การศึกษาและมาตรฐานด้านปัจจัยมนุษย์และการยศาสตร์ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ปัจจัยมนุษย์และการยศาสตร์ (Human Factors and Ergonomics, HFE) เป็นสาขาทางวิทยาศาสตร์ที่ไม่เพียงแต่ช่วยส่งเสริมความปลอดภัย แต่ยังมุ่งเน้นการช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานด้วย จากสถานการณ์ในอดีตจนถึงปัจจุบันพบว่าความผิดปกติของระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ เป็นโรคที่เกิดจากการประกอบอาชีพอันดับต้นๆ แม้ว่าการก้าวเข้าสู่ยุคอุตสาหกรรมในอนาคตจะส่งผลให้การทำงานด้วยแรงงานแบบดั้งเดิมมีจำนวนน้อยลง แต่การเปลี่ยนบทบาทการทำงานของพนักงานอาจก่อให้เกิดความผิดปกติของระบบกระดูกและกล้ามเนื้อในลักษณะอื่น รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงภาระทางสมองของพนักงานอีกด้วย ดังนั้น การส่งเสริมความรู้และมาตรฐานด้าน HFE จึงมีบทบาทสำคัญในการประเมินและออกแบบองค์ประกอบของระบบอย่างมีประสิทธิภาพ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมรายละเอียดการศึกษาและมาตรฐานด้าน HFE ในประเทศไทย เพื่อแสดงถึงสถานะของการศึกษาและมาตรฐาน รวมทั้งสาขาวิชาที่มีความพร้อมและส่วนที่ต้องมีการส่งเสริม ก่อนการก้าวเข้าสู่การพัฒนาระบบการรับรองมาตรฐานวิชาชีพการยศาสตร์ให้กับประเทศไทยและประเทศในทวีปเอเชีย ผลการศึกษาจากการตอบแบบสอบถามอิเล็กทรอนิคจำนวน 18 คำตอบ ของมหาวิทยาลัยจำนวน 14 แห่ง พบว่าโดยภาพรวมการศึกษาและงานวิจัยที่เกี่ยวกับ HFE ในประเทศไทยมุ่งเน้นไปที่ด้านกายภาพ (Physical) เป็นหลัก และมีด้านสมองและการรับรู้ (Cognitive) เป็นด้านรอง โดยมีเพียงสาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีการเรียนการสอนที่ครอบคลุมทั้ง Physical และ Cognitive แต่ทั้งนี้ยังมีการศึกษาและวิจัยด้านการยศาสตร์ที่เกี่ยวกับองค์กร (Organizational Ergonomics) เป็นจำนวนน้อยมาก นอกจากนี้มาตรฐานที่ประกาศใช้ยังมีเพียงแค่ด้าน Physical Ergonomics เพียงด้านเดียว ดังนั้น จึงมีความจำเป็นต้องส่งเสริมการเรียนการสอนทางด้าน Cognitive และ Organizational Ergonomics ในประเทศไทยให้มากยิ่งขึ้น