เรื่องเล่าผ่านเงากาย (Body Narrative) : เครื่องมือในการจัดกระบวนการ เรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสมรรถนะการจัดการสุขภาพระดับปฐมภูมิ กรณีศึกษาตำบลจุน อำเภอจุน จังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

บทความนี้เสนอผลการถอดบทเรียนการใช้เครื่องมือเรื่องเล่าผ่านเงากาย ในการจัดกระบวนการเรียนรู้อย่าง มีส่วนร่วม เพื่อเสริมสมรรถนะการบริหารจัดการสุขภาพระดับปฐมภูมิของภาคีเครือข่ายสุขภาพในพื้นที่ตำบลจุน อำเภอจุน จังหวัดพะเยา โดยที่ภาคีเครือข่ายสุขภาพใช้ประเด็นการจัดการขยะของชุมชนเป็นฐานในการสร้างการ เรียนรู้ เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา คือ แผนที่ร่างกาย (Body Paint) ที่เป็นเครื่องมือหนึ่งของเรื่องเล่าผ่านเงากายและ ภายใต้กรอบแนวคิดองค์ประกอบ 4P’s ได้แก่ หลักการ เป้าหมาย การมีส่วนร่วมและกระบวนการ โดยการ ดำเนินงานอิงแนวคิดเวชศาสตร์เชิงเรื่องเล่าและการเรียนรู้จากประสบการณ์

ผลการถอดบทเรียนพบว่า เครื่องมือดังกล่าวช่วยส่งเสริมการเรียนรู้เชิงระบบ เป็นเครื่องมือที่เข้าใจง่าย สามารถเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางการพยาบาลที่ยังขาดเครื่องมือเชิงกระบวนการในงานพยาบาลชุมชน ที่เชื่อมความรู้ วิชาการกับการปฏิบัติของภาคีในพื้นที่อย่างเป็นระบบ สู่การปฏิบัติในบริบทชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรมกระบวนการ เรียนรู้แบบมีส่วนร่วมช่วยเสริมสร้างการทำงานเป็นทีม การสะท้อนคิดร่วมกัน การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ และการ เกิดภาวะผู้นำของภาคีเครือข่าย ส่งผลให้เกิดผลลัพธ์เชิงประจักษ์ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของ ชุมชน โดยสามารถออกแบบระบบการจัดการขยะที่เชื่อมโยงมิติสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และสังคม นำไปสู่การติดตาม อย่างต่อเนื่อง และสร้างพฤติกรรมการคัดแยกขยะในครัวเรือนมากกว่าร้อยละ 90

นอกจากนี้ กระบวนการดังกล่าวยังช่วยเสริมพลังอำนาจของชุมชน เสริมสร้างความสัมพันธ์และการสื่อสาร ระหว่างภาคีเครือข่าย จนสามารถพัฒนาเป็นโมเดล “ระบบจัดการขยะโดยชุมชนมีส่วนร่วม” ซึ่งเป็นต้นแบบการ ดำเนินงานด้านสุขภาพปฐมภูมิในระดับอำเภอ ผลการถอดบทเรียนนี้สะท้อนให้เห็นว่า เรื่องเล่าผ่านเงากาย เป็น เครื่องมือที่มีศักยภาพในการสนับสนุนบทบาทพยาบาลชุมชน และทีมสุขภาพปฐมภูมิ ในการขับเคลื่อนงานสุขภาพ ชุมชนอย่างยั่งยืน