ผลของการให้บริบาลทางเภสัชกรรมต่อคุณภาพชีวิต และความรุนแรงของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยาเคมีบำบัดในผู้ป่วยเคมีบำบัด โรงพยาบาลพระจอมเกล้าจังหวัดเพชรบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
เภสัชกรเคมีบำบัดมีบทบาทสำคัญในการให้บริบาลทางเภสัชกรรมเพื่อประเมิน ป้องกัน และบรรเทาอาการไม่พึงประสงค์จากยา (Adverse Drug Reactions: ADRs) อันจะส่งเสริมความปลอดภัยและคุณภาพชีวิต (Quality of Life: QoL) ของผู้ป่วยโรคมะเร็ง วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงทดลองเบื้องต้นมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพชีวิต (QoL) และความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์จากเคมีบำบัดในผู้ป่วยที่ได้รับการบริบาลทางเภสัชกรรม ณ โรงพยาบาลพระจอมเกล้าจังหวัดเพชรบุรี ศึกษาในกลุ่มตัวอย่างผู้ป่วย 90 คน ที่เข้าร่วม “โปรแกรมการบริบาลทางเภสัชกรรมผู้ป่วยเคมีบำบัด” ระหว่างวันที่ 1 มกราคม ถึง 31 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ประเมินคุณภาพชีวิตโดยใช้แบบสอบถามมาตรฐาน EQ-5D-5L เพื่อวัดค่าอรรถประโยชน์ (Utility score) และคะแนนสถานะสุขภาพโดยรวมด้วยตนเอง (Visual Analogue Scale: VAS) เปรียบเทียบผลก่อนและหลังได้รับเคมีบำบัด และใช้เกณฑ์ Common Terminology Criteria for Adverse Events (CTCAE) version 5 ในการประเมินความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์ ผลการศึกษา: คุณภาพชีวิตในมิติด้านการเคลื่อนไหว การดูแลตัวเอง และการทำกิจวัตรประจำวัน ก่อนและหลังได้รับเคมีบำบัดไม่มีความแตกต่างกัน โดยหลังได้รับเคมีบำบัด ผู้ป่วยพบปัญหาด้านความเจ็บปวดหรือสบายร่างกายมากขึ้น แต่ความวิตกกังวล/ซึมเศร้ามีแนวโน้มลดลง ค่าอรรถประโยชน์ก่อนและหลังรับเคมีบำบัดแต่ละรอบไม่แตกต่างกัน ส่วนคะแนนสภาวะสุขภาพทางตรง (VAS) เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.009) เป็น 77.01+13.11, 79.70+13.87,79.78+12.89 และ 81.04+16.41 ตามลำดับ โดยคะแนนหลังรับเคมีบำบัดรอบที่ 1-3 เพิ่มขึ้นจากก่อนรับยาเคมีบำบัด และรอบที่ 3 เพิ่มขึ้นจากรอบที่ 2 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) อาการไม่พึงประสงค์ระดับไม่รุนแรงที่พบบ่อย ได้แก่ ผมร่วง (ร้อยละ 74.5) อ่อนเพลีย (ร้อยละ 64.8) และชาปลายประสาท (ร้อยละ 37.8) ขณะที่พบอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงเพียง 7 ครั้ง ได้แก่ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ 5 ครั้ง และคลื่นไส้อาเจียน 2 ครั้ง สรุปผล: การบริบาลทางเภสัชกรรมช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตและลดความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์จากเคมีบำบัด ผู้ป่วยเคมีบำบัดทุกรายจึงควรได้รับการบริบาลทางเภสัชกรรมอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลาการรักษา เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิต ความปลอดภัย และประสิทธิผลการรักษาในผู้ป่วยมะเร็งอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
กรณีที่ใช้บางส่วนจากผลงานของผู้อื่น ผู้นิพนธ์ต้อง ยืนยันว่าได้รับการอนุญาต (permission) ให้ใช้ผลงานบางส่วนจากผู้นิพนธ์ต้นฉบับ (Original author) เรียบร้อยแล้ว และต้องแนบเอกสารหลักฐาน ว่าได้รับการอนุญาต (permission) ประกอบมาด้วย
เอกสารอ้างอิง
Bray F, Laversanne M, Sung H, Ferlay J, et al. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2024; 74(3): 229-63. doi:10.3322/caac.21834.
Colombo L, Aguiar PM, Lima TM, Storpirtis S. The effects of pharmacist interventions on adult outpatients with cancer: a systematic review. J Clin Pharm Ther. 2017; 42(6): 673-82. doi:10.1111/jcpt.12562.
Fujii H, Ueda Y, Hirose C, Ohata K, Sekiya K, Kitahora M, et al. Pharmaceutical intervention for adverse events improves quality of life in patients with cancer undergoing outpatient chemotherapy. J Pharm Health Care Sci. 2022; 8(1): 8. doi:10.1186/s40780-022-00239-w.
Harris CS, Kober KM, Conley YP, Dhruva AA, Hammer MJ, Miaskowski CA. Symptom clusters in patients receiving chemotherapy: a systematic review. BMJ Support Palliat Care. 2022; 12(1): 10-21. doi:10.1136/bmjspcare-2021-003325.
Hirose C, Fujii H, Iihara H, Ishihara M, Nawa-Nishigaki M, Kato-Hayashi H, et al. Real-world data of the association between quality of life using the EuroQoL 5 Dimension 5 Level utility value and adverse events for outpatient cancer chemotherapy. Support Care Cancer. 2020; 28(12): 5943-52. doi:10.1007/s00520-020-05443-8.
Maleki S, Alexander M, Fua T, Liu C, Rischin D, Lingaratnam S. A systematic review of the impact of outpatient clinical pharmacy services on medication-related outcomes in patients receiving anticancer therapies. J Oncol Pharm Pract. 2018; 24(7): 1696-709. doi:10.1177/1078155218783814.
Malik YG, Benth JŠ, Hamre HM, Faerden AE, Ignjatovic D, Schultz JK. Chemotherapy reduces long-term quality of life in recurrence-free colon cancer survivors (LaTE study)-a nationwide inverse probability of treatment-weighted registry-based cohort study and survey. Colorectal Dis. 2024; 26(1): 22-33. doi:10.1111/codi.16807.
National Cancer Institute, Department of Medical Services, Ministry of Public Health. Hospital-based cancer registry annual report 2022. Bangkok: Pornsup Printing; 2023.
Periasamy U, Mohd Sidik S, Rampal L, et al. Effect of chemotherapy counseling by pharmacists on quality of life and psychological outcomes of oncology patients in Malaysia: a randomized control trial. Health Qual Life Outcomes. 2017; 15(1): 104. doi:10.1186/s12955-017-0680-2.
Poudel B, Sankhi S, Pathak N, et al. Impact of pharmacist-led chemotherapy counseling on health-related quality of life and psychological outcomes of oncology patients in cancer hospital: a single center, open-label, randomized controlled trial. Explor Res Clin Soc Pharm. 2025; 20: 100649. doi:10.1016/j.rcsop.2025.100649.
Ramasubbu SK, Pasricha R, Nath UK, Das B. Frequency, nature, severity and preventability of adverse drug reactions arising from cancer chemotherapy in a teaching hospital. J Family Med Prim Care. 2020; 9(2): 650-5. doi:10.4103/jfmpc.jfmpc_352_20.
Soipitak P, Sakthong P. Effects of pharmaceutical care on pharmacotherapy-related quality of life in cancer patients receiving chemotherapy: a randomized controlled trial. Thai J Pharm Pract. 2022; 14(2): 366-78.
Sprave T, Gkika E, Verma V, Grosu AL, Stoian R. Patient reported outcomes based on EQ-5D-5L questionnaires in head and neck cancer patients: a real-world study. BMC Cancer. 2022; 22(1): 1236. doi:10.1186/s12885-022-10346-4.
Subongkot S, Srisawat S, Johns NP, Sookprasert A. Outcome of chemotherapy counseling in oncology patients by pharmacist. Isan J Pharm Sci. 2009; 5(1): 34-45.
Tachi T, Teramachi H, Tanaka K, Asano S, Osawa T, Kawashima A, et al. The impact of outpatient chemotherapy-related adverse events on the quality of life of breast cancer patients. PLoS One. 2015; 10(4): e0124169. doi:10.1371/journal.pone.0124169.
Tanaka K, Hori A, Tachi T, Osawa T, Nagaya K, Makino T, et al. Impact of pharmacist counseling on reducing instances of adverse events that can affect the quality of life of chemotherapy outpatients with breast cancer. J Pharm Health Care Sci. 2018; 4: 9. doi:10.1186/s40780-018-0105-3.
