ผลของการดูแลแบบประคับประคองต่อคุณภาพการตายในผู้ป่วยระยะใกล้เสียชีวิต  ณ โรงพยาบาลนครพิงค์ จังหวัดเชียงใหม่

วรวลัญช์ ฟักทอง

ผู้แต่ง

วรวลัญช์ ฟักทอง กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลนครพิงค์

คำสำคัญ:

การดูแลแบบประคับประคอง, คุณภาพการตาย, ภาวะโศกเศร้าจากการสูญเสีย, ภาวะใกล้เสียชีวิต

บทคัดย่อ

บทนำ: ภาวะใกล้เสียชีวิตเป็นกระบวนการธรรมชาติที่มักถูกคุกคามด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ยื้อความตายโดยไม่จำเป็น การตายดี (Good Death) จึงเป็นเป้าหมายสูงสุดของการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย การวินิจฉัยภาวะใกล้เสียชีวิตที่รวดเร็ว และการบูรณาการการดูแลแบบประคับประคองช่วยให้ผู้ป่วยจากไปอย่างสมศักดิ์ศรี และลดผลกระทบทางจิตใจของครอบครัว

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลการดูแลแบบประคับประคองต่อคุณภาพการตายของผู้ป่วยระยะใกล้เสียชีวิต และภาวะเศร้าโศกภายหลังการสูญเสียของญาติหรือผู้ดูแลในโรงพยาบาลนครพิงค์

วิธีการศึกษา: การศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้า (Prospective cohort study) ในผู้ดูแลผู้ป่วยที่เสียชีวิตในโรงพยาบาลระหว่างเดือนตุลาคม 2567 ถึง กันยายน 2568 แบ่งเป็นกลุ่มที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง 10 ราย และกลุ่มดูแลตามมาตรฐานปกติ 10 ราย เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่แบบประเมินคุณภาพการตาย ฉบับภาษาไทย และแบบประเมินภาวะเศร้าโศกจากการสูญเสียที่ผิดปกติ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Mann-Whitney U Test และ Spearman’s correlation

ผลการศึกษา: กลุ่มที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองมีค่ามัธยฐานของคะแนนคุณภาพการตายสูงกว่ากลุ่มปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกมิติ ทั้งในช่วงระยะใกล้เสียชีวิต [9.16 (IQR 9.06-9.44) เทียบกับ 5.56 (IQR 5.38-5.88), p = 0.002] และขณะเสียชีวิต [9.17 (IQR 9.00-9.17) เทียบกับ 5.47 (IQR 5.27-5.60), p = 0.002] โดยมิติการบรรเทาความทุกข์ทรมาน และการเตรียมความพร้อมก่อนตายโดดเด่นที่สุด สำหรับภาวะโศกเศร้า พบว่าค่ามัธยฐานของคะแนนความโศกเศร้าจากการสูญเสียของกลุ่มประคับประคอง [29.50 (IQR 23.00-38.00)] และกลุ่มปกติ [34.50 (IQR 29.00-38.00) ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.570) โดยทั้งสองกลุ่มส่วนใหญ่มีภาวะโศกเศร้าที่ผิดปกติ (ร้อยละ 70 และ 80 ตามลำดับ) นอกจากนี้ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างคุณภาพการตายกับภาวะโศกเศร้าอย่างมีนัยสำคัญ (r = -0.21, p = 0.373)

สรุป: การดูแลแบบประคับประคองส่งผลให้ผู้ป่วยมีคุณภาพการตายในระดับดีเยี่ยม และสูงกว่าการดูแลปกติอย่างชัดเจน อย่างไรก็ตามโปรแกรมดังกล่าวยังไม่สามารถลดภาวะโศกเศร้าจากการสูญเสียของญาติได้ ซึ่งอาจเนื่องมาจากระยะเวลาติดตามผลที่สั้น และปัจจัยอื่น ๆ ควรมีการติดตามผลระยะยาวเพื่อศึกษาแนวโน้มการฟื้นตัวจากความเศร้าต่อไป

เอกสารอ้างอิง

Oates JR, Maani CV. Death and Dying. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 [updated 2022 Nov 29]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536978/

Tipkanjanaraykha K, Saleekul S, Apisitwasana N, Thiammok M. ADVANCED CARE PLANNING FOR PEACEFUL DEATH. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Bangkok. 2017;33(3):138–45. [In Thai]

Ijaopo EO, Zaw KM, Ijaopo RO, Khawand-Azoulai M. A Review of Clinical Signs and Symptoms of Imminent End-of-Life in Individuals With Advanced Illness. Gerontol Geriatr Med. 2023;9:23337214231183243. doi: 10.1177/23337214231183243.

Nimmanworawong N. Why the Place of Death Matters in End-of-Life Care [Internet]. Bangkok: Health Focus; c2016 [updated 2016 Oct 2; cited 2024 Jul 23]. Available from: https://www.hfocus.org/content/2016/10/12834 [In Thai]

Pirojjanakul S, Piasupan P. Operational Guidelines for Hospital Palliative Care Program, Karunruk Palliative Care Center [Internet]. Khon Kaen: Karunruk Palliative Care Center, Srinagarind Hospital, Faculty of Medicine, Khon Kaen University; c2017 [cited 2024 Aug 7]. Available from: https://drive.google.com/file/d/1TO_IpTyapXNF_v0FxvJyJt5QALGCMUKE/view [In Thai]

Finkelstein EA, Bhadelia A, Goh C, Baid D, Singh R, Bhatnagar S, et al. Cross Country Comparison of Expert Assessments of the Quality of Death and Dying 2021. J Pain Symptom Manage. 2022;63(4):e419-29. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2021.12.015.

Partner DL, editor. The 2015 Quality of Death Index Ranking palliative care across the world A report by The Economist Intelligence Unit [Internet]. London: The Economist Intelligence Unit (EIU); c2015 [updated 2015 Oct 6; cited 2024 Jul 26]. Available from: https://impact.economist.com/health-society/2015-quality-death-index

Pairojjanakul S, Piasupun P. Quality Standards for Palliative Care [Internet]. Khon Kaen: Khon Kaen University; c2021. Available from: https://www.karunruk.org/wp-content/uploads/2022/02/Quality-Standard-for-Palliative-Care-2022.pdf[ In Thai]

Healthcare Quality Improvement Partnership (HQIP). National Audit of Care at the End of Life Fourth round of the audit (2022/23) report England and Wales [Internet]. UK: HQIP; c2023 [updated 2023 Jul 13]. Available from: https://www.hqip.org.uk/resource/nacel-jul23/

Hales S, Chiu A, Husain A, Braun M, Rydall A, Gagliese L, et al. The quality of dying and death in cancer and its relationship to palliative care and place of death. J Pain Symptom Manage. 2014;48(5):839-51. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2013.12.240.

StataCorp. Stata Statistical Software. College Station, TX: StataCorp LLC.; 2015.

Siriso J, Thanasilp S, Pudtong N. Selected Factors Related to the Quality of Death of Persons with Terminal Cancer as Perceived by Family Caregivers. Journal of Nursing Science Chulalongkorn University. 2017;29(2):112–23. [In Thai]

Yaiyong O. Depression and grief of the elderly at the Elderly Associate in Nonthaburi province [Thesis]. Bangkok: Chulalongkorn University; 2010. [In Thai]

StataCorp. Stata Statistical Software. College Station, TX: StataCorp LLC; 2021.

Ninbodee K. Development of a hospice care model, Mae Wang Hospital, Chiang Mai Province [Internet]. Chiangmai: Chiang Mai Provincial Public Health Office; c2023 [updated 2023 Aug 4]. Available from: https://www.chiangmaihealth.go.th/document/230804169114585227.pdf [In Thai]

Kaewwanta K. Effectiveness of palliative care model for the end of life patients from hospital continuing to community, Pak Khad Hospital Bueng Kan Province [Internet]. Buengkan: Buengkan Provincial Health Office; c2023 [updated 2023 Dec 27]. Available from: https://bkpho.moph.go.th/ssjweb/bkresearch/require/files/post-doc/20231227120827.pdf [In Thai]

Onanong W, Matchim Y. End-of-Life-Care Program for Enhancing Good Death Among Cancer Patients: A literature review. Songklanagarind Journal of Nursing. 2019;39(1):158–69. [In Thai]

Kunsongkeit W. Good Death as Perceived by the Critically Ill Patients’ Family Members. The Journal of Faculty of Nursing Burapha University. 2016;24(4):89–100. [In Thai]

Pattniboon W, Pratunon J, Kaewmafai J. Model Development of Palliative care for elderly with end Stage chronic illnesses at Medical Unit II, Loi Et Hospital. Journal of nurses’ association of thailand, north-eastern division. 2012;30(3):68–77. [In Thai]

Pansaeng D. Quality of Death and related factors for end-stage patients in region 4 national health service area hospitals [Thesis]. Bangkok: Thammasat University; 2021. [In Thai]