คุณสมบัติเชิงวินิจฉัยของการตรวจโรคพาร์กินสันด้วยชุดตรวจ SASIT ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

การรับกลิ่นบกพร่อง (olfactory dysfunction) พบได้ 75-90% ในระยะแรกของโรคพาร์กินสัน (Parkinson’s disease, PD) แม้ว่าพบได้บ่อยแต่ผู้ป่วยหลายรายไม่ตระหนักถึงความผิดปกติในการรับกลิ่นของตนเองจนกว่าจะได้รับการทดสอบการรับกลิ่นด้วยวิธีมาตรฐาน ชุดทดสอบระบุชนิดของกลิ่นด้วยตนเอง (self-administered smell identification test kit ; SASIT kit) ได้พัฒนาขึ้นเพื่อนำไปใช้สำหรับการวินิจฉัยความผิดปกติในการรับกลิ่นในคนไทย การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคุณสมบัติเชิงวินิจฉัย (diagnostic performances) ของชุดทดสอบ SASIT kit ในการแยกผู้ป่วยพาร์กินสันออกจากคนปกติ โดยเป็นการศึกษาความแม่นยำของการวินิจฉัยเชิงสังเกตแบบตัดขวาง (observational cross-sectional diagnostic accuracy study) ที่แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลปัตตานีและโรงพยาบาลสงขลา ในกลุ่มอาสาสมัครคนไทยปกติที่ผ่านการทดสอบการแยกกลิ่นด้วย n-butanol และกลุ่มผู้ป่วยพาร์กินสัน Hoehn&Yahr Stage (H&Y stage) 1-3 อายุมากกว่า 50 ปี ในเดือนมกราคมถึงตุลาคม 2567 กลุ่มผู้ป่วยพาร์กินสัน และกลุ่มอาสาสมัครคนปกติผ่านการคัดกรองด้วย PHQ-2/PHQ-9, MMSE-Thai 2002 และการส่องตรวจโพรงจมูกส่วนหน้า (anterior rhinoscopy) หลังจากนั้นทำการทดสอบการระบุชนิดของสารให้กลิ่นด้วยตนเอง (SASIT) และบันทึกผลคะแนน (SASIT score) วัดผลเปรียบเทียบข้อมูลทั่วไป SASIT score (n, %, mean±SD หรือ median [IQR]) ด้วย t-test ประเมินความแม่นยำของการจำแนกด้วยพื้นที่ใต้ receiver operating characteristic (ROC) หาค่าคะแนน SASIT score ที่เหมาะสมในการวินิจฉัยแยกผู้ป่วยโรค PD จากอาสาสมัครคนปกติ นำเสนอด้วยความไว (sensitivity) ความจำเพาะ (specificity) ค่าพยากรณ์บวก (PPV) ค่าพยากรณ์ลบ (NPV) และค่าความแม่นยำ (accuracy) ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มผู้ป่วยพาร์กินสัน 60 ราย อายุเฉลี่ย 67.6±7.9 ปี และอาสาสมัครคนปกติ 60 ราย อายุเฉลี่ย 69.5±10.9 ปี มีคะแนน SASIT score เฉลี่ย 9.2±3.6 คะแนน และ 13.7±1.9 คะแนน ตามลำดับ (p<0.001) SASIT kit มีอำนาจจำแนก (AuROC) 0.88 (95% CI: 0.82, 0.94) จุดตัดค่าคะแนนที่ ≤13 ช่วยในการวินิจฉัยแยกผู้ป่วยโรคพาร์กินสันจากคนปกติได้ โดยมีค่าความแม่นยำ 79.2% มีความไว 90% และความจำเพาะ 68.3% ดังนั้นชุดทดสอบ SASIT kit จึงสามารถใช้เป็นส่วนหนึ่งในการวินิจฉัยและคัดกรองผู้ป่วยโรคพาร์กินสันร่วมกับการประเมินทางคลินิกได้ การศึกษาเพิ่มเติมในกลุ่มประชากรที่หลากหลายและมีขนาดใหญ่ขึ้นจะช่วยยืนยันและขยายผลลัพธ์จากการศึกษาครั้งนี้