การวิเคราะห์เชิงการยศาสตร์เพื่อป้องกันความผิดพลาดของอุบัติเหตุบริเวณจุดตัดทางรถไฟ: การประยุกต์ใช้แนวคิดวิศวกรรมความปลอดภัยด้วยหลัก Pokayoke และ 3E
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดอุบัติเหตุบริเวณจุดตัดทางรถไฟในประเทศไทย และสังเคราะห์แนวทางการป้องกันโดยใช้กรอบแนวคิดการยศาสตร์ ความปลอดภัยเชิงระบบ หลัก 3E และ Pokayoke ดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เอกสารและข่าวอุบัติเหตุจำนวน 10 เหตุการณ์ ผลการศึกษาพบว่าปัจจัยด้านมนุษย์เป็นสาเหตุที่พบในทุกเหตุการณ์ โดยเฉพาะการฝ่าสัญญาณเตือนและการตัดสินใจข้ามทางรถไฟในระยะเสี่ยง ขณะที่ปัจจัยด้านระบบและด้านวิศวกรรมมีส่วนเกี่ยวข้องในหลายกรณี เช่น การขาดเครื่องกั้น ระบบเตือนภัยที่ไม่เพียงพอ และการจัดการจุดตัดที่ไม่มีประสิทธิภาพ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการป้องกันอุบัติเหตุควรใช้มาตรการแบบบูรณาการ ทั้งด้านวิศวกรรม การให้ความรู้ การบังคับใช้กฎหมาย และการออกแบบระบบเพื่อลดความผิดพลาดของมนุษย์ อันจะช่วยยกระดับความปลอดภัยของจุดตัดทางรถไฟได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Ryan B, Golightly D, Pickup L, Reinartz S, Atkinson S, Dadashi N. Human functions in safety: developing a framework of goals, human functions and safety relevant activities for railway socio-technical systems. Saf Sci. 2021;140:105279. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2021.105279
Ciani L, Guidi G, Patrizi G. Human reliability in railway engineering: literature review and bibliometric analysis of the last two decades. Saf Sci. 2022;151:105755. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2022.105755
Guo Z, Pang H, Zhang J, Zhang J, Wang J, He C, et al. Using HFACS to understand human error in railway dispatcher performance: a study of proactive safety inspection records. Ergonomics. 2025;68(1):37-50. https://doi.org/10.1080/00140139.2023.2287975
การรถไฟแห่งประเทศไทย. รายงานสถิติอุบัติเหตุบริเวณจุดตัดทางรถไฟ ประจำปี 2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: การรถไฟแห่งประเทศไทย; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 5 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.railway.co.th
กรมการขนส่งทางราง. รายงานด้านความปลอดภัยระบบรางของประเทศไทย ประจำปี 2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กระทรวงคมนาคม; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 5 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.drt.go.th/public-relations/report_2567
จตุพล พิสิฏฐ์ศักดิ์, เมธี พรมศิลา, ธนธัช มั่นมงคล, กิ่งกาญจน์ กิตติสุนทโรภาศ. การสำรวจมาตรฐานความปลอดภัยบริเวณจุดตัดทางรถไฟ: กรณีศึกษา จุดตัดทางรถไฟในจังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารเทคโนโลยีอุตสาหกรรม. 2565;18(3):244-259. DOI: 10.14416/j.ind.tech.2022.12.015
รัฐพงศ์ มีสิทธิ์, ชยุต อภิชวนันท์กุล, ศุภิสรานนท์ เรืองเสนา. การวิเคราะห์อุบัติเหตุ ณ จุดตัดทางรถไฟโดยการใช้ทฤษฎีโครงข่าย. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ. 2565;7(2):82-93.
Thai PBS. คนพื้นที่จุดตัดรถไฟอโศกสะท้อน “รถติด-เร่งรีบ” ทำคนฝ่าฝืนกฎจราจร [อินเทอร์เน็ต]. 18 พ.ค. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 5 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaipbs.or.th/news/content/506018
The Standard Team. ตำรวจจำลองเหตุโศกนาฏกรรมแยกอโศก คุมเข้มจุดตัดรถไฟ สกัดรถจอดคร่อมรางเด็ดขาด [อินเทอร์เน็ต]. 20 พ.ค. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 5 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://thestandard.co/asok-railway-crossing-enforcement/
Linja A, Lautala P, Nelson D, Veinott ES. Rail safety: examining the effect of driving experience and type of crossing on safety concerns. Proc Hum Factors Ergon Soc Annu Meet. 2021;64(1):1461-1465. https://doi.org/10.1177/1071181320641348
สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน. การยศาสตร์ (Ergonomics) และการออกแบบงานเพื่อความปลอดภัย [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: TOSH; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 6 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.tosh.or.th
Read GJM, Cox JA, Hulme A, Naweed A, Salmon PM. What factors influence risk at rail level crossings? A systematic review and synthesis of findings using systems thinking. Saf Sci. 2021;138:105207. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2021.105207.
Mahikul W, Aiyasuwan O, Thanartthanaboon P, Chancharoen W, Achararit P, Sirisombat T, et al. Factors affecting bus accident severity in Thailand: a multinomial logit model. PLoS One. 2022;17(11). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0277318
Bowen GA. Document analysis as a qualitative research method. Qual Res J. 2009;9(2):27-40. doi: https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Braun V, Clarke V. Thematic analysis: a practical guide. London: SAGE Publications; 2022.
Thai PBS. รถไฟชนรถกระบะเสียชีวิต 5 คน จุดทางลักผ่าน จ.พิจิตร [อินเทอร์เน็ต]. 9 ก.ค. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaipbs.or.th/news/content/341850
The Thaiger. พนง.รถไฟ เล่ากระบะตัดหน้ากระชั้นชิด เปิดหวูดเตือน แต่ไม่ทัน ดับสลด 5 ศพ [อินเทอร์เน็ต]. 9 ก.ค. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://thethaiger.com/th/news/1183520
Thai PBS. กระบะข้ามไม่พ้น ถูกรถไฟชน เสียชีวิต 8 คน [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaipbs.or.th/program/clip/watch/fKBLEg
Matichon. การรถไฟแจงแท็กซี่ขับย้อนศร ฝ่าเครื่องกั้น ชนขบวนรถชานเมืองดับ บริเวณจุดตัดสถานีบางเขน-หลักสี่ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.matichon.co.th/local/crime/news_3740501
Thai Ch8. รถไฟชนรถบรรทุกพ่วงฝ่าไม้กั้น [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaich8.com/news_detail/114823
Komchadluek. เร่งตรวจสอบสาเหตุอุบัติเหตุรถไฟชนรถบรรทุก จ.นครสวรรค์ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.komchadluek.net/news/crime/567548
Thairath Online. รถไฟชนรถเก๋ง บริเวณจุดตัดทางรถไฟ บ้านบางแหลม สุราษฎร์ธานี ดับ 2 ศพ สาหัส 2 ราย [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 9 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thairath.co.th/news/local/2817206
Thai Ch8. กระบะฝ่าแผงกั้นถูกรถไฟชนเสียชีวิต 1 เจ็บ 1 [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [เข้าถึงเมื่อ 10 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaich8.com/news_detail/35976
Nation TV. เปิดสถิติผวา! อุบัติเหตุบนจุดตัดทางรถไฟ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 10 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nationtv.tv/news/378800217
Matichon. บำเพ็ญกุศล 5 ศพ กระบะตัดหน้ารถไฟ ‘ลูก’ ร่ำไห้สูญเสีย แม่-น้า-หลาน 2 คน ในครั้งเดียว [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 10 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.matichon.co.th/region/news_4671193
Fayyaz MAB, Alexoulis-Chrysovergis AC, Southgate MJ, Johnson C. A review of the technological developments for interlocking at level crossing. Proc Inst Mech Eng Part F J Rail Rapid Transit. 2021;235(4):529-539. https://doi.org/10.1177/09544097209417
Alves MN, Zschitschick JB, Alves VT, Ruiz-Padillo A. Risks associated with road-rail grade crossings: a systematic literature review. J Rail Transp Plan Manag. 2026;38:100583. https://doi.org/10.1016/j.jrtpm.2026.100583.
Se C, Champahom T, Laphrom W, Jomnonkwao S, Ratanavaraha V. Analysis of factors influencing crash injury severities at highway-rail grade crossings accommodating for unobserved heterogeneity. Front Built Environ. 2023;9:1255762.
International Organization for Standardization. ISO 45001:2018 Occupational health and safety management systems—Requirements with guidance for use. Geneva: International Organization for Standardization; 2018.
