50 ปีกับยาต้านอาเจียนที่ใช้ในคลื่นไส้อาเจียนจากยาเคมีบำบัด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อาการคลื่นไส้อาเจียนจากยาเคมีบำบัด (chemotherapy-induced nausea and vomiting, CINV) จัดเป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยจากการรักษาผู้ป่วยมะเร็ง การพัฒนายาต้านอาเจียนในช่วง 50 ปีที่ผ่านมา ทำให้เกิดยาต้านอาเจียนกลุ่มหลักที่มีใช้ในปัจจุบัน ได้แก่ dopamine receptor antagonists, 5HT3-receptor antagonists (5HT3-RAs), NK1-receptor antagonists (NK1-RAs) และ corticosteroids เมื่อไม่นานมานี้ยา olanzapine ซึ่งเป็นกลุ่มยาต้านอาการทางจิตที่มีข้อมูลศึกษาทางคลินิกในการใช้เพื่อป้องกันและรักษา CINV กลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัดที่มีความรุนแรงของอาการอาเจียนในระดับสูง (highly emetogenic chemotherapy, HEC) หรือปานกลาง (moderately emetogenic chemotherapy, MEC) จำเป็นต้องได้รับยาต้านอาเจียนมาตรฐานหลายชนิดร่วมกัน เพื่อป้องกันการอาเจียนแบบเฉียบพลันที่มักเกิดขึ้นภายใน 24 ชั่วโมง (acute CINV) และแบบล่าช้าที่อาการมักเกิดขึ้นหลังจากได้รับยาเคมีบำบัดไปแล้ว 24 ชั่วโมง (delayed CINV)
ยาต้านอาเจียนชนิดแรกที่นำมาใช้ใน CINV คือ phenothiazine ตั้งแต่ปี ค.ศ.1970s ต่อมาในปี ค.ศ.1980s มีข้อมูลการใช้ metoclopramide ในขนาดสูง แม้ให้ประสิทธิผลดีในการต้านอาเจียนจากยา cisplatin แต่พบผลข้างเคียงรุนแรง โดยเฉพาะกลุ่มอาการเคลื่อนไหวผิดปกติอีพีเอส หลังจากนั้นในช่วงปี ค.ศ. 1990s องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา (US FDA) อนุมัติใช้ยากลุ่ม 5HT3-RAs ในรุ่นแรก ได้แก่ ondansetron, dolasetron และ granisetron โดยยาแต่ละตัวมีประสิทธิผลต้านอาเจียนไม่ต่างกัน แต่ในด้านความปลอดภัยกลับพบว่าอาจทำให้เกิด QT prolongation ปี ค.ศ. 2003 US FDA ได้อนุมัติยา 5HT3-RAs ในรุ่นที่สอง โดย palonosetron มีค่าเภสัชพลศาสตร์และเภสัชจลนศาสตร์ที่เด่นมากขึ้น ข้อมูลจากการศึกษาพบว่าสามารถป้องกัน delayed CINV ได้มากกว่ายาในรุ่นแรก ในขณะเดียวกัน US FDA ได้อนุมัติยา aprepitant ซึ่งเป็นยาตัวแรกในกลุ่ม NK1-RAs ต่อมาในปี ค.ศ. 2014 และ 2015 US FDA ได้อนุมัติยาในกลุ่มนี้อีก 2 ชนิด ได้แก่ netupitant และ rolapitant ตามลำดับ การใช้ยากลุ่ม NK1-RAs ร่วมกับ 5HT3-RAs และ dexamethasone เพิ่มประสิทธิผลประมาณร้อยละ 20 เมื่อเทียบกับการใช้ 5HT3-RAs และ dexamethasone โดยยา NK1-RAs แต่ละชนิดให้ประสิทธิผลต้านอาเจียนได้ไม่ต่างกัน อย่างไรก็ตาม netupitant และ aprepitant ที่มีผลยับยั้ง CYP3A4 และ rolapitant มีผลยับยั้ง CYP2D6, BCRP และ P-gp ดังนั้นผู้ป่วยควรได้รับการประเมินและติดตามการเกิดอันตรกิริยากับยาชนิดอื่นๆ ร่วมด้วย ในปัจจุบันแนวทางเวชปฏิบัติสากลจาก National Comprehensive Cancer Network (NCCN) สำหรับการป้องกัน CINV ใน HEC แนะนำยาต้านอาเจียนร่วมกัน 4 ชนิด (olanzapine, NK1-RAs, 5HT3-RAs และ dexamethasone) หรือ 3 ชนิดที่เป็น olanzapine-based (olanzapine, 5HT3-RAs และ dexamethasone) หรือ NK1-RAs-based (NK1-RAs, 5HT3-RAs และ dexamethasone) ในกรณีของ MEC เลือกใช้ยาต้านอาเจียนร่วมกัน 2 ชนิด (5HT3-RAs และ dexamethasone) หรือ 3 ชนิดที่เป็น olanzapine-based หรือ NK1-RAs-based
Article Details
กรณีที่ใช้บางส่วนจากผลงานของผู้อื่น ผู้นิพนธ์ต้อง ยืนยันว่าได้รับการอนุญาต (permission) ให้ใช้ผลงานบางส่วนจากผู้นิพนธ์ต้นฉบับ (Original author) เรียบร้อยแล้ว และต้องแนบเอกสารหลักฐาน ว่าได้รับการอนุญาต (permission) ประกอบมาด้วย
เอกสารอ้างอิง
Aapro MS, Grunberg SM, Manikhas GM, et al. A phase III, doubleblind, randomized trial of palonosetron compared with ondansetron in preventing chemotherapy-induced nausea and vomiting following highly emetogenic chemotherapy. Ann Oncol 2006;17:1441-9.
Aapro MS, Rugo H, Rossi G, et al. A randomized phase III study evaluating the efficacy and safety of NEPA, a fixed-dose combination of netupitant and palonosetron, for prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting following moderately emetogenic chemotherapy. Ann Oncol 2014;25:1328-33.
Billio A, Morello E, Clarke MJ. Serotonin receptor antagonists for highly emetogenic chemotherapy in adults. Cochrane Database Syst Rev 2010:CD006272.
Bloechl-Daum B, Deuson RR, Mavros P, Hansen M, Herrstedt J. Delayed nausea and vomiting continue to reduce patients’quality of life after highly and moderately emetogenic chemotherapy despite antiemetic treatment. J Clin Oncol 2006;24(27):4472-8.
Boccia R, Grunberg S, Franco-Gonzales E et al. Efficacy of oral palonosetron compared to intravenous palonosetron for prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting associated with moderately emetogenic chemotherapy: a phase 3 trial. Support Care Cancer 2013; 21: 1453-60.
Botrel TE, Clark OA, Clark L, et al. Efficacy of palonosetron (PAL) compared to other serotonin inhibitors (5-HT(3)R) in preventing chemotherapy-induced nausea and vomiting (CINV) in patients receiving moderately or highly emetogenic (MoHE) treatment: systematic review and meta-analysis. Support Care Cancer 2011;19:823-32.
Cada DJ, Leonard J, Baker DE. Netupitant/Palonosetron. Hosp Pharm 2015;50(4):310-25.
Cada DJ, Bindler R, Baker DE. Rolapitant. Hosp Pharm 2016;51(2):165-75.
Grunberg S, Chua D, Maru A, et al. Single-dose fosaprepitant for the prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting associated with cisplatin therapy: randomized, double-blind study protocol--EASE. J Clin Oncol 2011;29:1495-501.
Hashimoto H, Yanai T, Nagashima K, et al. A double-blind randomized phase II study of 10 versus 5 mg; olanzapine for emesis induced by highly emetogenic chemotherapy with cisplatin [abstract]. J Clin Oncol 2016;34: Abstr 10111.
Hesketh PJ, Grunberg SM, Gralla RJ, et al. The oral neurokinin-1 antagonist aprepitant for the prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting: a multinational, randomized, double-blind, placebo-controlled trial in patients receiving high-dose cisplatin-the Aprepitant Protocol 052 Study Group. J Clin Oncol 2003;21:4112-9.
Hesketh PJ, Rossi G, Rizzi G, et al. Efficacy and safety of NEPA, an oral combination of netupitant and palonosetron, for prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting following highly emetogenic chemotherapy: a randomized dose-ranging pivotal study. Ann Oncol 2014;25:1340-6.
Huang JQ, Zheng GF, Deuson R, et al. Do 5-hydroxytryptamine3 receptor antagonists (5-HT3) improve the antiemetic effect of dexamethasone for preventing delayed chemotherapy-induced nausea and vomiting (CINV)? A meta-analysis of randomized controlled trials [abstract]. J Clin Oncol 2004;22 (Suppl 14): Abstract 6037.
Lorusso V. Management of chemotherapy-induced nausea and vomiting by risk profile: role of netupitant/palonosetron. Ther Clin Risk Manag 2016;12:917-25.
Navari RM, Nagy CK, Gray SE. The use of olanzapine versus metoclopramide for the treatment of breakthrough chemotherapy-induced nausea and vomiting in patients receiving highly emetogenic chemotherapy. Support Care Cancer 2013 ;21:1655-63.
Navari RM. Management of Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting. Drugs 2013;73:249-62.
Navari RM, Gray SE, Kerr AC. Olanzapine versus aprepitant for the prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting: a randomized phase III trial. J Support Oncol 2011;9(5):188-95.
Navari RM, Aapro M. Antiemetic Prophylaxis for Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting. N Engl J Med 2016;374(14):1356-67.
Navari RM, Qin R, Ruddy KJ, et al. Olanzapine for the Prevention of Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting. N Engl J Med 2016;375(2):134-42.
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Antiemesis, version 2.2017. [online]. [cited 2017 Oct 5]. Available form: https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/antiemesis.pdf
Poli-Bigelli S, Rodrigues-Pereira J, Carides AD, et al. Addition of the neurokinin 1 receptor antagonist aprepitant to standard antiemetic therapy improves control of chemotherapy-induced nausea and vomiting. Results from a randomized, double-blind, placebo-controlled trial in Latin America. Cancer 2003;97:3090-8.
Rapoport BL, Chasen MR, Gridelli C, et al. Safety and efficacy of rolapitant for prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting after administration of cisplatin-based highly emetogenic chemotherapy in patients with cancer: two randomised, active-controlled, double-blind, phase 3 trials. Lancet Oncol 2015;16:1079-89.
Rojas C, Slusher BS. Pharmacological mechanisms of 5-HT3 and tachykinin NK1 receptor antagonism to prevent chemotherapy-induced nausea and vomiting. Eur J Pharmacol 2012;684:1–7.
Saito M, Aogi K, Sekine I, et al. Palonosetron plus dexamethasone versus granisetron plus dexamethasone for prevention of nausea and vomiting during chemotherapy: a double-blind, double-dummy, randomised, comparative phase III trial. Lancet Oncol 2009;10:115-24.
Schwartzberg LS, Modiano MR, Rapoport BL, et al. Safety and efficacy of rolapitant for prevention of chemotherapy-induced nausea and vomiting after administration of moderately emetogenic chemotherapy or anthracycline and cyclophosphamide regimens in patients with cancer: a randomised, active-controlled, double-blind, phase 3 trial. Lancet Oncol 2015;16:1071-8.
Shankar A, Roy S, Malik A, Julka PK, Rath GK. Prevention of Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting in Cancer Patients. Asian Pac J Cancer Prev 2015;16(15):6207-13.
Stathis M, Pietra C, Rojas C et al. Inhibition of substance P-mediated responses in NG108–15 cells by netupitant and palonosetron exhibit synergistic effects. Eur J Pharmacol 2012; 689: 25-30.
Taylor S. Zofran (ondansetron)-Dosage and Administration of Intravenous Ondansetron in Geriatrics (>65 years of age)-For Health Professionals [online] 2014. [cited 2017 Oct 5]. Available at: https://healthycanadians.gc.ca/recall-alert-rappel-avis/hc-sc/2014/39943a-eng.php
United States Food and Drug Administration. Anzemet (dolasetron mesylate): Drug Safety Communication-Reports of Abnormal Heart Rhythms [online]. 2010 [cited 2017 Oct 5]. Available at: https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm237081.htm.
United States Food and Drug Administration. Zofran (ondansetron): Drug Safety Communication-Updated information on 32 mg intravenous ondansetron (Zofran) dose and pre-mixed ondansetron products [online]. 2012 [cited 2017 Oct 5]. Available at: https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm330049.htm.
