การจัดการการดูแลรักษาผู้สัมผัสโรคพิษสุนัขบ้าตามแนวทางเวชปฏิบัติโรคพิษสุนัขบ้า ภายในโรงพยาบาลชุมชน และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล

บทคัดย่อ

โรคพิษสุนัขบ้ายังไม่สามารถรักษาให้หายได้ในปัจจุบัน การดูแลรักษาผู้สัมผัสจึงเป็นไปตามแนวทาง เวชปฏิบัติโรคพิษสุนัขบ้า โดยเลือกการบริหารวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าด้วยวิธีฉีดเข้ากล้ามเนื้อแบบวิธีมาตรฐาน และได้มีแนวทางการส่งต่อผู้สัมผัสไปยังโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ที่ผู้สัมผัสมีความสะดวกไปรับวัคซีนต่อจนครบหลังจากได้รับการประเมินเสี่ยงต่อการติดเชื้อโดยแพทย์ และได้รับวัคซีนในเข็มที่ 1 แล้ว แต่ยังพบการดูแลรักษาผู้สัมผัสยังไม่เป็นไปตามแนวทางเวชปฏิบัติ  ขาดการประสานงาน และการส่งต่อข้อมูลระหว่างสถานบริการสุขภาพ และผู้สัมผัสไม่มารับวัคซีนตามนัด จึงควรมีการพัฒนามาตรฐานการปฏิบัติงานในการดูแลรักษาผู้สัมผัสบ้าตามแนวทางเวชปฏิบัติโรคพิษสุนัขบ้าของเครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอบึงนาราง จังหวัดพิจิตร เพื่อให้ผู้สัมผัสได้รับการรักษาตามแนวทางการรักษาที่เป็นมาตรฐาน และมาฉีดวัคซีนครบตามกำหนด และตรงตามนัด วิธีการ: เป็นการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยใช้หลักการวงล้อคุณภาพในโรงพยาบาลบึงนาราง และ รพ.สต.จำนวน 6 แห่ง คือ บางลาย แหลมรัง บึงนาราง โพธิ์ไทรงาม ห้วยแก้ว และบ้านใหม่ ด้วยการร่วมระดมความคิดของทีมสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งมีหัวข้อคำถามเพื่อใช้ระดมความคิด แผนผังแสดงขั้นตอนการให้บริการของการดูแลรักษา ผู้สัมผัสในปัจจุบันที่ปฏิบัติงานอยู่ แบบบันทึกผลการดูแลรักษาผู้สัมผัสในแต่ละขั้นตอน เป็นเครื่องมือในการวิจัย ซึ่งผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 3 ท่าน ประกอบด้วย แพทย์ เภสัชกร และพยาบาล ที่มีประสบการณ์การดูแลผู้สัมผัสในโรงพยาบาลชุมชน และใน รพ.สต. นอกจากนั้นยังใช้เวชระเบียนของผู้สัมผัส และรายงานผู้สัมผัส ซึ่งเป็นแบบรายงานของสำนักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรคในการเก็บข้อมูลร่วมด้วย ผลการวิจัย: วงรอบคุณภาพเกิดขึ้น 4 วงรอบ โดยวงรอบที่ 1 เริ่มด้วยการแสดงแผนผังขั้นตอนการให้บริการในปัจจุบัน และประเด็นปัญหาที่พบ ร่วมกับการใช้หัวข้อคำถามเพื่อให้ร่วมกันนำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหา โดยเชื่อมโยงกับแนวทางเวชปฏิบัติโรคพิษสุนัขบ้า กระบวนการดูแลผู้ป่วย เพื่อทำให้เกิดการผสมผสานเป็นแนวทางปฏิบัติของเครือข่าย พร้อมทั้งกำหนดบทบาทหน้าที่ผู้รับผิดชอบ และร่วมกันกำหนดเกณฑ์การวัดผลโดยตั้งเกณฑ์ไว้ที่ร้อยละ 80 ส่วนในวงรอบที่ 2  3 และ 4 จะร่วมระดมความคิดเพื่อพัฒนาระบบการดูแลรักษาผู้สัมผัสในขั้นตอนที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ที่ตั้งไว้ ซึ่งใช้ระยะเวลาวิจัย 6 เดือน จึงจะสามารถสรุปเป็นมาตรฐานการปฏิบัติงานในการดูแลรักษาผู้สัมผัสของเครือข่าย โดยมีการพัฒนาตั้งแต่การปฐมพยาบาลบาดแผล เช่น เมื่อผู้สัมผัสไปรับการรักษาที่ใดก่อนให้ที่นั่นปฐมพยาบาลบาดแผลโดยทันที เนื่องจากส่วนใหญ่แล้วยังไม่ได้ล้างแผล/ใส่ยาฆ่าเชื้อ หรือยังทำไม่ถูกวิธี พร้อมทั้งให้คำแนะนำวิธีการปฐมพยาบาลบาดแผลเบื้องต้นที่ถูกต้องแก่ผู้สัมผัสและญาติ ส่วนในเรื่องความครบถ้วน ถูกต้อง และความสอดคล้องของการซักประวัติลงในเวชระเบียน และในใบรายงานผู้สัมผัสนั้นได้มีการกำหนดให้พยาบาลซักประวัติตามหัวข้อที่กำหนด โดยกรอกข้อมูลให้เสร็จสิ้นทีละคน ด้วยการใช้เกณฑ์การคัดแยกผู้ป่วยฉุกเฉิน และจัดลำดับการบริบาล ณ ห้องฉุกเฉินที่กำหนด นอกจากนั้นยังมีการพัฒนาระบบส่งต่อข้อมูล ตั้งแต่การพัฒนาใบส่งตัวของ รพ.สต. การส่งข้อมูลผู้สัมผัสกลับไปยัง รพ.สต. และการส่งใบรายงานผู้สัมผัสที่บันทึกครบถ้วนแล้วกลับมา รพ. เพื่อนำไปลงข้อมูล การให้คำแนะนำต่างๆ รวมถึงการเน้นย้ำความสำคัญของการฉีดวัคซีน และเพิ่มการประสานแพทย์เพื่อยืนยันการรักษา เมื่อมีการตัดสินใจรักษาที่อาจไม่ถูกต้องตามแนวทางการรักษา ซึ่งเป็นการเพิ่มบทบาทของเภสัชกรผู้ป่วยนอกในที่ได้รับการดูแลรักษาจากห้องอุบัติเหตุ และฉุกเฉินเพิ่มมากขึ้น ส่วนการติดตามผู้สัมผัสให้มาฉีดวัคซีนนั้นกำหนดให้เจ้าหน้าที่ รพ.สต. โทรศัพท์ติดตามผู้สัมผัส หรือให้อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือชาวบ้านในละแวกใกล้เคียงติดตามผู้สัมผัสมารับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าต่อจนครบกำหนด สรุป: การจัดการการดูแลรักษาผู้สัมผัสตามแนวทางเวชปฏิบัติด้วยการกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติงานจากการร่วมระดมความคิดโดยสหสาขาวิชาชีพทำให้เกิดการปฏิบัติงานที่เป็นขั้นตอน ทำให้ผู้สัมผัสได้รับการรักษาตรงตามแนวทางการรักษาที่เป็นมาตรฐาน และได้รับวัคซีนครบตามกำหนดเพิ่มมากขึ้น