ปัจจัยที่สัมพันธ์กับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล
คำสำคัญ:
อาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง (B.E.F.A.S.T.), เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ อายุ เพศ ระดับการศึกษา โรคประจำตัว การได้รับข้อมูล และการรู้จักผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองกับระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงและ/หรือโรคเบาหวานที่เข้ารับบริการที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบางโฉลง จังหวัดสมุทรปราการ จำนวน 168 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและแบบวัดความรู้อาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองตามแนวทาง B.E.F.A.S.T. ซึ่งมีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา เท่ากับ 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่น (KR-20) จากเครื่องต้นฉบับเท่ากับ .728 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ Fisher’s Exact test และ Logistic Regression
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองในระดับปานกลางถึงดี โดยเฉพาะอาการที่สังเกตได้ชัด เช่น แขนขาอ่อนแรง และใบหน้าเบี้ยว แต่ยังพบกลุ่มตัวอย่างหลายคนเลือก “ไม่ทราบ” เกี่ยวกับอาการเตือนอื่น ๆ เช่น เวียนศีรษะ และการมองเห็น นอกจากนี้ ผลการศึกษาความสัมพันธ์ยังพบว่า ปัจจัยการได้รับข้อมูลเกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองมีความสัมพันธ์กับระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทั้งก่อนและหลังการปรับตัวแปรร่วม โดยผู้ที่เคยได้รับข้อมูลเกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองมีระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมองสูงมากกว่าผู้ที่ไม่เคยได้รับข้อมูล (COR = 3.58, 95% CI = 1.89–6.77, p < .05; AOR = 3.03, 95%CI = 1.55 - 5.91, p < .05) ในขณะที่ เพศ โรคประจำตัว และการมีคนรู้จักผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
ไม่มีความสัมพันธ์กับระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง (p > .05) ส่วน อายุ (ผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป) ระดับการศึกษา (ตั้งแต่มัธยมศึกษาขึ้นไป) นั้นพบว่า ยังมีความสัมพันธ์ที่ไม่ชัดเจนกับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง
ดังนั้น ควรส่งเสริมการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับอาการเตือนโรคหลอดเลือดสมอง โดยเฉพาะอาการที่ประชาชนมักไม่ทราบ พร้อมทั้งจัดทำโปรแกรมให้ความรู้แก่ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงและเบาหวานอย่างต่อเนื่องเพื่อเพิ่มระดับความรู้เกี่ยวกับอาการเตือน และพัฒนาทักษะการให้ความรู้อย่างเหมาะสมกับบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประสิทธิภาพในการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
American Heart Association. (2025). Stroke warning sign acronyms drive 911 calls: F.A.S.T. leads in symptom recall for public. Retrieved from https://newsroom.heart.org/news/stroke-warning-sign-acronyms-drive-911-calls-f-a-s-t-leads-in-symptom-recall-for-public
American Stroke Association. (2023). Stroke warning signs and symptoms (FAST/BEFAST). Retrieved from https://www.stroke.org/en/about-stroke/stroke-symptoms
Ananchaisarp, T., & Sa-a, S. (2022). Knowledge and response regarding stroke warning signs among patients with diabetes and hypertension in primary care settings. Journal of Nursing and Health Care, 40(3), 85–96. https://doi.org/10.33192/Smj.2022.10
Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Department of Disease Control, Ministry of Public Health Thailand. (2021). Annual epidemiological surveillance report 2021. Retrieved from https://appsdoe.moph.go.th/boeeng/download/AW_AESR_2564.pdf
Department of Disease Control, Ministry of Public Health Thailand. (2023). Stroke situation report 2023. Nonthaburi: Ministry of Public Health.
Dharmasaroja, P., & Uraisin, P. (2024). Stroke awareness and knowledge in the at-risk population: A community-based study. Cureus, 16(4), e57756. https://doi.org/10.7759/cureus.57756
Feigin, V. L., Stark, B. A., Johnson, C. O., Roth, G. A., Bisignano, C., Abady, G. G., . . . Murray, C. J. L. (2022). Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990–2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet Neurology, 21(10), 795–820. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(21)00252-0
GBD 2021 Stroke Risk Factor Collaborators. (2024). Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990 - 2021: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. The Lancet Neurology, 23(10), 973–1003. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(24)00369-7
Hollist, M., Morgan, L., Cabatbat, R., Au, K., Kirmani, M. F., & Kirmani, B. F. (2021). Acute stroke management: Overview and recent updates. Aging and Disease, 12(4), 1000–1009. https://doi.org/10.14336/AD.2021.0311
Korjedee, P., Kittiboonthawal, P., Namdej, N., & Chunchum, J. (2022). Predictive factors of knowledge levels regarding stroke risk factors and warning signs among community people in Saraburi Province. Nursing Journal of the Ministry of Public Health, 32(2), 65–74. Retrieved from https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tnaph/article/view/259123
Kunyaprasankit, N. (2023). Factors predicting the perception of stroke warning signs and management among patients with diabetes and comorbid hypertension (Master’s thesis). Huachiew Chalermprakiet University, Bangkok.
Kuriakose, D., & Xiao, Z. (2020). Pathophysiology and treatment of stroke: Present status and future perspectives. International Journal of Molecular Sciences, 21(20), 7609. https://doi.org/10.3390/ijms21207609
Lin, X., Xu, Y., Pan, X., Xu, J., Ding, Y., Sun, X., . . . Public Health Study Group. (2020). Global, regional, and national burden and trend of diabetes in 195 countries and territories: An analysis from 1990 to 2025. Scientific Reports, 10(1), 14790. https://doi.org/10.1038/s41598-020-71908-9
National Institute for Emergency Medicine. (2021). Stroke: Knowledge for emergency medical service providers. Nonthaburi: National Institute for Emergency Medicine. Retrieved from https://www.niems.go.th
Nigat, A. B., Abate, M. W., Demelash, A. T., Tibebu, N. S., Tiruneh, C. M., Emiru, T. D., et al. (2021). Knowledge on stroke warning signs and associated factors among hypertensive patients, Northwest Ethiopia: An institution-based cross-sectional study. Vascular Health and Risk Management, 17, 721–728. https://doi.org/10.2147/VHRM.S333394
Pothiban, L., Khampolsiri, T., & Srirat, C. (2018). Knowledge and awareness of stroke impacts among northern Thai population. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 22(3), 212–222. Retrieved from https://he02.tci-thaijo.org/index.php/PRIJNR/article/view/79600
Safwan, J., Abou-Jaoude, R., Harb, H., et al. (2024). Assessing the efficacy of an educational video on stroke knowledge in Lebanon: A single-arm interventional study. BMC Public Health, 24(1), 1213. https://doi.org/10.1186/s12889-024-20552-3
Sathaporn, A. (2021). Thrombolytic therapy in acute ischemic stroke within 4.5 hours. Journal of Thai Stroke Society, 20(2), 15–24.
Tsao, C. W., Aday, A. W., Almarzooq, Z. I., Anderson, C. A. M., Arora, P., Avery, C. L., . . . American Heart Association Council on Epidemiology and Prevention Statistics Committee and Stroke Statistics Subcommittee. (2023). Heart disease and stroke statistics—2023 update: A report from the American Heart Association. Circulation, 147(8), e93–e621. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001123
Wanichanon, W., Ananchaisarp, T., Buathong, N., & Choomalee, K. (2024). Knowledge and attitude towards stroke among the population of one rural community in southern Thailand: A survey. BMJ Open, 14(2), e080269. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2023-080269
Wanna, A., Kimsungnoen, N., & Namchantra, R. (2020). Perceptions and management of warning signs among persons at risk of stroke. APHEIT Journal of Nursing and Health, 2(1), 30–44. Retrieved from https://rsujournals.rsu.ac.th/index.php/ajnh/article/view/1250
World Health Organization. (2023). Noncommunicable diseases country profiles: Thailand. Retrieved from https://www.who.int
World Health Organization. (2025). Health literacy. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy
World Stroke Organization. (2024). Annual report 2024. Retrieved from https://world-stroke.org
World Stroke Organization. (2025). Global stroke fact sheet 2025. International Journal of Stroke, 20(2), 132–144. https://doi.org/10.1177/17474930241308142
Wu, X., Somdee, T., & Yangyuen, S. (2026). Awareness of stroke warning signs and associated factors among community residents in Huanggang, China: A cross-sectional study. Journal of Public Health and Development, 24(1), 172–186. Retrieved from https://he01.tci-thaijo.org/index.php/AIHD-MU/article/view/274934
Yuan, W., Wu, B., Lou,M., Song, B., Han, X., Sheng, F., & Xu, W. (2022). Identification of risk factors for stroke in China: A meta-analysis of prospective cohort studies. Frontiers in Neurology, 13, 847304. https://doi.org/10.3389/fneur.2022.847304
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพยาบาลตำรวจและวิทยาศาสตร์สุขภาพ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลงานที่ได้ตีพิมพ์แล้วจะเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลตำรวจ
