การใช้ยาหลายชนิดและการใช้ยาที่อาจไม่เหมาะสมในผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็งในโรงพยาบาลตติยภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การใช้ยาหลายชนิด (Polypharmacy: PP) ในผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัด อาจส่งผลให้เกิดความเสี่ยงในการใช้ยาที่อาจไม่เหมาะสม (Potential Inappropriate Medications: PIMs) ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ เช่น อาการสับสน การหกล้ม และการเลื่อนรอบการรักษาหรือหยุดการรักษา ดังนั้น การประเมินการใช้ยาและวิเคราะห์ปัจจัยที่เกี่ยวข้องจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อป้องกันการใช้ยาที่อาจไม่เหมาะสม สร้างความตระหนักและเพิ่มความปลอดภัยในการใช้ยา วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความชุกของการใช้ยาหลายชนิด (PP) และการใช้ยาที่อาจไม่เหมาะสม (PIMs) ในผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็ง ณ หอผู้ป่วยเคมีบำบัด โรงพยาบาลศรีนครินทร์ โดยใช้เกณฑ์ Beers Criteria (ฉบับปี 2023) ร่วมกับเกณฑ์ START/STOPP Criteria (ฉบับปี 2023) พร้อมทั้งประเมินปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการได้รับยาที่อาจไม่เหมาะสม (PIMs) เพื่อเป็นแนวทางในการส่งเสริมความปลอดภัยในการใช้ยา วิธีการศึกษา: ศึกษาเชิงพรรณนาแบบตัดขวางย้อนหลัง (Retrospective cross-sectional study) ในผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็ง (อายุ 65 ปีขึ้นไป) ที่เข้ารับการรักษาแบบผู้ป่วยใน ณ หอผู้ป่วยเคมีบำบัด โรงพยาบาลศรีนครินทร์ ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2566 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 (ระยะเวลา 12 เดือน) สำหรับการประเมิน PIMs ทำโดยใช้เกณฑ์ Beers Criteria (ฉบับปี 2023) ร่วมกับเกณฑ์ START/STOPP Criteria (ฉบับปี 2023) ผลการศึกษา: จากการประเมินผู้ป่วย 390 ราย พบว่าเพศชายร้อยละ 57.9 มีค่ามัธยฐานอายุ 69 ปี (IQR: 67-73) พบความชุกของการใช้ยาหลายชนิด (PP) สูงถึงร้อยละ 91.0 แบ่งเป็นการใช้ยาตั้งแต่ 5-9 รายการร้อยละ 65.4 และการใช้ยาตั้งแต่ 10 รายการขึ้นไป (Excessive Polypharmacy) ร้อยละ 25.6 สำหรับความชุกของ PIMs ทั้งหมดพบร้อยละ 71.0 โดยเมื่อแบ่งเกณฑ์ Beers Criteria (ฉบับปี 2023) พบ PIMs ร้อยละ 65.9 และ เกณฑ์ START/STOPP Criteria (ฉบับปี 2023) พบ PIMs ร้อยละ 53.8 รายการยาที่พบบ่อยได้แก่ยากลุ่ม benzodiazepines และ prokinetic agents ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิด PIMs อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ จำนวนรายการยา (p<0.001) และจำนวนโรคประจำตัว (p=0.031) นอกจากนี้การวิเคราะห์พหุตัวแปรพบว่า โรคเบาหวาน (AOR=1.78, 95%CI:1.05-3.03, p=0.032), การใช้ยามากกว่า 10 รายการ (AOR=9.27, 95%CI:3.78-22.73, p<0.001) และการวินิจฉัยโรคมะเร็งปอด (AOR=8.58, 95%CI:1.09-67.59, p=0.041) เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิด PIMs สรุปผลการวิจัย: ผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็งส่วนใหญ่มีการใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน การประเมินโดยใช้เกณฑ์ Beers Criteria (ฉบับปี 2023) ร่วมกับเกณฑ์ START/STOPP Criteria (ฉบับปี 2023) ร่วมกันช่วยเพิ่มอัตราการตรวจพบการใช้ยาที่อาจไม่เหมาะสม (PIMs) ได้ครอบคลุมมากขึ้น เมื่อเปรียบเทียบกับการใช้เกณฑ์ใดเกณฑ์หนึ่งเพียงอย่างเดียว และเกณฑ์ START/STOPP ช่วยเพิ่มความละเอียดในการประเมินรายบุคคล ทั้งนี้จำนวนรายการยาและจำนวนโรคประจำตัวเป็นปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิด PIMs
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
กรณีที่ใช้บางส่วนจากผลงานของผู้อื่น ผู้นิพนธ์ต้อง ยืนยันว่าได้รับการอนุญาต (permission) ให้ใช้ผลงานบางส่วนจากผู้นิพนธ์ต้นฉบับ (Original author) เรียบร้อยแล้ว และต้องแนบเอกสารหลักฐาน ว่าได้รับการอนุญาต (permission) ประกอบมาด้วย
เอกสารอ้างอิง
Al-Azayzih A, Ahmad EB, Jarab A, Kharaba Z, Al-Kubaisi KA. Inappropriate medications use among elderly cancer patients according to beer's criteria. Pharm Pract (Granada). 2024;22(1):2920.
American Geriatrics Society Beers Criteria Update Expert Panel. American Geriatrics Society 2023 updated AGS Beers Criteria® for potentially inappropriate medication use in older adults. J Am Geriatr Soc. 2023;71(7):2052-81.
Bandidwattanawong C, Rattanaserikulchai P, Jetsadavanit N. Polypharmacy and potentially-inappropriate medications are prevalent in the elderly cancer patients receiving systemic cancer therapy and they co-relate with adverse outcomes. BMC Geriatr. 2023;23(1):775.
Bray F, Laversanne M, Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Soerjomataram I, et al. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2024;74(3):229-63.
International Agency for Research on Cancer. Thailand [Internet]. Lyon: World Health Organization; 2024 [cited 2025 Oct 23]. Available from: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/764-thailand-fact-sheet.pdf.
Mangoni AA, Jackson SH. Age-related changes in pharmacokinetics and pharmacodynamics: basic principles and practical applications. Br J Clin Pharmacol. 2004;57(1):6-14.
Masnoon N, Shakib S, Kalisch-Ellett L, Caughey GE. What is polypharmacy? A systematic review of definitions. BMC Geriatr. 2017;17(1):230.
National Comprehensive Cancer Network. NCCN clinical practice guidelines in oncology (NCCN guidelines®) Antiemesis [Internet]. 2024 [cited 2025 Feb 20]. Available from: http://www.nccn.org.
Nightingale G, Hajjar E, Swartz K, Andrel-Sendecki J, Chapman A. Evaluation of a pharmacist-led medication assessment used to identify prevalence of and associations with polypharmacy and potentially inappropriate medication use among ambulatory senior adults with cancer. J Clin Oncol. 2015;33(13):1453-9.
O'Mahony D, Cherubini A, Guiteras AR, Denkinger M, Beuscart JB, Onder G, et al. STOPP/START criteria for potentially inappropriate prescribing in older people: version 3. Eur Geriatr Med. 2023;14(4):625-32.
Oliveira RF, Oliveira AI, Cruz AS, Ribeiro O, Afreixo V, Pimentel F. Polypharmacy and drug interactions in older patients with cancer receiving chemotherapy: associated factors. BMC Geriatr. 2024;24(1):557.
Ramsdale E, Mohamed M, Yu V, Otto E, Juba K, Awad H, et al. Polypharmacy, potentially inappropriate medications, and drug-drug interactions in vulnerable older adults with advanced cancer initiating cancer treatment. Oncologist. 2022;27(7):e580-8.
Redston MR, Hilmer SN, McLachlan AJ, Clough AJ, Gnjidic D. Prevalence of potentially inappropriate medication use in older inpatients with and without cognitive impairment: a systematic review. J Alzheimers Dis. 2018;61(4):1639-52.
Sharma M, Loh KP, Nightingale G, Mohile SG, Holmes HM. Polypharmacy and potentially inappropriate medication use in geriatric oncology. J Geriatr Oncol. 2016;7(5):346-53.
Shi S, Mörike K, Klotz U. The clinical implications of ageing for rational drug therapy. Eur J Clin Pharmacol. 2008;64(2):183-99.
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. World Population Prospects 2024 [Internet]. 2024 [cited 2024 Sep 20]. Available from: https://www.un.org/development/desa/pd/.
van Loveren F, van Berlo-van de Laar IRF, Imholz ALT, van 't Riet E, Taxis K, Jansman FGA. Prevalence and follow-up of potentially inappropriate medication and potentially omitted medication in older patients with cancer - The PIM POM study. J Geriatr Oncol. 2021;12(1):80-4.
Whitman A, DeGregory K, Morris A, Mohile S, Ramsdale E. Pharmacist-led medication assessment and deprescribing intervention for older adults with cancer and polypharmacy: a pilot study. Support Care Cancer. 2018;26(12):4105-13.
World Health Organization. Global cancer burden growing, amidst mounting need for services [Internet]. 2024 [cited 2024 Sep 20]. Available from: https://www.who.int/news-room/item/01-02-2024-global-cancer-burden-growing.
World Health Organization. Noncommunicable diseases [Internet]. 2023 [cited 2024 Sep 20]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases.
