การเปรียบเทียบประสิทธิผลของหญ้าดอกขาว (Vernonia Cinerea (L) Less) กับ bupropion ในการบำบัดผู้ติดบุหรี่
คำสำคัญ:
บูโพรพิออน, หญ้าดอกขาว, ผู้ติดบุหรี่บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิผลของหญ้าดอกขาวกับ bupropion ในการบำบัดเพื่อเลิกบุหรี่ของผู้ติดบุหรี่และศึกษาเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ในผู้ติดบุหรี่ที่ใช้หญ้าดอกขาวในการบำบัดเพื่อเลิกบุหรี่
วิธีการวิจัย การวิจัยทางคลินิก (clinical trial) แบบ randomized double blind controlled trial two-parallel groups คัดเลือกอาสาสมัครที่ติดบุหรี่ในสถานประกอบการ ราชการ และรัฐวิสาหกิจ จำนวน 89 คน โดยสุ่มแบ่งเข้ากลุ่มศึกษา 45 คน และกลุ่มควบคุม 44 คน กลุ่มศึกษาได้รับชาชงหญ้าดอกขาวปริมาณ 4 กรัมต่อซอง ผสมน้ำ 1 แก้วดื่มวันละ 3 ครั้งหลังอาหาร
เช้า – กลางวัน - เย็น และยาหลอกลักษณะคล้ายยา bupropion รับประทานครั้งละ 1 เม็ดวันละ 1 ครั้ง หลังอาหารใน 3 วันแรก วันที่ 4 ให้ครั้งละ 1 เม็ดวันละ 2 ครั้ง หลังอาหาร เช้า – เย็นเป็นเวลา
7 สัปดาห์ กลุ่มควบคุมได้รับ bupropion ขนาด 150 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ดวันละ 1 ครั้งหลังอาหารใน 3 วันแรก วันที่ 4 ให้ครั้งละ 1 เม็ดวันละ 2 ครั้ง หลังอาหาร เช้า – เย็น เป็นเวลา 7 สัปดาห์ และยาหลอกที่เป็นลักษณะเป็นชาชงคล้ายชาชงหญ้าดอกขาว ครั้งละ 1 ซอง (ซองละ 4 กรัม) ผสมน้ำ 1 แก้ว ดื่มวันละ 3 ครั้งหลังอาหาร เช้า - กลางวัน - เย็น กำหนดวันเลิกบุหรี่เป็นวันที่ 8 ของการรักษา ทั้ง
2 กลุ่มได้รับความรู้ คำปรึกษา และคำแนะนำในการปฏิบัติตัวเพื่อเลิกบุหรี่จากทีมแพทย์ เภสัชกรและพยาบาล ในสัปดาห์ที่ 0 2 4 และ 7 หลังจากนั้นดำเนินการติดตามผลการเลิกบุหรี่ทุกเดือนรวมทั้งสิ้น 6 เดือน ผลการเลิกบุหรี่ได้จากการรายงานโดยตัวผู้ป่วยเอง และยืนยันผลด้วยการตรวจ
โคตินินในปัสสาวะ
ผลการวิจัยพบว่า ผู้ติดบุหรี่มีอายุเฉลี่ย 35.84 + 7.85 ปี สูบบุหรี่เฉลี่ยวันละ 14.74 + 6.60 มวน ร้อยละ 52.8 สูบบุหรี่มานาน 10-20 ปี มีคะแนนเฉลี่ยจากแบบทดสอบการติดนิโคติน (Fagerstom test for nicotine dependence (FTND)) 4.67 + 2.41 ผลการตรวจร่างกายและการตรวจทางห้องปฏิบัติการ (CBC, FBS, LFT, RFT) ทั้งกลุ่มศึกษาและกลุ่มควบคุมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในเกณฑ์ปกติก่อนและหลังการรับประทานยา หลังสิ้นสุดระยะเวลารักษามีอัตราการเลิกบุหรี่อย่างต่อเนื่อง (continuous abstinence rate, CAR) ในสัปดาห์ที่ 7 กลุ่มที่ดื่มชาหญ้าดอกขาวสามารถเลิกสูบบุหรี่ได้ร้อยละ 15.6 กลุ่มที่รับประทานยา bupropion เลิกได้ร้อยละ 25 (p=0.267) สัปดาห์ที่ 16 อัตราการเลิกบุหรี่ของทั้งสองกลุ่มใกล้เคียงกันร้อยละ 11.11 และ 11.4 ตามลำดับ (p=0.778) เมื่อสิ้นสุดการรักษาในสัปดาห์ที่ 24 กลุ่มที่ดื่มชาหญ้าดอกขาวมีอัตราการเลิกบุหรี่อย่างต่อเนื่องร้อยละ 11.11 ซึ่งสูงกว่ากลุ่มที่รับประทานยา bupropion ที่มีค่าร้อยละ 6.8 ตามลำดับ (p=0.308) อย่างไรก็ตามอัตราการเลิกบุหรี่อย่างต่อเนื่องของทั้งสองกลุ่ม ณ ช่วงเวลาต่างๆ แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ของการใช้หญ้าดอกขาวพบว่า มีอาการเวียนศีรษะ / ปวดศีรษะมากที่สุดร้อยละ53.3 รองลงมา คือ ชาลิ้น ร้อยละ 28.9 และคอแห้ง ร้อยละ 26.7 ส่วนเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ของยา bupropion พบว่า มีอาการปวดศีรษะ/เวียนศีรษะ มากที่สุด ร้อยละ 50 รองลงมา คือ นอนไม่หลับ ร้อยละ 31.8 และคอแห้ง ร้อยละ 26.7
สรุป ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าชาชงหญ้าดอกขาวมีประสิทธิผลในการบำบัดเพื่อเลิกบุหรี่ไม่แตกต่างกับ bupropion และไม่พบอุบัติการณ์ของเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่รุนแรงตลอดระยะเวลาการใช้ติดต่อกันนาน 7 อาทิตย์
เอกสารอ้างอิง
2. U.S. Department of Health and Human Services. Treatment tobacco use and dependence: A clinical practice guideline (AHRQ Publication No. 00-0032)
3. Saenghirunvattana, S. Smoking cessation. Rama Med J 1991;22(1):4-10.
4. ฝ่ายเภสัชกรรม โรงพยาบาลศิริราช. คู่มือบัญชียาหลัก โรงพยาบาลศิริราช (อัดสำเนา). กรุงเทพมหานคร. ฝ่ายเภสัชกรรม โรงพยาบาลศิริราช; 2548.
5. นริศรา ยิ้มแย้ม. หญ้าดอกขาวอีกทางเลือกหนึ่งของผู้ที่ต้องการเลิกบุหรี่. จุลสารบุหรี่และสุขภาพ 2541;8(1):15-6.
6. Dhar ML, Dhar D, DhawanBN, Mehrotra BN, Ray C. Screening of indian plants for biological activity: Part 1. Indian J Exp Bio 1968;6:232-47.
7. Muir CK. Depressant action of an extract of Vernonia cinerea. Med J Malasia 1981;36:119-21.
8. Pendse, A.K., Ghosh R, Goyal A, Singh PP. Effect of indigenous drugs on idiopathi chyperoxaluria in stone formers. Asian Medical Journal 1984;2:136-9.
9. Marya SK, Singla S. Role of Cystone in management of Ureteric Calculi. Medicine and Surgery 1993;December:21-4.
10. ฉวีวรรณ ดวงจร และคณะ. การเปรียบเทียบประสิทธิผลของยาสมุนไพรหญ้าดอกขาวกับยาหลอกในการลดการสูบบุหรี่. ในกลุ่มงานวิจัยทางคลินิกด้านการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร สถาบันการแพทย์แผนไทย. รวมบทคัดย่องานวิจัยด้านการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร; 2550.
11. ศักดิ์วิชา ไซสวัสดิ์, มนัชยา มรรคอนันตโชติ. การศึกษารูปแบบการบำบัดผู้ติดบุหรี่ด้วยการใช้หญ้า ดอกขาวและธรรมชาติบำบัด ของโรงพยาบาลเทิง จังหวัดเชียงราย. นนทบุรี: สถาบันควบคุมการ บริโภคยาสูบ กระทรวงสาธารณสุข; 2539.
12. ปรีดา เบญจนากาศกุล. ประสิทธิผลของหญ้าดอกขาวในการเลิกบุหรี่. วิทยานิพนธ์ปริญญาเภสัช
ศาสตรมหาบัณฑิต : บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2549.
13. Paeratakul O. Chemical Constituents, Biological Activity of Vernoniacinerea (L.) Less., and its Formulation Development as a Smoking Cessation Aid. Journal of Thai Traditional & Alternative Medicine 2010;8(1):81-92.
14. บัญชียาหลักแห่งชาติฉบับที่ 4 พ.ศ. 2554. บัญชียาจากสมุนไพร. สืบค้นจาก
www.dms.moph.go.th/dmsweb/main_page/herbal_book.pdf.
15. สุนันทา สุขสุมิตร. สมุนไพรหญ้าดอกขาว. Available from: http://www.thaihealth.or.th/ healthcontent/article/18857.
16. Leelarungrayub D, Pratanaphon S, PothongsununP, Sriboonreung T, Yankai A, Bloomer RJ. Vernoniacinerea Less.supplementation and strenuous exercise reduce smoke rate: relation to oxidative stress status and beta-endophin release in active smokers. J Int Soc Sports Nutr 2010 May 26;7:21.
17. Crain S, Crain MA, Crain SM. Emotional and Physical Distress Relief Using a Novel
Endorphinergic Formulation. JBBS 2013;3(6):441-53.
18. Supakit Wongwiwatthananukit, Preeda Bebjanakaskul, Thanapat Songsak, Somporn Suwanmajo and Viroj Verachai. EFFICACY OF VERNONIA CINEREA FOR SMOKING CESSATION. J Health Res 2009;23(1):31-36.
19. Wilkes S. The use of bupropion SR in cigarette smoking cessation.International journal of chronic obstructive pulmonary disease 2008;3(1):45-53.
20. Tombor I, Shahab L, Brown J, West R. Positive smoker identity as a barrier to quitting smoking: Findings from a national survey of smokers in England. Drug Alcohol Depend 2013;133(2):740-745.
21. Kekade, S.R. Cystone Therapy in urolithiasis. Probe 1985; 24(3):167-8.
