เชื้อรา Scedosporium species complex: ภัยเงียบที่ถูกละเลย

บทคัดย่อ

Scedosporiosis และ Lomentosporiosis เป็นโรคติดเชื้อราที่เกิดจากเชื้อราในกลุ่ม Scedosporium spp. และ Lomentospora prolificans  โดยพบว่ามีรายงานการดื้อยาต้านเชื้อราหลายชนิด ในอัตราไม่ต่ำกว่าร้อยละ 85 แต่กลับพบว่าในประเทศไทยยังมีรายงานผู้ป่วยไม่มาก ซึ่งตรงข้ามกับรายงานที่มีทั่วโลก ทั้งนี้อาจเกิดจากความคลาดเคลื่อนในการวินิจฉัย เนื่องจากเชื้อราชนิดนี้มีความคล้ายคลึงกับเชื้อรากลุ่ม Aspergillus spp. ทั้งในลักษณะทางพยาธิวิทยาและอาการทางคลินิก  ถึงแม้ผู้ติดเชื้อราชนิดนี้จะพบได้น้อย แต่กลับมีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่าร้อยละ 75 ผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ป่วยเอดส์ เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงสุดที่จะติดเชื้อ นอกจากนี้ยังพบในผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันปกติแต่มีประวัติสำลักน้ำสกปรกหรือบาดเจ็บจากวัตถุมีคม ยิ่งไปกว่านั้นเชื้อราดังกล่าวมักพบในพื้นที่ชุมชนเมืองที่มีสิ่งแวดล้อมแออัด มากกว่าพื้นที่ชนบทหรือป่า ทำให้เชื้อรานี้มีความใกล้ชิดกับวิถีชีวิตของมนุษย์มากขึ้น สำหรับประเทศไทยบุคลากรทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์การแพทย์ยังมีความคุ้นเคยหรือมีประสบการณ์ต่อเชื้อราทั้งสองชนิดน้อยมาก โดยเริ่มมีความตระหนักถึงความสำคัญภายหลังปี ค.ศ. 2007 สืบเนื่องจากมีรายงานผู้เสียชีวิตจากเชื้อราชนิดนี้  ในปัจจุบันองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้จัดเชื้อราในกลุ่มนี้อยู่ในระดับ medium group ของ WHO Fungal Priority Pathogen List (FPPL) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2022 นั่นแสดงให้เห็นว่า Scedosporium spp. และ Lomentospora spp. มีความสำคัญทางระบบสาธารณสุขที่ควรให้ความสนใจและพัฒนางานวิจัยที่เกี่ยวข้องเพิ่มมากขึ้น บทความนี้มุ่งเน้นให้ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับเชื้อราก่อโรคในคน การรายงานผู้ป่วยและการปนเปื้อนในประเทศไทยที่มีรายงานในอดีต ตลอดจนลักษณะทางคลินิก การวินิจฉัยจากห้องปฏิบัติการ รวมถึงยาต้านเชื้อราที่มีการใช้และพัฒนาในปัจจุบัน เพื่อนำไปสู่การพัฒนางานวิจัยที่เกี่ยวข้องในอนาคต