ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนของวัยทำงานตอนกลาง ในพื้นที่ตำบลหว้าทอง อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น

ประทีป กาลเขว้า; ฐิติรัตน์ พรหมราช; พรไพลิน หารจิตร; เบญญาภา กาลเขว้า; ฉวีวรรณ งาหัตถี

ผู้แต่ง

ประทีป กาลเขว้า วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดขอนแก่น คณะสาธารณสุขศาสตร์และสหเวชศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ฐิติรัตน์ พรหมราช โรงพยาบาลหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู
พรไพลิน หารจิตร โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหว้าทอง จังหวัดขอนแก่น
เบญญาภา กาลเขว้า วิทยาลัยสาธารณสุขสิรินธรจังหวัดขอนแก่น คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ฉวีวรรณ งาหัตถี โรงพยาบาลบ้านเขว้า จังหวัดชัยภูมิ

คำสำคัญ:

ภาวะอ้วน, วัยทำงานตอนกลาง, พฤติกรรมสุขภาพ, ความเครียด, ความชุก

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนของวัยทำงานตอนกลางในพื้นที่ตำบลหว้าทอง อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น กลุ่มตัวอย่างคือประชาชนวัยทำงานตอนกลาง (อายุระหว่าง 30-44 ปี) จำนวน 208 คน โดยการสุ่มตัวอย่างแบบเป็นระบบ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC) โดยผู้เชี่ยวชาญจำนวน 3 ท่าน (อยู่ในช่วง 0.67-1.00) ค่าดัชนีความเชื่อมั่นของแบบสอบถามพฤติกรรมสุขภาพ ได้ค่า Cronbach’s alpha coefficient เท่ากับ 0.86 และแบบสอบถามความเครียด เท่ากับ 0.74 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด และทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่างๆ ที่มีผลต่อภาวะอ้วนโดยใช้สถิติ Chi-Square test และ Fisher’s Exact test

ผลการศึกษาพบว่า ความชุกภาวะอ้วนของวัยทำงานตอนกลางพบ ร้อยละ 53.37 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 46.34 ถึง 60.29) การออกกำลังกาย อยู่ในระดับต่ำมากที่สุด ร้อยละ 88.46 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 83.32 ถึง 92.46) รองลงมาเป็นระดับปานกลาง ร้อยละ 9.62 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 5.97 ถึง 14.46) การรับประทานอาหาร อยู่ในระดับปานกลางมากที่สุด ร้อยละ 72.12 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 65.49 ถึง 78.09) รองลงมาเป็นระดับต่ำ ร้อยละ 17.31(ช่วงเชื่อมั่น 95% 12.43 ถึง 23.15) การพักผ่อนอยู่ในระดับต่ำมากที่สุด ร้อยละ 58.65 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 51.64 ถึง 65.42) รองลงมาเป็นระดับปานกลาง ร้อยละ 40.87 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 34.12 ถึง 47.88) ความเครียดอยู่ในระดับปานกลางมากที่สุดร้อยละ 72.12 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 65.49 ถึง 78.09) รองลงมาอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 27.40 (ช่วงเชื่อมั่น 95% 21.46 ถึง 34.00) และพบว่า ปัจจัยด้านรายได้ ด้านครอบครัวมีภาวะอ้วน การรับประทานอาหารและการพักผ่อน มีความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนของวัยทำงานตอนกลางอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.027, 0.003, 0.001 และ <0.001 ตามลำดับ) โดยคนที่ครอบครัวมีภาวะอ้วน จะโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นโรคอ้วนเป็น 7.42 เท่า (OR = 7.42; 95% CI = 1.64 – 68.12) เมื่อเทียบกับครอบครัวที่ไม่มีภาวะอ้วน คนที่รับประทานอาหารในระดับปานกลาง-สูง จะโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นโรคอ้วนเป็น 3.70 เท่า (OR = 3.70; 95% CI = 1.60 – 9.10) เมื่อเทียบกับรับประทานอาหารในระดับต่ำ และคนที่พักผ่อนในระดับปานกลาง-สูง จะโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นโรคอ้วนเป็น 3.21 เท่า (OR = 3.21; 95% CI = 1.72 – 6.03) เมื่อเทียบกับผู้ที่พักผ่อนในระดับต่ำ

ดังนั้น ควรส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ โดยเฉพาะการรับประทานอาหารที่เหมาะสม การพักผ่อนให้เพียงพอ และการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอในวัยทำงานตอนกลางหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจัดกิจกรรมเฝ้าระวังและป้องกันภาวะอ้วน โดยให้ความสำคัญกับกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงด้านรายได้และมีประวัติภาวะอ้วนในครอบครัว เพื่อป้องกันการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Draft recommendations for the prevention and management of obesity over the life course, including potential targets [Internet]. 2021 [cited 2024 Oct 3]. Available from: https://www.who.int/teams/noncommunicable-diseases/governance/obesityrecommendations.

กิตติโรจน์ นวนบุญ, รุจิรา ดวงสงค์. ความสัมพันธ์ความระหว่างความรู้ ความรอบรู้ด้านสุขภาพทางโภชนาการ พฤติกรรมสุขภาพ ลักษณะส่วนบุคคลกับภาวะน้ำหนักเกินและอ้วนของอาสาสมัครสาธารณสุข ที่อยู่ในความรับผิดชอบของศูนย์แพทย์โรงพยาบาลขอนแก่น. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน 2566;9(1):109-16.

วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน; 2564.

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. รายงานประจำปีการเฝ้าระวังด้านส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย 2564. กรุงเทพฯ: สำนักพัฒนาการบริหารธรรมนิติ; 2564.

กนกนันท์ สมนึก, กุลรัตน์ สายธิไชย, กิตติพงศ์ อ้วนแก้ว, รุ่งนภา ศิริพรไพบูลย์, อานนท์ ทองคงหาญ. ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อภาวะอ้วนลงพุงในบุคลากร โรงพยาบาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง 2564;65(1):27-36. doi: 10.14456/vmj.2021.3.

Guh DP, Zhang W, Bansback N, Amarsi Z, Birmingham CL, Anis AH. The incidence of co-morbidities related to obesity and overweight: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health 2009;9:88. doi: 10.1186/1471-2458-9-88.

Chew HSJ, Loong SSE, Lim SL, Tam WSW, Chew NWS, Chin YH, et al. Socio-demographic, behavioral and psychological factors associated with high BMI among adults in a Southeast Asian multi-ethnic society: a structural equation model. Nutrients 2023;15(8):1826. doi: 10.3390/nu15081826.

ภัทราพร ชูศร, ภัทระ แสนไชยสุริยา. ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนลงพุงในวัยทำงาน (15-59 ปี) อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี. วารสารสาธารณสุขมหาวิทยาลัยขอนแก่น 2563;13(2):26-35.

องค์การบริหารส่วนตำบลหว้าทอง. ข้อบัญญัติงบประมาณองค์การบริหารส่วนตำบลหว้าทอง ประจำปีงบประมาณ 2567 อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น. ขอนแก่น: องค์การบริหารส่วนตำบลหว้าทอง; 2567.

อรุณ จิรวัฒน์กุล. สถิติสำหรับการวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2556.

ณัฐปภัสญ์ นวลสีทอง, ภัควรินทร์ ภัทรศิริสมบูรณ์, กมลรัตน์ ทองสว่าง, ธัญรัศม์ ภุชงค์ชัย, กาญจนา สุขบัว, บังอร ปรอยโคกสูง. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะอ้วนลงพุงในกลุ่มวัยทำงานอำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2567;18(2):406-18.

Best JW. Research in education. 4th ed. New Delhi: Prentice-Hall; 1981.

ณหทัย วงศ์ปการันย์, ทินกร วงศ์ปการันย์. แบบประเมินความเครียดจากการรับรู้ 10 ข้อ (T-PSS-10) ฉบับภาษาไทย: การศึกษาคุณสมบัติทางจิตวิทยาในกลุ่มตัวอย่างนักศึกษามหาวิทยาลัยไทย. วารสารแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย 2553;93(9):1072-1077.

วิระฉัตร ชูสิน. การศึกษาเปรียบเทียบพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ ของประชากรวัยทำงานที่แตกต่างกันระหว่างช่วงอายุ 15-59 ปี ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร. [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 2 พ.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://mwi.anamai.moph.go.th/th/mwi-research/download?id=138218&mid=36865&mkey=m_document&lang=th&did=28108.

อธิชัย นบนอบ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการออกกำลังกายของบุคลากร ในสังกัดสำนักงานสาธารณสุขอำเภอเมือง จังหวัดกระบี่. กระบี่เวชสาร 2566;6(1):1-13.

ปารีวัต แก่นเพ็ชร, สุรเดช สำราญจิตต์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการออกกำลังกายของประชาชน ในกลุ่มวัยทำงาน เขตพื้นที่รับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ตำบลบ้านหน้าเขา อำเภอเขาพนม จังหวัดกระบี่. วารสารเทคโนโลยีทางการแพทย์และสหเวชศาสตร์ 2568;1(1):e2934.

พัฐคม อินทรกำธรชัย, ไกรสร อัมมวรรธน์, ถกลรัตน์ ทักษิมา. การสำรวจการจัดการความเครียดของประชาชนวัยทำงานในเขตกรุงเทพมหานครที่เกิดจากการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19). วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา 2566;9(2):96-112.

Cooper CL, Dewe PJ, O'Driscoll MP. Organizational Stress: A Review and Critique of Theory, Research, and Applications. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc; 2012.

กรรณิกา แสงนิลาวิวัฒน์, เกสร สำเภาทอง. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเครียดและการจัดการความเครียดของพนักงาน 1330 Contact Center สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2567;9(4):90-7.

Yesuf SM, Derseh BT, Girma D, Dejene TM. Work-related stress and associated factors among health professionals in zone 1, Afar region, Ethiopia. Heliyon 2022;8(12):e12167. doi:10.1016/j.heliyon.2022.e12167.

Park R, Jang SJ. Family role overload’s relationship with stress and satisfaction. Journal of Managerial Psychology 2017;32(1):61-74. doi: 10.1108/JMP-01-2016-0020.

Toïhen L, Padonou G, Sossa C, Koutchoro B, Djossou S, Tokpanoude C, et al. Factors associated with overweight among workers of the Ministry of Labor and Public Service in Benin in 2023. Open Journal of Internal Medicine 2024;14(3):299-318. doi: 10.4236/ojim.2024.143027.

ปวีณา ประเสริฐจิตร. วิถีชีวิตคนเมืองวัยทำงานที่มีผลต่อภาวะอ้วนลงพุง กรณีศึกษาบุคลากรคณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง 2562;63(Suppl):S211-2.