การประเมินผลโครงการผลิตเภสัชกรลูกหลานร้านยา

บทคัดย่อ

 ปัญหาการไม่มีเภสัชกรอยู่ปฏิบัติการในร้านยาตามที่กฎหมายกำหนดเป็นปัญหาเรื้อรังมานาน ซึ่งส่วนราชการที่เกี่ยวข้องได้พยายามที่จะแก้ปัญหาด้วยหลากหลายมาตรการ ใน ปี พ.ศ. 2549 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ได้มีการนำเสนอโครงการพิเศษเพื่อผลิตเภสัชกรในการพัฒนาร้านยาคุณภาพ หรือ ที่รู้จัก กันในชื่อ โครงการผลิตเภสัชกรลูกหลานร้านยา โดยให้มีช่องทางพิเศษของการรับลูกหลานเจ้าของร้านยาเข้ามาศึกษาในคณะเภสัชศาสตร์ เพื่อให้จบไปเป็นเภสัชกรปฏิบัติงานในร้านยาที่ทำสัญญาค้ำประกันให้เข้ามาศึกษา เนื่องจากเป็นโครงการใหม่ จึงสมควรมีการประเมินผลในระหว่างการดำเนินโครงการ เพื่อให้ได้ข้อมูลสำหรับการ ปรับปรุง แก้ไข แผนดำเนินการ การประเมินใช้กรอบของแบบจำลองซิปป์ การเก็บข้อมูลได้มาจากการสัมภาษณ์ ผู้บริหารฝ่ายผลิตบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยที่มีโครงการ 7 ท่าน กรรมการชมรมร้านขายยาแห่งประเทศไทย 10 ท่าน ร่วมกับการเก็บข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง และการสอบถามร้อยละ 54 ของนักศึกษาที่อยู่ในโครงการ โดยการประเมินเกิดขึ้นในช่วง พฤศจิกายน 2551 - มิถุนายน 2552 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่โครงการดำเนินการมาได้ 4 ปี ผลการประเมินบริบท พบว่า โครงการฯ มีสมมุติฐานว่าหากมีสัญญาผูกมัดการมาใช้ทุนในร้านยา และ มีร้านยาที่เป็นสมบัติของ พ่อ แม่ ญาติ พี่ น้อง รองรับอยู่แล้ว บัณฑิตจะกลับมาปฏิบัติงานที่ร้านยานั้น และพบว่า มหาวิทยาลัยสามารถดำเนินการได้โดยไม่กระทบต่อการผลิตบัณฑิตในโครงการปกติ ผลการประเมินปัจจัยนำเข้า ที่เกี่ยวข้อง พบว่า มีผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่ายที่ทำให้เกิดโครงการนี้ขึ้นได้ โดยทุกฝ่ายยินดีและได้ประโยชน์จากการ มีโครงการฯ ปัจจัยนำเข้าในเรื่องการกำหนดคุณสมบัติของผู้ที่จะเข้าศึกษาในโครงการฯ มีความแตกต่างกันบ้าง ระหว่างสถาบัน แต่ไม่ใช่ประเด็นสำคัญที่จะส่งผลต่อเป้าหมายของโครงการฯ ผลการประเมินกระบวนการ พบว่ามหาวิทยาลัยใช้การสอบข้อเขียน และ/หรือ การสอบสัมภาษณ์ เป็นเกณฑ์ในการคัดเลือกนักศึกษา โดยให้มีการ สอบแข่งกันเองระหว่างลูกหลานร้านยา และพบว่ากระบวนการผลิตบัณฑิตของทุกมหาวิทยาลัยยังคงใช้การรวมนักศึกษาในโครงการฯ เข้ากับนักศึกษาปกติ และผลการประเมินผลการดำเนินการ พบว่า นักศึกษาที่เข้ามาใน โครงการฯ มีผลสัมฤทธิ์ในการศึกษาไม่ต่างไปจากนักศึกษาปกติ แต่จำนวนนักศึกษาที่รับได้จริงยังต่ำกว่าเป้ามาก ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่อาจทำให้โครงการฯ ไม่บรรลุวัตถุประสงค์ มีข้อเสนอบางประการที่เกิดจากการประเมิน ที่ผู้เกี่ยวข้องควรนำไปพิจารณาปรับปรุงโครงการฯ คือ เรื่องสิทธิของผู้ที่จะเข้าศึกษาในโครงการฯ ที่ควรจำกัด เฉพาะลูกหลาน เรื่องการสร้างความเข้าใจ และทัศนคติให้ถูกต้องต่อเป้าหมายของโครงการฯ และเรื่องการทำหลักสูตรเฉพาะที่จะเตรียมบัณฑิตให้พร้อมด้านเภสัชกรรมชุมชน