT 960 เป็นการศึกษาข้อมูลย้อนหลังตัวอย่างเสมหะที่ส่งตรวจเพาะเชื้อ ในปีงบประมาณ 2560 ของห้องปฏิบัติการวัณโรค สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสวรรค์ จากข้อมูลตัวอย่างเสมหะ 177 ตัวอย่าง พบว่าปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ด้านปริมาตรมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.3 ml พบตัวอย่างเสมหะที่มีปริมาณน้อยกว่า 5 ml ร้อยละ 65.0 ตัวอย่างส่วนใหญ่ไม่มีคุณภาพพบร้อยละ 63.3 ผลการตรวจ Acid-fast bacilli (AFB) มีผลบวกและลบร้อยละ 91.0 และร้อยละ 9.0 ตามลำดับ ในด้านระยะเวลาที่เก็บตัวอย่างจนถึงเพาะเชื้อโดยเฉลี่ยเท่ากับ 5.0 วัน ตัวอย่างส่วนใหญ่ร้อยละ 69.5 มีอายุมากกว่า 3 วัน การขนส่งตัวอย่างส่วนใหญ่ใช้รถโรงพยาบาลร้อยละ 89.3 สำหรับการแช่เย็นตัวอย่างระหว่างการขนส่งพบว่ามีการแช่เย็นและไม่แช่เย็นร้อยละ 55.9 ร้อยละ 44.1 ตามลำดับ ผลเปรียบเทียบเพื่อประเมินความสัมพันธ์ของปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ต่อระยะเวลาการตรวจพบเชื้อวัณโรคโดยการเพาะเชื้อด้วยเครื่อง BACTEC MGIT 960 พบว่ามีเพียงปัจจัยด้านผล AFB เท่านั้นที่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับระยะเวลาการตรวจพบเชื้อวัณโรค (P-value < 0.001) ส่วนปัจจัยอื่นที่เหลือไม่พบความสัมพันธ์แต่อย่างใดโดยสรุปปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ที่ไม่มีผลต่อระยะเวลาการตรวจพบเชื้อวัณโรคจากการเพาะเชื้อ ได้แก่ ปริมาตรเสมหะไม่น้อยกว่า 2 ml ตัวอย่างเสมหะที่มีอายุไม่เกิน 7 วัน การส่งโดยรถโรงพยาบาลและทางไปรษณีย์ และการแช่เย็นตัวอย่าง ทั้งนี้การกำหนดแนวทางส่งตรวจตัวอย่างเสมหะเพาะเชื้อวัณโรคยังคงจำเป็นต้องควบคุมปัจจัยก่อนการตรวจวิเคราะห์ซึ่งมีความสำคัญต่อความเหมาะสมของตัวอย่างที่จะนำมาทำการตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างไรก็ตามควรมีความเหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ด้วยเช่นกัน