การประเมินผลการรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาหลายขนาน ที่ขึ้นทะเบียนรักษา วัณโรคดื้อยา ในระบบโปรแกรมการรายงานข้อมูลวัณโรคของประเทศไทย ปีงบประมาณ พ.ศ. 2565-2567

บทคัดย่อ

ผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาที่รักษาด้วยระบบยารักษาวัณโรคดื้อยาสูตรต่างๆ โรงพยาบาลที่ทำการรักษาจะขึ้นทะเบียนรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาในระบบโปรแกรมการรายงานข้อมูลวัณโรคของประเทศไทย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อประเมินผลการรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาที่ขึ้นทะเบียนในระบบรายงานข้อมูลวัณโรคของประเทศไทย ปีงบประมาณ พ.ศ. 2565-2567 เป็นการวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางโดยวิเคราะห์ระยะเวลาผลเสมหะเปลี่ยนจากบวกเป็นลบ (sputum culture conversion) ด้วยการวิเคราะห์การรอดชีพ และหาความสัมพันธ์ของปัจจัยต่างๆ ที่มีผลต่อความสำเร็จในการรักษาของผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาโดยใช้สถิติไคสแควร์ ความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญในขั้นการวิเคราะห์เชิงตัวแปรเดี่ยว หลังจากนั้นนำไปวิเคราะห์ multiple logistic regression ผลการศึกษาพบว่า มีจำนวนผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาทั้งหมด 3,145 ราย อัตราส่วนชายต่อหญิง 2.4 : 1.0 มีอายุ 41-50 ปี ร้อยละ 21.84 เป็นเบาหวาน ร้อยละ 10.46 และติดเชื้อ HIV ร้อยละ 12.66 อัตราการรักษาสำเร็จ ร้อยละ 62.07 ล้มเหลวร้อยละ 1.81 ตายร้อยละ 15.83 ขาดยาร้อยละ 8.81 โอนออกร้อยละ 2.07 และไม่นำมาประเมินร้อยละ 9.41 เมื่อติดตามอัตราการเปลี่ยนเสมหะของผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาในแต่ละเดือนต่อเนื่องกัน 9 เดือนพบว่าเดือนที่ 2 จำนวนผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาที่เสมหะจากบวกเป็นลบมากที่สุด คือ ผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาที่รักษาด้วยระบบสูตรยา BPaLM รองลงมา คือ สูตร BPaL และการใช้ระบบสูตรยาทั้ง 2 นี้ในการรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยา พบว่าผู้ป่วยวัณโรคดื้อยามีอัตราการเสียชีวิต และอัตราการขาดยาน้อยกว่าระบบสูตรการรักษาอื่น ผู้ป่วยอายุ <60 ปี พบผลการรักษาสำเร็จ 1.5 (AOR=1.50; 95% CI: 1.30-1.82) เท่าเทียบกับผู้ป่วยอายุ >60 ปี และผู้ป่วยที่ไม่ติดเชื้อ HIV พบผลการรักษาสำเร็จ 1.90 เท่าเทียบกับผู้ป่วยที่ติดเชื้อ HIV (AOR=1.90; 95% CI: 1.57-2.42 ซึ่งการประเมินผลการรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาในปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 มีจำนวนผู้ป่วยที่ไม่สามารถนำมาประเมินได้จำนวน 248 ราย (อยู่ระหว่างการรักษา) การศึกษาครั้งต่อไปควรติดตามและประเมินผลการรักษาผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาในผู้ป่วยกลุ่มนี้ และผู้ป่วยที่รักษาหายแล้ว ควรมีการติดตามตรวจร่างกายที่ 6 และ 12 เดือนหลังสิ้นสุดการรักษา