ความรู้เรื่องยาทั่วไป ความรู้ด้านยาพาราเซตามอล พฤติกรรมการใช้ยาพาราเซตามอล และปัจจัยที่สัมพันธ์กับการใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผลของผู้ป่วยไทยในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การใช้ยาไม่สมเหตุผลเป็นปัญหาในประเทศไทยและทั่วโลกทำให้มีผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความรู้เรื่องยาทั่วไป ความรู้เฉพาะเกี่ยวกับยาพาราเซตามอล การใช้ยาพาราเซตามอล พฤติกรรมการใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผล และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง วิธีดำเนินการวิจัย: เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามผู้ป่วยที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 6 แห่ง ในจังหวัดขอนแก่น ระหว่างวันที่ 15 ธันวาคม 2567 ถึง วันที่ 31 มกราคม 2568 จำนวน 247 คน ใช้สถิติเชิงพรรณนาและวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติกแบบมีตัวแปรผลลัพธ์สองกลุ่ม ผลการวิจัย: ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุ 18-73 ปี จากคะแนนเต็ม 10 มีความรู้เรื่องยาทั่วไปเฉลี่ย 7.94 (SD=1.91) คะแนน มีความรู้เพียงพอ ร้อยละ 65.59 มีความรู้เฉพาะยาพาราเซตามอลเฉลี่ย 6.23 (SD=1.92) คะแนน ความรู้เพียงพอร้อยละ 29.15 จากคะแนนเต็ม 8 พฤติกรรมการใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผลมีคะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 5.41 (SD=2.18) ใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผล ร้อยละ 53.0 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ แหล่งที่มาของยาที่ได้รับ (aOR = 4.44, 95%CI = 1.40-20.98, p = 0.014) ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับยา (aOR = 2.02, 95%CI = 1.09-3.76, p = 0.026) และความรู้เรื่องยาพาราเซตามอล (aOR = 3.48, 95%CI = 1.93-6.28, p < 0.001) สรุปผลการวิจัย: ผู้ป่วยเกินครึ่งหนึ่งมีพฤติกรรมการใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผลและมีความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับยาเพียงพอแต่มีความรู้ด้านยาพาราเซตามอลไม่เพียงพอ ผู้ป่วยที่ได้รับยาจากหน่วยบริการเอกชนมีโอกาสใช้ยาพาราเซตามอลอย่างสมเหตุผลมากกว่าจากหน่วยบริการของรัฐผู้ที่มีระดับความรู้ทั่วไปเรื่องยาในระดับที่เพียงพอมีโอกาสใช้ยาอย่างสมเหตุผลมากกว่าระดับที่ต่ำกว่าผลลัพธ์ปัจจัยด้านแหล่งที่มาของยาและระดับความรู้เกี่ยวกับยาสามารถนำไปใช้วางแผนส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลให้ความรู้แก่ผู้ป่วยให้คำแนะนำและพัฒนาทักษะเกี่ยวกับการใช้ยาทั่วไปและยาพาราเซาตมอล รวมทั้งจัดกิจกรรมส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลให้มากยิ่งขึ้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
กรณีที่ใช้บางส่วนจากผลงานของผู้อื่น ผู้นิพนธ์ต้อง ยืนยันว่าได้รับการอนุญาต (permission) ให้ใช้ผลงานบางส่วนจากผู้นิพนธ์ต้นฉบับ (Original author) เรียบร้อยแล้ว และต้องแนบเอกสารหลักฐาน ว่าได้รับการอนุญาต (permission) ประกอบมาด้วย
เอกสารอ้างอิง
Aegerter JM, Kotoula C, Pahud de Mortanges A, Baumgartner C, Banholzer S, Haschke M, et al. Patient knowledge regarding paracetamol at an internal medicine outpatient clinic in Switzerland: a cross-sectional study. J Pharm Pharmacol Res. 2025;9:28-35.
Alchin J, Dhar A, Siddiqui K, Christo P. Why paracetamol (acetaminophen) is a suitable first choice for treating mild to moderate acute pain in adults with liver, kidney or cardiovascular disease, gastrointestinal disorders, asthma, or who are older. Curr Med Res Opin. 2022;38:811-25.
Bekalu A, Alemayehu T, Geremew G, Gelaye A, Ayele H, Getachew D, et al. Assessment of drug utilization evaluation and post-dispensing knowledge of ophthalmic medications: an explanatory sequential mixed-methods study at the University of Gondar Comprehensive Specialized Hospital, Northwest Ethiopia. BMC Health Serv Res. 2025;25.
Bhondivale M, Chaudhari Y, Patil P. Study of awareness regarding self-medication with over-the-counter analgesics: usage and safety. Int J Adv Res Sci Commun Technol. 2025. Available from: https://doi.org/10.48175/ijarsct-23021.
Bloukh S, Wazaify M, Matheson C. Paracetamol: unconventional uses of a well-known drug. Int J Pharm Pract. 2021.
Bührer C, Endesfelder S, Scheuer T, Schmitz T. Paracetamol (acetaminophen) and the developing brain. Int J Mol Sci. 2021;22:11156.
Casey D, Geulayov G, Bale E, Brand F, Clements C, Kapur N, et al. Paracetamol self-poisoning: epidemiological study of trends and patient characteristics from the multicentre study of self-harm in England. J Affect Disord. 2020;276:699-706.
Chetsurakarn T, Khansai N, Sujarit A, Nerapusee O, Lerkiatbundit S, Anantachoti P. The evolution of outpatient dispensing services in Thailand's hospitals: what has been done and where are we heading?. J Pharm Policy Pract. 2025;18(1):1-20.
Chidiac A, Buckley N, Noghrehchi F, Cairns R. Paracetamol (acetaminophen) overdose and hepatotoxicity: mechanism, treatment, prevention measures, and estimates of burden of disease. Expert Opin Drug Metab Toxicol. 2023;19:297-317.
De Martino M, Chiarugi A. Recent advances in pediatric use of oral paracetamol in fever and pain management. Pain Ther. 2015;4:149-68.
Doğan M, Doğan BD. Investigation of the relationship between health literacy and rational drug use in university students: a cross-sectional study. Medicine. 2025;104(39):e44641.
Dorji T, Gyeltshen K, Pongpirul K. Rational use of paracetamol among out-patients in a Bhutanese district hospital bordering India: a cross-sectional study. BMC Res Notes. 2018;11(1):660.
Eser N, Çelik N. Association between rational drug use and health literacy among pregnant women: a cross-sectional study. Women Health. 2022;62(7):612-20.
Fosnocht D, Taylor J, Caravati E. Emergency department patient knowledge concerning acetaminophen (paracetamol) in over-the-counter and prescription analgesics. Emerg Med J. 2008;25:213-6.
Freo U, Ruocco C, Valerio A, Scagnol I, Nisoli E. Paracetamol: a review of guideline recommendations. J Clin Med. 2021;10:3420.
George I, Meldrum J. A study to assess the prevalence of unintentional paracetamol overdose among patients presenting in dental pain in primary care. Br Dent J. 2020.
Goyal A, Agarwal A, Parmar V, Khatri M, Luthra R. A community-based survey on knowledge and practices of ORS usage among mothers in a rural village in Maharashtra. SSR Inst Int J Life Sci. 2024.
Gunnell D, Murray V, Hawton K. Use of paracetamol (acetaminophen) for suicide and nonfatal poisoning: worldwide patterns of use and misuse. Suicide Life Threat Behav. 2000;30(4):313-26.
Health Administration Division of Thailand Ministry of Public Health. Rational drug use literacy situation among health care personnels and Thais national survey in 2024 [Online]. 2024 [cited 2025 Sep 14]. p. 62. (in Thai) Available from: https://dmsic.moph.go.th/upload/web_news_files/wlrwthe2htcok000cs.pdf.
Hirko N, Edessa D. Factors influencing the exit knowledge of patients for dispensed drugs at outpatient pharmacy of Hiwot Fana Specialized University Hospital, Eastern Ethiopia. Patient Prefer Adherence. 2017;11:205-12.
Hirko N, Edessa D, Sisay M. Exit-knowledge of ambulatory patients about medications dispensed in government hospital in Eastern Ethiopia: the need for focused patient counseling. Front Public Health. 2018;6.
Jaksupan P, Suteeprasert T, Soonthorn S, Komolmalai W, Laisuwannachart P. Factors related to paracetamol consumption among the elderly in Saohai district, Saraburi province. J Health Sci Thai. 2021;30(5):781-9. (in Thai)
Jasat H, Thompson J, Sonneborn O, Dayment J, Miller C. Prolonged use of paracetamol and the prescribing patterns on rehabilitation facilities. J Clin Nurs. 2021.
Khaled A. Assessment and evaluation of consumer awareness and self-medication use practices towards over the counter (OTC) analgesics: a cross-sectional study in Abha-Saudi Arabia. J Eval Clin Pract. 2025;31(1):e14298.
Khumsikiew J, Sripa S, Moolasarn S, Toh L, Anderson C, Supapaan T. Facilitators and barriers of the rational drug use hospital program in Thailand. Pharm Pract. 2023;21(3):2815.
Kumari K, Toppo MS, Priyanki. Self medication practices of over the counter analgesic drugs among medical students in a tertiary care hospital in Jharkhand, India. IJBCP. 2019;8(5):903-9.
Mostafa EM, Tawfik AM, Abd-Elrahman KM. Egyptian perspectives on potential risk of paracetamol/acetaminophen-induced toxicities: lessons learnt during COVID-19 pandemic. Toxicol Rep. 2022;9:541-8.
National Drug Policy Division of Thai Food and Drug Administration. Paracetamol safety and information (PSI) [Online]. 2024 [cited 2025 Sep 14]. (in Thai) Available from: https://ndp.fda.moph.go.th/rational-drug-use/category/rdu-people.
Nunkong K. The relationship between rational drug use literacy and drug use behavior among people in Kantang district, Trang. Journal of Safety and Health. 2023;16(1):188-202.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259-67.
Nuzhat S, Islam M, Fidah M, Islam S, Rahman M, Paul S, et al. Maternal knowledge, attitude and practice regarding commercial oral rehydration salt solution: experience from a diarrhoeal disease hospital in Bangladesh. BMJ Paediatr Open. 2025;9.
Okari T, West B. Factors associated with maternal knowledge, perception and practice of oral rehydration solution for diarrhoea in a health facility in Port Harcourt. Int J Contemp Pediatr. 2025.
Peduzzi P, Concato J, Kemper E, Holford TR, Feinstein AR. A simulation study of the number of events per variable in logistic regression analysis. J Clin Epidemiol. 1996;49(12):1373-9.
Petrides M, Peletidi A, Petrou C, Nena E, Papavasili M, Constantinidis T, et al. Exploring public knowledge and perceptions regarding per os OTC pain-relieving medications: the case of paracetamol (acetaminophen). J Pharm Policy Pract. 2023;16.
Prachachat. Top 20 most used drugs revealed; many hospitals found selling them far above cost. Prachachat Post 2019 Sep 10 [Online]. 2019 [cited 2025 Nov 20]. Available from: https://www.prachachat.net/economy/news-370024.
Ravesloot CJ, Van der Schaaf MF, Muijtjens AMM, Haaring C, Kruitwagen CLJJ, Beek FJA, et al. The don't know option in progress testing. Adv Health Sci Educ. 2015;20(5):1325-38.
Saengcharoen W, Buasri N, Khantapokha B, Lerkiatbundit S. Public knowledge and factors associated with inappropriate analgesic use: a survey in Thailand. Int J Pharm Pract. 2016;24:22-9.
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:80.
Suksusin J, Saelee N, Chuemongkon W. Knowledge and behavior regarding paracetamol usage among residents of Nawamin Sub-district, Bueng Kum district, Bangkok. Srinagarind Med J. 2021;36(4):451-9. (in Thai)
Thailand Ministry of Public Health. Announcement of the Ministry of Public Health. Royal Thai Government Gazette, 142 (273 special section D) 2568 BE. Bangkok: Royal Thai Government; 2025. (in Thai)
Thailand Ministry of Public Health. Guidelines for developing a rational drug use system in the community (RDU community). 2nd ed. Nonthaburi; 2020. p. 1-5.
Wali H, Grindrod K. Don't assume the patient understands: qualitative analysis of the challenges low health literate patients face in the pharmacy. Res Social Adm Pharm. 2016;12(6):885-92.
Wood D, English E, Butt S, Ovaska H, Garnham F, Dargan P. Patient knowledge of the paracetamol content of over-the-counter (OTC) analgesics, cough/cold remedies and prescription medications. Emerg Med J. 2010;27:829-33.
World Health Organization. Health products policy and standards [Online]. 2025 [cited 2025 Nov 20]. Available from: https://www.who.int/teams/health-product-policy-and-standards/medicines-selection-ip-and-affordability/medicines-policy/rational-use.
