อุบัติการณ์การกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับมาเป็นซ้ำของผู้ป่วยวัณโรคในพื้นที่กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

ประเทศไทย เป็น 1 ใน 14 ประเทศของโลก ที่มีภาระโรควัณโรค และมีอัตราผู้ป่วยวัณโรครายใหม่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลกถึง 1.3 เท่า และมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น จากการดำเนินงานควบคุมวัณโรคของประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ.2545-2559 พบอัตราการรักษาวัณโรคสำเร็จเฉลี่ยร้อยละ 78.87 โดยที่ผลการรักษาวัณโรคที่ไม่สำเร็จมีสาเหตุสำคัญ คือ การขาดยา รักษาล้มเหลว และการสูญหายจากระบบการรักษา ซึ่งการรักษาวัณโรคที่ไม่สำเร็จนี้ส่งผลให้มีจำนวนผู้ป่วยที่กลับมาเป็นซ้ำเพิ่มมากขึ้น ในปี พ.ศ.2559 พบผู้ป่วยกลับมาเป็นซ้ำ 2,514 ราย  นอกจากนี้ยังพบการกลับมาเป็นซ้ำมากในเขตเมืองที่มีประชากรหนาแน่นและความแออัด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอุบัติการณ์ในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำในพื้นที่กรุงเทพมหานคร โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ จากฐานข้อมูลผู้ป่วยวัณโรค (National Tuberculosis Information Program) ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2557 ถึง 30 พฤศจิกายน พ.ศ.2561 และวิเคราะห์อัตราอุบัติการณ์ในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำโดยวิธี Kaplan-Meier และวิเคราะห์พหุปัจจัยโดยใช้ Cox regression model นำเสนอด้วยค่า hazard ratio (HR) และช่วงความเชื่อมั่นที่ร้อยละ 95 (95%CIs) โดยผลการศึกษาจากจำนวนผู้ป่วยวัณโรค 13,707 คน มีอายุเฉลี่ย 44.58±16.91 ปี ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย ร้อยละ 60.81 อุบัติการณ์ในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ เท่ากับ 6.25 ต่อ 1,000 คน-ปี (95% CIs =5.48–7.13) ค่ามัธยฐานของระยะเวลาในการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ 2.48 ปี (ค่าพิสัยควอไทด์: 0.16–4.91) ในการวิเคราะห์แบบพหุปัจจัยพบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำ คือ น้ำหนักตัวของผู้ป่วยเมื่อเริ่มศึกษาน้อยกว่า 50 กิโลกรัม (adjusted HR=1.46, 95% CIs= 1.07-2.00) และการมีโรคร่วมกับวัณโรค ได้แก่ โรคเบาหวาน (adjusted HR=3.01, 95% CIs= 1.83-4.96) และติดเชื้อเอชไอวี (adjusted HR=2.12, 95% CIs= 1.45-3.11) โดยสรุป  กระบวนการรักษาผู้ป่วยวัณโรคควรคำนึงถึงการคัดกรองน้ำหนักตัวผู้ป่วย (น้อยกว่า 50 กิโลกรัม) รวมทั้งคัดกรองโรคร่วมคือโรคเบาหวาน และการติดเชื้อเอชไอวีที่ส่งผลให้มีโอกาสเสี่ยงต่อการกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำได้ ดังนั้นการพัฒนารูปแบบการดูแลรักษาผู้ป่วยที่มีโรคร่วม จำเป็นต้องมีการติดตามอย่างใกล้ชิดเพื่อลดอุบัติการณ์การกลับมาเป็นวัณโรคซ้ำต่อไป