The ผลของโปรแกรมการจัดการอาการร่วมกับการนวดกดจุดต่อการฟื้นตัวของการทำงานของลำไส้หลังการผ่าตัดเปิดช่องท้องในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักในหอผู้ป่วยวิกฤต: -

กัญญารัตน์ อรรถสิงห์; นพมาศ พัดทอง

ผู้แต่ง

กัญญารัตน์ อรรถสิงห์ หลักสูตรพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต (การพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ) คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นพมาศ พัดทอง สาขาวิชาการพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

คำสำคัญ:

acupressure massage, bowel function after surgery, open abdominal surgery, colorectal cancer

บทคัดย่อ

ภาวะการทำงานของระบบทางเดินอาหารผิดปกติหลังผ่าตัด ส่งผลต่อการฟื้นตัวด้านการทำหน้าที่ของลำไส้โดยเฉพาะผู้ป่วยที่เข้ารับการผ่าตัดแบบเปิดช่องท้องในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่รักษาตัวในหอผู้ป่วยวิกฤต ซึ่งอาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงและเพิ่มค่าใช้จ่ายในการรักษา การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษากึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบการฟื้นตัวด้านการทำหน้าที่ของลำไส้หลังผ่าตัดแบบเปิดช่องท้องในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักระหว่างกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมการนวดกดจุดร่วมกับการจัดการอาการกับกลุ่มที่ได้รับการพยาบาลแบบเดิม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ และทวารหนักที่ได้รับการผ่าตัดแบบเปิดช่องท้อง เข้ารับการรักษาตัวที่หอผู้ป่วยวิกฤตศัลยกรรมในโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ จำนวน 44 ราย (อายุ 20 ปีขึ้นไป) เป็นกลุ่มควบคุม 22 ราย และกลุ่มทดลอง 22 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบตามสะดวก กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการจัดการอาการร่วมกับการนวดกดจุด เป็นเวลา 5 วันหลังการผ่าตัด โดยการเคลื่อนไหวลำตัวและขาวันละ 1 ครั้ง ครั้งละ 10-15 นาที ร่วมกับการนวดกดจุดบริเวณ Zusanli (ST-36) วันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 10 นาที ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการพยาบาลตามมาตรฐาน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย โปรแกรมการนวดกดจุดร่วมกับการจัดการอาการ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินการฟื้นตัวด้านการทำหน้าที่ของลำไส้ และแบบประเมินพฤติกรรมในการจัดการกับอาการลำไส้หยุดทำหน้าที่หลังผ่าตัด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Mann-Whitney U test และ Friedman test ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่เข้ารับการผ่าตัดแบบเปิดช่องท้องภายหลังได้รับโปรแกรมการจัดการอาการร่วมกับการนวดกดจุดมีคะแนนเฉลี่ยการฟื้นตัวด้านการทำหน้าที่ของลำไส้หลังผ่าตัดวันที่ 3 ถึง 5 มากกว่ากลุ่มที่ได้รับการพยาบาลตามแบบเดิมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (p<0.05) ผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่าโปรแกรมนี้สามารถช่วยในการดูแลฟื้นฟูการทำงานของลำไส้หลังผ่าตัดในผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาในหอผู้ป่วยวิกฤตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

Koesanthia S, Wongkongkam K, Danaidutsadeekul S, et al. Impact of early mobility programme on open abdominal surgery patients’ post-operative bowel function recovery during the first 72 hours. J Thai Nurs Midwifery Counc 2022;37(2):61-80. (in Thai)

Namba Y, Hirata Y, Mukai S, et al. Clinical indicators for the incidence of postoperative ileus after elective surgery for colorectal cancer. BMC Surg 2021;21(1):80. doi:10.1186/s12893-021-01093-7.

Traeger L, Koullouros M, Bedrikovetski S, et al. Global cost of postoperative ileus following abdominal surgery: meta-analysis. BJS Open 2023;7(3):zrad054. doi:10.1093/bjsopen/zrad054.

Traeger L, Koullouros M, Bedrikovetski S, et al. Cost of postoperative ileus following colorectal surgery: A cost analysis in the Australian public hospital setting. Colorectal Dis 2022;24(11):1416-26. doi:10.1111/codi.16235.

Phamornpon S. Role of nurses in promoting postoperative bowel function recovery. Thai Red Cross Nurs J 2013;6(1):1-11.(in Thai)

Wongwiwatthananukit N. The nurse’ s role in promoting bowel function recovery after abdominal surgery. Nurs J CMU 2019;46(4):193-201. (in Thai)

Venara A, Neunlist M, Slim K, et al. Pathophysiology, incidence, and prevention. J Visc Surg 2016;153(6):439-46. doi:10.1016/j.jviscsurg.2016.08.010.

Lluis N, Biondo S. Prolonged postoperative ileus after colorectal surgery: Still an unresolved problem. Ann Laparosc Endosc Surg 2018;3(15):1-5. doi:10.21037/ales.2018.

Rujeerat J, Apinya S, Sumolchat D, et al. A feasibility study of implementing early mobilization nursing practice guidelines for critically ill patients. Thai J Cardio-Thorac Nurs 2021;32(1):29-43. (in Thai)

Dodd M, Janson S, Facione N, et al. Advancing the science of symptom management. J Adv Nurs 2001;33(5):668-76. doi:10.1046/j.1365-2648.2001.01697.x.

Rodriguez Reyes D, Matta C, González J, et al. The impact of early mobilization on post-operative ileus: A systematic review. Arch Med Res 2025;13(7)1-10. doi:10.18103/mra.v13i7.6637

Zhu J, Li J, Yang L, Liu S. Acupuncture, from the ancient to the current. Anat Rec (Hoboken) 2021;304(11):2365-71. doi:10.1002/ar.24625.

Liu Y, Chan CWH, Chow KM, et al. Nurse-delivered acupressure on early postoperative gastrointestinal function among patients undergoing colorectal cancer surgery. Asia Pac J Oncol Nurs 2023;10(5):100229. doi:10.1016/j.apjon.2023.100229.

Aljeradat B, Kumar D, Abdulmuizz S, et al. Neuromodulation and the Gut-Brain Axis: Therapeutic mechanisms and implications for gastrointestinal and neurological disorders. Pathophysiology 2024;31(2):244-68. doi:10.3390/pathophysiology31020019.

Ratchada A, Pachanut T, Branom R. The effect of symptom management program combined with reflexology on bowel function recovery in patients after open colorectal surgery. J Royal Thai Army Nurses 2017;18:84-92. (in Thai)

Phamornpon S, Toskulkao T, Kimpee S, et al. Factors predicting bowel function recovery in patients after open colorectal resection surgery. J Thai Assn of Radiat Oncol 2013;19(1):38-46. (in Thai)

Morisawa T, Takahashi T, Sasanuma N, et al. Passive exercise of the lower limbs and trunk alleviates decreased intestinal motility in patients in the intensive care unit after cardiovascular surgery. J Phys Ther Sci 2017;29(2):312-6. doi:10.1589/jpts.29.312.

Srinarod O, Sirihorachai R, Wanitkun N, et al. Factors predicting severity of postoperative complications among colorectal cancer surgery patients. Thai Red Cross Nurs J 2025;18:84-104. doi:10.64767/trcn.2025.271404. (in Thai)

Zia Z, Riaz H, Imtiaz I. Effect of early physical therapy interventions on post-operative ileus following abdominal hysterectomy. J Pak Med Assoc 2023;73(3):650-2. doi:10.47391/JPMA.5447.

Chao HL, Miao SJ, Liu PF, et al. The beneficial effect of ST-36 (Zusanli) acupressure on postoperative gastrointestinal function in patients with colorectal cancer. Oncol Nurs Forum 2013;40(2):E61-8. doi:10.1188/13.ONF.E61-E68.