การพยาบาลผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดลิมโฟบลาสต์ที่ได้รับยาเคมีบำบัด : หลักการพยาบาลและการนำไปใช้ทางคลินิก

สมพร  พูลพานิชอุปถัมย์

ผู้แต่ง

สมพร พูลพานิชอุปถัมย์ ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

การพยาบาลผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็ง, มะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดลิมโฟบลาสต์, ยาเคมีบำบัด

บทคัดย่อ

โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันชนิดลิมโฟบลาสต์ เกิดจากความผิดปกติของการแบ่งตัวและการเจริญเติบโตของเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดขาว ทำให้เกิดการสะสมของเซลล์มะเร็งในไขกระดูก เซลล์มะเร็งจะเข้าไปแทนที่เซลล์เม็ดเลือดปกติ ส่งผลให้เกิดภาวะไขกระดูกล้มเหลว ผู้ป่วยจึงมีอาการซีด เม็ดเลือดขาวต่ำเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และเกล็ดเลือดต่ำเสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกได้ง่าย แนวทางการรักษาที่เป็นมาตรฐาน คือ การรักษาด้วยยาเคมีบำบัดแบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ระยะชักนำให้
โรคสงบ ระยะรักษาเข้มข้น ระยะป้องกันไม่ให้เซลล์มะเร็งเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง และระยะรักษาอย่างต่อเนื่อง เป้าหมายของการรักษา คือ ผู้ป่วยเด็กมีความปลอดภัยในระหว่างรับการรักษาอยู่ในโรงพยาบาลโดยเฉพาะอย่างยิ่งในระหว่างได้รับการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด ผลข้างเคียงของยาเคมีบำบัดจะส่งผลกระทบต่อสภาพร่างกายและจิตใจของผู้ป่วยเด็กรวมถึงสมาชิกในครอบครัวด้วย พยาบาลเฉพาะทางโรคมะเร็งจึงมีบทบาทสำคัญในการทำให้เกิดผลลัพธ์ทางคลินิกที่พึงประสงค์ และต้องมีความรู้เรื่องพยาธิสรีรวิทยาการเกิดโรค อาการและอาการแสดง การตรวจวินิจฉัย หลักการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด
การพยาบาลเพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ตามแนวปฏิบัติทางคลินิกที่มีงานวิจัยรองรับหรือใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ในการดูแลผู้ป่วยเด็กและครอบครัวให้เกิดผลลัพธ์ที่ดี มีความปลอดภัยและมีคุณภาพชีวิตที่ดี

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Agrwal, S., & Sahi, P. K. (2020). National comprehensive cancer network guidelines for pediatric acute lymphoblastic leukemia. Indian Pediatrics, 57(6), 561–564. https://doi.org/10.1007/s13312-020-1855-1

Aungkaprasatchai, W., Chaimongkol, N., Hengudomsub, P., & Hendricks-Ferguson, V. L. (2024). A pilot study of a family management program for parents of children with acute lymphoblastic leukemia. Seminars in Oncology Nursing, 40(3), 151648. https://doi.org/10.1016/j.soncn.2024.151648

Bunyatisai, W., Jia-Mahasap, B., & Chitapanarux, I. (2019). Treatment outcomes of acute lymphoblastic leukemia in both children and adults using the Thai pediatric oncology group-based protocol at Chiang Mai University hospital. Journal of Thai Association of Radiation Oncology, 25(1), 12-18.

Burke, M. J., & Rheingold, S. R. (2017). Differentiating hypersensitivity versus infusion-related reactions in pediatric patients receiving intravenous asparaginase therapy for acute lymphoblastic leukemia. Leukemia & Lymphoma, 58(3), 540–551. https://doi.org/10.1080/10428194.2016.1213826

Carobolante, F., Chiaretti, S., Skert, C., & Bassan, R. (2020). Practical guidance for the management of acute lymphoblastic leukemia in the adolescent and young adult population. Therapeutic Advances in Hematology, 11, 1-25. https://doi.org/10.1177/2040620720903531

Cheyprasert, W. (2017). Common pediatric cancers: Basic knowledge, diagnosis, and treatment. Chiang Mai: Phapphim Publishing.

Durfee, E. (2022). Tumor lysis syndrome. Critical Care Nurse, 42(3), 19–25. https://doi.org/10.4037/ccn2022795

Gupta, K., Walton, R., & Kataria, S. P. (2021). Chemotherapy-induced nausea and vomiting: Pathogenesis, recommendations, and new trends. Cancer Treatment and Research Communications, 26, 100278. https://doi.org/10.1016/j.ctarc.2020.100278

Hanafy, N., Khedr, R., Abdelwahab, E., & Abouelnaga, S. (2018). Enhancing a specialized nursing care guidelines improves acute lymphoblastic leukemia patients' outcome during induction phase: A developing country experience. Blood, 132(Suppl1), 5850. https://doi.org/10.1182/blood-2018-99-119160

Hayashi, H., Makimoto, A., & Yuza, Y. (2024). Treatment of pediatric acute lymphoblastic leukemia: A historical perspective. Cancers, 16(4), 723. https://doi.org/10.3390/cancers16040723

Hoelzer, D., Bassan, R., Dombret, H., Fielding, A., Ribera, J. M., Buske, C., . . . ESMO Guidelines Committee (2016). Acute lymphoblastic leukaemia in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 27(suppl 5), v69–v82. https://doi.org/10.1093/annonc/mdw025

Inaba, H., Teachey, D., Annesley, C., Batra, S., Beck, J., Colace, S., . . . Stehman, K. (2025). Pediatric acute lymphoblastic leukemia, Version 2.2025, NCCN clinical practice guidelines in oncology. Journal of the National Comprehensive Cancer Network, 23(2), 41–62. https://doi.org/10.6004/jnccn.2025.0006

Jinna, S., Karra, S., Penney, S. W., & Khandhar, P. B. (2025). Thrombocytopenia. StatPearls Publishing. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542208/

Kantarjian, H., Pui, C. H., & Jabbour, E. (2025). Acute lymphocytic leukaemia. Lancet, 406(10506), 950–962. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)00864-5

Karol, S. E., & Pui, C. H. (2020). Personalized therapy in pediatric high-risk B-cell acute lymphoblastic leukemia. Therapeutic Advances in Hematology, 11, 1-16. https://doi.org/10.1177/2040620720927575

Kim, J. T., Park, J. Y., Lee, H. J., & Cheon, Y. J. (2020). Guidelines for the management of extravasation. Journal of Educational Evaluation for Health Professions, 17, 21. https://doi.org/10.3352/jeehp.2020.17.21

Lee, J. W., & Cho, B. (2017). Prognostic factors and treatment of pediatric acute lymphoblastic leukemia. Korean Journal of Pediatrics, 60(5), 129–137. https://doi.org/10.3345/kjp.2017.60.5.129

Lertvivatpong, N. & Rujkijyanont, P. (2024). Childhood acute lymphoblastic leukemia. Journal of Hematology and Transfusion Medicine, 34(1), 57-65.

Lertvivatpong, N., Rujkijyanont, P., Traivaree C., & Monsereenusorn, C. (2025). Prognostic factors and outcomes of pediatric acute lymphoblastic leukemia using ThaiPOG protocols: A single institute experience. Journal of Hematology and Transfusion Medicine, 35(1), 1-10. https://doi.org/10.69898/jhtm.35.2025.274105

Malard, F., & Mohty, M. (2020). Acute lymphoblastic leukaemia. Lancet, 395(10230), 1146–1162. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)33018-1

Mulrooney, D. A., Hyun, G., Ness, K. K., Bhakta, N., Pui, C. H., Ehrhardt, M. J., . . . Hudson, M. M. (2019). The changing burden of long-term health outcomes in survivors of childhood acute lymphoblastic leukaemia: A retrospective analysis of the St Jude Lifetime Cohort Study. The Lancet Haematology, 6(6), e306–e316. https://doi.org/10.1016/S2352-3026(19)30050-X

Murtaza, G., Faqah, A., Konowitz, N., Lu, H., Kuruvilla, A., & Adhikari, S. (2017). Acute pancreatitis related to a chemotherapy drug. World Journal of Oncology, 8(1), 18–19. https://doi.org/10.14740/wjon1006e

Puckett, Y., Chan, O., & Doerr, C. (2023). Acute lymphocytic leukemia (Nursing). StatPearls Publishing. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568716/

Quintanilla-Flores, D. L., Flores-Caballero, M. Á., Rodríguez-Gutiérrez, R., Tamez-Pérez, H. E., & González-González, J. G. (2014). Acute pancreatitis and diabetic ketoacidosis following l-asparaginase/prednisone therapy in acute lymphoblastic leukemia. Case Reports in Oncological Medicine, 2014, 139169. https://doi.org/10.1155/2014/139169

Roberts, K. G. (2018). Genetics and prognosis of ALL in children vs adults. Hematology. American Society of Hematology. Education Program, 2018(1), 137–145. https://doi.org/10.1182/asheducation-2018.1.137

Russell, T. B., & Kram, D. E. (2020). Tumor lysis syndrome. Pediatrics in Review, 41(1), 20–26. https://doi.org/10.1542/pir.2018-0243

Shah, B., Mattison, R. J., Abboud, R., Abdelmessieh, P., Aldoss, I., Burke, P. W., . . . Stehman, K. (2024). Acute lymphoblastic leukemia, version 2.2024, NCCN clinical practice guidelines in oncology. Journal of the National Comprehensive Cancer, 22(8), 563–576. https://doi.org/10.6004/jnccn.2024.0051

Siegel, R. L., Giaquinto, A. N., & Jemal, A. (2024). Cancer statistics, 2024. A Cancer Journal for Clinicians, 74(1), 12–49. https://doi.org/10.3322/caac.21820

Strategy and Planning Division, The Ministry of Public Health. (2025). Public Health Statistics A.D. 2024. Nonthaburi: The Ministry of Public Health.

Terwilliger, T., & Abdul-Hay, M. (2017). Acute lymphoblastic leukemia: A comprehensive review and 2017 update. Blood Cancer Journal, 7(6), e577. https://doi.org/10.1038/bcj.2017.53

The Hematology Association of Thailand. (2018). Guidelines for the treatment of pediatric cancers. Bangkok: Sahamit Printing and Publishing.

Thomas, T., Clark, C., Backler, C., Bohlke, K., Centofanti, D., Jotwani, A. C., . . . Morgan, R. L. (2025). ONS/ASCO Guideline on the management of antineoplastic extravasation. Clinical Journal of Oncology Nursing, 29(5), 384–399. https://doi.org/10.1188/25.CJON.384-399

Vokurka, S., Maňásek, V., Hrabánková Navrátilová, D., Šípová, S., Šustková, Z., . . . Wintnerová, J. (2020). Extravasation (paravasation) of chemotherapy drugs - updated recommendations (2020) for standard care in the Czech Republic from the cooperation of the Supportive Care Group of the Czech Society for Oncology, Czech Society for Hematology, Oncology Section of the Czech Nurses Association and the Society for Ports and Permanent Catheters. Klinicka Onkologie, 33(5), 390–395. https://doi.org/10.14735/amko2020390

White, V. M., Skaczkowski, G., Pinkerton, R., Coory, M., Osborn, M., Bibby, H., . . . Anazodo, A. (2018). Clinical management of Australian adolescents and young adults with acute lymphoblastic and myeloid leukemias: A national population-based study. Pediatric Blood & Cancer, 65(11), e27349. https://doi.org/10.1002/pbc.27349

Xu, Z. N., Gao, L. P., Wang, X. K., Yu, X. L., Cong, Y., & Wang, P. J. (2025). Optimizing nursing care for neutropenic patients: A holistic perspective on education, support, and clinical management. Frontiers in Medicine, 12, 1633708. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1633708

Yokoe, T., Hayashida, T., Nagayama, A., Nakashoji, A., Maeda, H., Seki, T., . . . Kitagawa, Y. (2019). Effectiveness of antiemetic regimens for highly emetogenic chemotherapy-induced nausea and vomiting: A systematic review and network meta-analysis. The Oncologist, 24(6), e347–e357. https://doi.org/10.1634/theoncologist.2018-0140

Zhu, Z., & Yan, J. (2025). Molecular genetic characteristics and clinical significance of childhood acute lymphoblastic leukemia. Frontiers in Pediatrics, 13, 1665431. https://doi.org/10.3389/fped.2025.1665431