ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะขาดออกซิเจนของทารกในมารดาคลอดครบกำหนด:  การศึกษาย้อนหลังแบบมีกลุ่มควบคุม

นงเยาว์ เอื้อตรงจิตต์; กนิฐา สุทามัน; กิติศักดิ์ สว่างพนาพันธุ์; ธนกร ไชยราช; มนัสวรรณ กองนักวงษ์

ผู้แต่ง

นงเยาว์ เอื้อตรงจิตต์ กลุ่มงานสูตินรีเวชกรรม โรงพยาบาลนครพิงค์
กนิฐา สุทามัน ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลนครพิงค์
กิติศักดิ์ สว่างพนาพันธุ์ ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลนครพิงค์
ธนกร ไชยราช ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลนครพิงค์
มนัสวรรณ กองนักวงษ์ ศูนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลนครพิงค์

คำสำคัญ:

ภาวะขาดออกซิเจนของทารกคลอด, ทารกคลอดครบกำหนด, คะแนนทำนาย, ปัจจัยเสี่ยง

บทคัดย่อ

บทนำ: ภาวะขาดออกซิเจนของทารกคลอดเป็นปัญหาสำคัญ ในโรงพยาบาลนครพิงค์ยังพบภาวะนี้สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานของกระทรวงสาธารณสุข

วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะขาดออกซิเจนของทารกในมารดาที่คลอดทารกครบกำหนด และพัฒนาแบบจำลองทางสถิติทำนายความเสี่ยงของภาวะขาดออกซิเจนของทารกในมารดาที่คลอดครบกำหนด

วิธีการศึกษา: การศึกษาย้อนหลังแบบมีกลุ่มควบคุม โดยศึกษาข้อมูลจากระบบเวชระเบียนย้อนหลังระหว่าง 1 มกราคม 2563 - 31 มีนาคม 2568 ในกลุ่มมารดาที่คลอดทารกครบกำหนดที่ทารกมีภาวะขาดออกซิเจน และกลุ่มไม่ขาดออกซิเจนเป็นกลุ่มควบคุม คัดเลือกอัตรา 1:2 สุ่มเลือกจากมารดาที่คลอดในระยะวันคลอดใกล้เคียงกัน นำมาวิเคราะห์ทางสถิติ วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ และสร้างแบบจำลองทำนายด้วยสถิติถดถอยโลจิสติกแบบพหุคูณ

ผลการศึกษา: มารดาทั้งหมด 291 ราย แยกเป็นกลุ่มมารดาที่คลอดมีทารกาวะขาดออกซิเจน 97 ราย (33.33%) และกลุ่มควบคุม 194 ราย (66.67%) ข้อมูลพื้นฐานของอายุ จำนวนการตั้งครรภ์ อายุครรภ์ความเข้มข้นเลือด จำนวนการฝากครรภ์ และน้ำหนักทารกแรกคลอดทั้งสองกลุ่มไม่แตกต่าง ยกเว้นวิธีการคลอดในสองกลุ่มมีความแตกต่างกัน จากการวิเคราะห์พบว่าปัจจัยของมารดาที่สัมพันธ์กับภาวะขาดออกซิเจนในทารก ได้แก่ มารดามีไข้ก่อนคลอดที่เพิ่มความเสี่ยง 10.55 เท่า (95% CI 1.08 - 102.82, p = 0.043) ความผิดปกติของอัตราการเต้นของหัวใจทารกที่เพิ่มความเสี่ยง 7.27 เท่า (95% CI 3.55 - 14.88, p < 0.001) ภาวะน้ำคร่ำปนขี้เทาเพิ่มความเสี่ยง 6.30 เท่า (95% CI 2.53 - 15.67, p < 0.001) การคลอดด้วยเครื่องมือช่วยซึ่งเพิ่มความเสี่ยง 4.68 เท่า (95% CI 1.47 - 14.87, p = 0.009) และเบาหวานในมารดาที่เพิ่มความเสี่ยง 3.26 เท่า (95% CI 1.14 - 9.35, p = 0.028) โดยปัจจัย 5 ข้อสร้างแบบจำลอง ทำนายความเสี่ยง มีความแม่นยำร้อยละ 79.68 (Area ROC 0.7968, LHR+ 16 (95% CI 3.75 – 68.18), Specificity 98.97% (95% CI 97.81 - 100.13), Sensitivity 16.49% (95% CI 9.73 - 25.40) โดยเกณฑ์ที่เหมาะสมของแบบจำลองอยู่ที่ 3 คะแนน พบว่าผลจากการศึกษาจริง และผลจากการสร้าง prediction model มีความคล้ายและใกล้เคียงกัน มีค่าทำนายร้อยละ 75.1 (AORC 0.751)

สรุป: มารดาที่คลอดทารกครบกำหนดพบว่า มีปัจจัย 5 ข้อ ได้แก่ มารดามีไข้ ทารกหัวใจเต้นผิดปกติ น้ำคร่ำปนขี้เทา การช่วยคลอดด้วยเครื่องมือ และเบาหวาน สามารถทำนายภาวะขาดออกซิเจนในทารกคลอดครบกำหนดได้ในระดับปานกลาง

เอกสารอ้างอิง

Rattanaprom P, Ratinthorn A, Sindhu S, Viwatwongkasem C. Contributing factors of birth asphyxia in Thailand: a case-control study. BMC Pregnancy Childbirth. 2023;23(1):584. doi: 10.1186/s12884-023-05885-y.

Mir NA, Faquih AM, Legnain M. Perinatal risk factors in birth asphyxia: relationship of obstetric and neonatal complications to neonatal mortality in 16,365 consecutive live births. Asia Oceania J Obstet Gynaecol. 1989;15(4):351-7. doi: 10.1111/j.1447-0756.1989.tb00200.x.

Nauman Kiyani A, Khushdil A, Ehsan A. Perinatal Factors Leading to Birth Asphyxia among Term Newborns in a Tertiary Care Hospital. Iran J Pediatr. 2014;24(5):637-42.

Panna S. Risk Factors for Birth Asphyxia in Newborns Delivered at Nongkhai Hospital. Srinagarind Medical Journal. 2020;35(3):278-86. [In Thai]

Hodgins S. Helping Babies Breathe-Beyond Training. Glob Health Sci Pract. 2018;6(3):402-4. doi: 10.9745/GHSP-D-18-00291.

Lawn JE, Manandhar A, Haws RA, Darmstadt GL. Reducing one million child deaths from birth asphyxia--a survey of health systems gaps and priorities. Health Res Policy Syst. 2007;5:4. doi: 10.1186/1478-4505-5-4.

Promjan S, Samoodjak N, Sukkay V. Development of nursing practice guideline for preventing birth hypoxia of newborns. Journal of Nursing and Health Research. 2024;25(3):e274300. [In Thai]

Aslam HM, Saleem S, Afzal R, Iqbal U, Saleem SM, Shaikh MW, et al. "Risk factors of birth asphyxia". Ital J Pediatr. 2014;40:94. doi: 10.1186/s13052-014-0094-2.

Nadeem G, Rehman A, Bashir H. Risk Factors Associated With Birth Asphyxia in Term Newborns at a Tertiary Care Hospital of Multan, Pakistan. Cureus. 2021;13(10):e18759. doi: 10.7759/cureus.18759.

Msisiri LS, Kibusi SM, Kimaro FD. Risk Factors for Birth Asphyxia in Hospital-Delivered Newborns in Dodoma, Tanzania: A Case-Control Study. SAGE Open Nurs. 2024;10:23779608241246874. doi: 10.1177/23779608241246874.

Tunç Ş, Oğlak SC, Gedik Özköse Z, Ölmez F. The evaluation of the antepartum and intrapartum risk factors in predicting the risk of birth asphyxia. J Obstet Gynaecol Res. 2022;48(6):1370-8. doi: 10.1111/jog.15214.

Soongsatitanon A, Suthasmalee S. Risk Factors Associated with Birth Asphyxia of Neonate at Faculty of Medicine, Vajira Hospital. Vajira Medical Journal : Journal of Urban Medicine. 2021;65(6):433-40. [In Thai]

Su YJ, Liu W, Xing RR, Yu ZB, Peng YM, Luo WX. Prevalence and risk factors associated with birth asphyxia among neonates delivered in China: a systematic review and meta-analysis. BMC Pediatr. 2024;24(1):845. doi: 10.1186/s12887-024-05316-7.

Zhang M, Ma M, Wang J, Wang Y, Yang X, Fu S. Effect of Gestational Diabetes Mellitus on the Growth, Development, and Stem Cells of Offspring. Matern Fetal Med. 2021;5(1):31-5. doi: 10.1097/FM9.0000000000000130.

Goldenberg RL, Culhane JF, Iams JD, Romero R. Epidemiology and causes of preterm birth. Lancet. 2008;371(9606):75-84. doi: 10.1016/S0140-6736(08)60074-4.

Uribe S. Birth Asphyxia [Internet]. Texas: Birth Injury Guide; c2021 [updated 2021 Aug 21;cited 2025 13 Jun]. Available from: https://www.birthinjuryguide.org/causes/birth-asphyxia/

Hezelgrave NL, Abbott DS, Radford SK, Seed PT, Girling JC, Filmer J, et al. Quantitative Fetal Fibronectin at 18 Weeks of Gestation to Predict Preterm Birth in Asymptomatic High-Risk Women. Obstet Gynecol. 2016;127(2):255-63. doi: 10.1097/AOG.0000000000001240.

Zaichkin J, Kamath-Rayne BD, Weiner G. The NRP 8th Edition: Innovation in Education. Neonatal Netw. 2021;40(4):251-61. doi: 10.1891/11-T-756.

Cunningham FG, Leveno KJ, Dashe JS, Hoffman BL, Spong CY, Casey BM. Williams Obstetrics. 26th ed. New York, NY: McGraw Hill; 2022.

Alamneh YM, Negesse A, Aynalem YA, Shiferaw WS, Gedefew M, Tilahun M, et al. Risk Factors of Birth Asphyxia among Newborns at Debre Markos Comprehensive Specialized Referral Hospital, Northwest Ethiopia: Unmatched Case-Control Study. Ethiop J Health Sci. 2022;32(3):513-22. doi: 10.4314/ejhs.v32i3.6.

Mamo SA, Teshome GS, Tesfaye T, Goshu AT. Perinatal asphyxia and associated factors among neonates admitted to a specialized public hospital in South Central Ethiopia: A retrospective cross-sectional study. PLoS One. 2022;17(1):e0262619. doi: 10.1371/journal.pone.0262619.

Chen ZL, He RZ, Peng Q, Guo KY, Zhang YQ, Yuan HH, et al. Prenatal risk factors for neonatal asphyxia: how risk for each?. Zhongguo Dang Dai Er Ke Za Zhi. 2009;11(3):161-5.

Lee AC, Mullany LC, Tielsch JM, Katz J, Khatry SK, LeClerq SC, et al. Risk factors for neonatal mortality due to birth asphyxia in southern Nepal: a prospective, community-based cohort study. Pediatrics. 2008;121(5):e1381-90. doi: 10.1542/peds.2007-1966.

Sendeku FW, Azeze GG, Fenta SL. Perinatal asphyxia and its associated factors in Ethiopia: a systematic review and meta-analysis. BMC Pediatr. 2020;20(1):135. doi: 10.1186/s12887-020-02039-3.

Yokoi K, Iwata O, Kobayashi S, Kobayashi M, Saitoh S, Goto H. Evidence of both foetal inflammation and hypoxia-ischaemia is associated with meconium aspiration syndrome. Sci Rep. 2021;11(1):16799. doi: 10.1038/s41598-021-96275-x.