ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

สุรีวัลย์ วรอรุณ; มนภร บัวไกร; ปุณยนุช  อยู่จํารัส

ผู้แต่ง

สุรีวัลย์ วรอรุณ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
มนภร บัวไกร คณะพยาบาลศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
ปุณยนุช อยู่จํารัส คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร

คำสำคัญ:

คุณภาพชีวิต, โรคไตเรื้อรังระยะสุดท้าย, การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับคุณภาพชีวิตและปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตด้าน สุขภาพของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคไต เรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมในโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ จังหวัดกำแพงเพชร จำนวน 120 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไป และแบบสอบถามคุณภาพชีวิตเฉพาะโรคไตเรื้อรัง (KDQOL-SF version 1.3) ฉบับภาษาไทย ซึ่งมีค่าสัมประสิทธิ์ แอลฟาครอนบาคเท่ากับ .90 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบน มาตรฐาน และการวิเคราะห์การถดถอยเชิงเส้นพหุคูณ

ผลการวิจัยพบว่า ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 61.86 ส่วน เบี่ยงเบนมาตรฐาน = 8.40) โดยเมื่อจำแนกตามระดับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพพบว่า ส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 81.66 รองลงมาคือระดับต่ำและระดับดีในสัดส่วนเท่ากัน ร้อยละ 9.17 และไม่พบผู้ป่วยที่มีคุณภาพชีวิตด้าน สุขภาพอยู่ในระดับต่ำมาก ผลการวิเคราะห์การถดถอยเชิงเส้นพหุคูณแบบขั้นตอนพบว่า รายได้ต่อเดือน ระยะเวลา ที่ได้รับการฟอกเลือด และภาวะแทรกซ้อนจากการฟอกเลือด เป็นปัจจัยที่สามารถร่วมกันทำนายคุณภาพชีวิตด้าน สุขภาพของผู้ป่วยได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) โดยสามารถอธิบายความแปรปรวนของคุณภาพชีวิตด้าน สุขภาพโดยรวมได้ร้อยละ 55.1 (R² = .551) เมื่อพิจารณาเป็นรายปัจจัย ผลการวิจัยพบว่า รายได้ต่อเดือน ระยะเวลาการฟอกเลือด และภาวะแทรกซ้อนจากการฟอกเลือด เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ ของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ผลการวิจัยสะท้อนว่า แม้ปัจจัยที่ทำนายคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพจะไม่สามารถปรับเปลี่ยนได้โดยตรงแต่ สามารถใช้เป็นข้อมูลสำคัญในการประเมินและคัดกรองผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงต่อการมีคุณภาพชีวิตต่ำเพื่อนำไปวาง แผนการดูแลและการพยาบาลที่เหมาะสมกับบริบทของผู้ป่วยต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กมลทิพย์ วิจิตรสุนทรกุล. ระบาดวิทยาและการทบทวนมาตรการป้องกันโรคไตเรื้อรัง [ออนไลน์]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2568/12/31]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1308820220905025852.pdf

Zhang H, Li G, Yu X. Progression of vascular calcification and clinical outcomes in patients receiving maintenance dialysis. Nephrology 2023;6(5). Available from: https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2804372

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. รายงานประจำปี พ.ศ. 2565 [ออนไลน์]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2568/4/26] เข้าถึงได้จาก: https://online.fliphtml5.com/hvpvl/mqfb/

สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. ข้อมูลการบำบัดทดแทนไตในประเทศไทย พ.ศ. 2564–2565 [ออนไลน์]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2568/4/20]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2024/10/NewAnnual-report-2021-2022.pdf

National Kidney Foundation. Hemodialysis [Internet]. 2024 [cited 2025/3/26]. Available from: https://www.kidney.org/atoz/content/hemodialysis

กิ่งกมล เพชรศรี, กันตพร ยอดใชย. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมในช่วงสถานการณ์การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารวิจัยทางการพยาบาล การผดุงครรภ์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2566;43(1):105–17.

Thomas A, Jacob JS, Abraham M, Thomas BM, Ashok P. Assessment of acute complications and quality of life in hemodialysis patients with chronic kidney disease. Res J Pharm Technol. 2021;14(5):2671–5.

Yonata A, Islamy N, Taruna A, Pura L. Factors affecting quality of life in hemodialysis patients. Int J Gen Med 2022;15:7173–8.

World Health Organization (WHO). Declaration on occupational health for all. Geneva: WHO; 1994.

ธงชัย ผลดี, อมรรัตน์ อนุวัฒน์นนทเขตต์. คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมในโรงพยาบาลชุมชน จังหวัดเชียงราย. เชียงรายเวชสาร 2559;8(2):19–30.

สมพร ชินโนรส, ชุติมา ดีปัญญา. คุณภาพชีวิตและปัจจัยที่มีผลในผู้ป่วยที่ได้รับการล้างไต: การศึกษาเปรียบเทียบ. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ 2563;6(2):1–15.

มัณฑนา เพชรคำ, ลาวัณย์ เพชรคำ และสาคร อินโทโส เปรียบเทียบคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่รักษาด้วยการล้างไตทางช่องท้องและการฟอกเลือดที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสว่างแดนดิน. วารสารสมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ 2563;38(1):137-46.

กมลรัตน์ บัญญัตินพรัตน์, ศิริรัตน์ อนุตระกูลชัย. ปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยไตวายเรื้อรังที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. ศรีนครินทร์เวชสาร. 2560;32(1):1–8.

Zhang L. Quality of life: Conceptual and measurement issues. J Adv Nurs 1992;17(7):795–800.

รัตน์ศิริ ทาโต. การวิจัยทางพยาบาลศาสตร์: แนวคิดสู่การประยุกต์ใช้ (Nursing research: concepts to application). พิมพ์ครั้งที่ 6 (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565.

ขนิษฐา หอมจีน. ความเที่ยงและความตรงของแบบสอบถามคุณภาพชีวิตในผู้ป่วยโรคไตฉบับย่อภาษาไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2552 [เข้าถึงเมื่อ 2568/3/10]. เข้าถึงได้จาก: http://www.tnrr.in.th/?page=result_search&record_id=201809

Lim KA, Lee JH. Factors affecting quality of life in patients receiving hemodialysis. Int J Environ Res Public Health 2022;19(15):9176.