ความสัมพันธ์ระหว่างอาการนอนไม่หลับ วิธีการจัดการอาการ และคุณภาพการนอน ของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม โรงพยาบาลตำรวจ

สถาพร กลางคาร

ผู้แต่ง

สถาพร กลางคาร วิทยาลัยพยาบาลตำรวจ โรงพยาบาลตำรวจ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

คำสำคัญ:

อาการนอนไม่หลับ, วิธีการจัดการอาการ, คุณภาพการนอน, โรคไตเรื้อรังระยะสุดท้าย, การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการศึกษาหาระดับและความสัมพันธ์อาการนอนไม่หลับ วิธีการจัดการอาการ และคุณภาพการนอน ตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมที่มารับบริการที่หน่วยไตเทียม โรงพยาบาลตำรวจ จำนวน 80 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล 2) แบบประเมินอาการการนอนไม่หลับ 3) แบบสอบถามวิธีการจัดการอาการนอนไม่หลับ และ 4) แบบประเมินคุณภาพการนอนหลับ ซึ่งผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้านความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 ท่าน และมีความเที่ยงของเครื่องมือที่วัดอาการนอนไม่หลับ วิธีการจัดการอาการ และคุณภาพการนอน ด้วยวิธีสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคได้ค่าเท่ากับ .73, .56 และ.74 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัยพบว่า 1) กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีอาการนอนไม่หลับอยู่ในระดับนอนไม่หลับระยะเริ่มต้น (M = 8.31, SD = 2.63) ลักษณะอาการนอนไม่หลับมากกว่าครึ่งจะเป็นตื่นเร็วกว่าปกติ ทำให้มีอาการง่วงนอนตอนกลางวันมากที่สุด (75%) รองลงมา คือ เหนื่อยล้า (70%) 2) วิธีการจัดการอาการนอนไม่หลับ พบว่า ส่วนใหญ่ด้านบุคคลใช้วิธีดูโทรทัศน์/เล่นเกม/เล่นโซเซียลมิเดียก่อนนอน ร้อยละ 76.3 ด้าน ด้านสิ่งแวดล้อมใช้วิธีนอนในที่ปิดไฟมืด ร้อยละ 82.5 และด้านสุขภาพใช้วิธีจัดการอาการคันก่อนเข้านอน ร้อยละ 31.1 3) คุณภาพการนอนหลับ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ย 13.04 คะแนน (SD = 4.90) ซึ่งอยู่ในระดับการนอนหลับที่ไม่ดี แม้ร้อยละ 43.8 จะเข้านอนก่อนเวลา 20.00 น. และ 4) ผลการศึกษาความสัมพันธ์พบว่าอาการนอนไม่หลับมีความสัมพันธ์ทางบวกมากที่สุดกับคุณภาพการนอนหลับในระดับปานกลาง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (r = .48, p < .05) รองลงมา คือ อาการนอนไม่หลับมีความสัมพันธ์ทางบวกวิธีการจัดการอาการ (r = .36, p < .05) และวิธีการจัดการอาการมีความสัมพันธ์ทางบวกกับคุณภาพการนอนหลับในระดับต่ำ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (r = .22, p < .05)

ดังนั้น เพื่อแก้ปัญหาคุณภาพการนอนหลับ พยาบาลหน่วยไตเทียมควรประเมินและคัดกรองอาการนอนไม่หลับตั้งแต่เริ่มต้นการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม รวมทั้ง แนะนำให้ผู้ป่วยลดการใช้หรือเสพสื่ออิเล็กทรอนิกส์ก่อนนอนและจัดการอาการรบกวน เช่น อาการคัน ควบคู่กันไป

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Alshammari, B., Alkubati, S. A., Pasay-An, E., Alrasheeday, A., Alshammari, H. B., Asiri, S. M., . . . Alshammari, F. (2023). Sleep Quality and Its Affecting Factors among Hemodialysis Patients: A Multicenter Cross-Sectional Study. Healthcare (Basel, Switzerland), 11(18), 2536. https://doi.org/10.3390/healthcare11182536

Bureau of Policy and Strategy, Office of the Permanent Secretary of Public Health. (2025). Public Health Statistics B.E. 2563–2566. Ministry of Public Health.

Buysse, D. J., Reynolds, C. F., Monk, T. H., Berman, S. R., & Kupfer, D. J. (1989). The Pittsburgh sleep quality index: A new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Research, 28(2), 193–213. https://doi.org/10.1016/0165-1781(89)90047-4

Carpi, M. (2025). The Pittsburgh sleep quality index: A brief review. Occupational Medicine, 75(1), 14–16. https://doi.org/10.1093/occmed/kqae121

Chu, G., Yu, F., Ho, Y. F., Chao, C. T., & Viecelli, A. K. (2025). A Systematic Review of Sleep Hygiene Strategy in CKD. Kidney International Reports, 10(9), 3006–3022. https://doi.org/10.1016/j.ekir.2025.06.018

Cukor, D., Unruh, M., McCurry, S. M., & Mehrotra, R. (2021). The challenge of insomnia for patients on haemodialysis. Nature Reviews Nephrology, 17(3), 147–148. https://doi.org/10.1038/s41581-021-00396-5

Dodd, M., Janson, S., Facione, N., Faucett, J., Froelicher, E. S., Humphreys, J., & Taylor, D. (2001). Advancing the science of symptom management. Journal of Advanced Nursing, 33(5), 668–676. https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2001.01697.x

Döner, A., Taşci, S., & Bilgin, A. (2025). The effect of massage, acupressure and reflexology on restless legs syndrome severity and sleep quality in patients receiving haemodialysis treatment: A systematic review and meta-analysis. Nursing Open, 12, e70135. https://doi.org/10.1002/nop2.70135

Edinger, J. D., Arnedt, J. T., Bertisch, S. M., Carney, C. E., Harrington, J. J., Lichstein, K. L., . . . Martin, J. L. (2021). Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine, 17(2), 255-262. https://doi.org/10.5664/jcsm.8986

Fadlilah, L., Ratri, T. H., & Yuliani, F. C. (2025). The effects intradialytic exercise on hemodialysis: A systematic review. Jurnal Ners, 9(3), 5421-5425. Retrieved from https://reposister.almaata.ac.id/id/eprint/5220/1/Jurnal%20Penelitian.pdf

Feng, X., Sun, J., Wang, Z., Zhang, N., Liu, Y., Wang, Z., . . . Ma, Y. (2025). The impact of intradialytic elastic band exercise on physical and cognitive abilities in patients on maintenance hemodialysis: A randomized controlled trial. Renal failure, 47(1), 2482124. https://doi.org/10.1080/0886022X.2025.2482124

Gopal, A., Farragher, J., Jassal, S. V., & Mucsi, I. (2025). Sleep disorders in CKD: A review. American Journal of Kidney Diseases, 85(6), 754-766. https://doi.org/10.5527/wjn.v5.i3.224

Han, Q., Liu, B., Lin, S., Li, J., Liang, P., Fu, S., . . . Yang, Q. (2021). Pittsburgh sleep quality index score predicts all-cause mortality in Chinese dialysis patients. International Urology and Nephrology, 53(11), 2369-2376. https://doi.org/10.1007/s11255-021-02842-6

Lyons, O. D. (2024). Sleep disorders in chronic kidney disease. Nature Reviews Nephrology, 20(10), 690-700. https://doi.org/10.1038/s41581-024-00848-8

Malekmakan, L., Tadayon, T., Azadian, F., & Sayadi, M. (2018). Who is sleeping more efficient? Patients on peritoneal dialysis or hemodialysis. Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation, 29(3), 630-636. https://doi.org/10.4103/1319-2442.235182

Mark, P. B., Stafford, L. K., Grams, M. E., Aalruz, H., Abd ElHafeez, S., Abdelgalil, A. A., . . . Do, T. H. P. (2025). Global, regional, and national burden of chronic kidney disease in adults, 1990–2023, and its attributable risk factors: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. The Lancet, 406(10518), 2461-2482. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)01853-7

Mathew, A., Doorenbos, A. Z., & Vincent, C. (2021). Symptom management theory: Analysis, evaluation, and implications for caring for adults with cancer. Advances in Nursing Science, 44(3), E93-E112. https://doi.org/10.1097/ANS.0000000000000347

Mehrotra, R., Cukor, D., McCurry, S. M., Rue, T., Cohen, S., Hammes, M., & Unruh, M. (2024). Effectiveness of existing insomnia therapies for patients undergoing hemodialysis: A randomized clinical trial. Annals of Internal Medicine, 177(2). 177-188. https://doi.org/10.7326/M23-1794

Mohandas, R., Douma, L. G., Scindia, Y., & Gumz, M. L. (2022). Circadian rhythms and renal pathophysiology. The Journal of Clinical Investigation, 132(3). https://doi.org/10.1172/JCI148277

Mujahid, M., Nasir, K., Qureshi, R., Dhrolia, M., & Ahmad, A. (2022). Comparison of the quality of sleep in patients with chronic kidney disease and end-stage renal disease. Cureus, 14(4). e23862. https://doi.org/10.7759/cureus.23862

Pan, E. Y., & Wang, W. (2025). Elements of music that work to improve sleep, a narrative review. Frontiers in Sleep, 4, 1707162. https://doi.org/10.3389/frsle.2025.1707162

Parmaksiz, E., & Parmaksiz, E. T. (2025). Comparison of sleep quality in peritoneal dialysis and hemodialysis patients: A cross-sectional study. Pakistan Journal of Medical Sciences, 41(8), 2301–2304. https://doi.org/10.12669/pjms.41.8.12090

Pei, M., Chen, J., Dong, S., Yang, B., Yang, K., Wei, L., Zhai, J., & Yang, H. (2021). Auricular acupressure for insomnia in patients with maintenance hemodialysis: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 12, 576050. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.576050

Phetsri, K., Yodchai, K., & Chinnawong, T. (2017). Insomnia experience, symptom management strategies and quality of sleep in end stage renal disease patients undergoing continuous ambulatory peritoneal dialysis. Journal of Nursing Science & Health, 40(3), 96-106. Retrieved from https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/108287/85672

Phetsri, K., Yodchai, K., & Chinnawong, T. (2021). Factors related to quality of sleep in end stage renal disease patients undergoing continuous ambulatory peritoneal dialysis. Christian University Journal, 27(3), 1-15.

Qaseem, A., Kansagara, D., Forciea, M. A., Cooke, M., Denberg, T. D., & Clinical Guidelines Committee of the American College of Physicians. (2016). Management of chronic insomnia disorder in adults: A clinical practice guideline from the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 165(2), 125-133. https://doi.org/10.7326/M15-2175

Sabbatini, M., Minale, B., Crispo, A., Pisani, A., Ragosta, A., Esposito, R., . . . Andreucci, V. E. (2002). Insomnia in maintenance haemodialysis patients. Nephrology Dialysis Transplantation, 17(5), 852-856. https://doi.org/10.1093/ndt/17.5.852

Tan, L. H., Chen, P. S., Chiang, H. Y., King, E., Yeh, H. C., Hsiao, Y. L., . . . Kuo, C. C. (2022). Insomnia and poor sleep in CKD: A systematic review and meta-analysis. Kidney medicine, 4(5), 100458. https://doi.org/10.1016/j.xkme.2022.100458

Thorndike, R. M. (1978). Correlational procedures for research. New York, NY: Gardner Press. https://doi.org/10.2147/NSS.S566303

Wu, Y., Zhang, H., Jiang, L., Liu, Z., Li, X., Guo, B., & Yu, R. (2025). Effects of mindfulness meditation combined with progressive muscle relaxation on sleep disorders, anxiety, and depression in patients with sarcopenia undergoing hemodialysis. Frontiers in Psychiatry, 16, 1542028. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1542028

Xu, N., Li, S., Zhang, X., Wang, Y., & Li, X. (2023). Restless legs syndrome in end-stage renal disease patients on maintenance hemodialysis: Quality of life and sleep analysis. Advanced Neurology, 2(1), 210. https://doi.org/10.36922/an.210

Yodchai, K., & Phetsri, K., (2017). Insomnia experiences, management methods, and sleep quality in patients with end-stage renal disease undergoing continuous peritoneal dialysis (Master's Thesis in Adult Nursing). Faculty of Nursing, Prince of Songkla University. Songkla.

Zhou, M., Gu, X., Cheng, K., Wang, Y., & Zhang, N. (2023). Exploration of symptom clusters during hemodialysis and symptom network analysis of older maintenance hemodialysis patients: a cross-sectional study. BMC Nephrology, 24(1), 115. https://doi.org/10.1186/s12882-023-03176-4