บทบาทของครอบครัว ความรู้ และพฤติกรรมการรับประทานอาหารของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ในพื้นที่ชนบท จังหวัดนครราชสีมา

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นปัญหาสุขภาพเรื้อรังที่พบบ่อยในชนบทของไทย ผู้ป่วยมักควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ยาก ซึ่งได้รับผลกระทบจากความรู้และพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่เหมาะสม ครอบครัวจึงมีบทบาทสำคัญในการจัดการอาหารและส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วย การวิจัยเชิงพรรณนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของครอบครัวในการจัดการอาหารให้กับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และศึกษาความรู้ด้านการควบคุมอาหารและพฤติกรรมการรับประทานอาหารของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 30 คน และผู้จัดการอาหารในครอบครัว 30 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามความรู้ด้านการควบคุมอาหารและพฤติกรรมการรับประทานอาหารของผู้ป่วย และแนวคำถามสนทนากลุ่มของผู้จัดการอาหาร วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา และวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัย พบว่าบทบาทของครอบครัวในการจัดการอาหารประกอบด้วย 4 ด้านหลัก ได้แก่ 1) การเลือกซื้ออาหาร ผู้จัดการอาหารเป็นผู้ตัดสินใจโดยเน้นความสะดวกและราคา ซึ่งบางครั้งอาจนำไปสู่การเลือกอาหารที่ไม่เหมาะสม 2) การปรุงอาหาร มักทำตามความเคยชินและรับประทานร่วมกัน โดยไม่แยกอาหารเฉพาะสำหรับผู้ป่วย 3) ปริมาณอาหาร มีการเตรียมตามปกติของครอบครัว ทำให้ผู้ป่วยบางรายรับประทานเกินความจำเป็น โดยเฉพาะเมื่อมีความเชื่อว่าการบริโภคข้าวในปริมาณมากช่วยให้มีแรงทำงาน และ 4) ความถี่ในการรับประทานอาหาร แม้จะมีอาหารมื้อหลักให้ครบ แต่ผู้ป่วยยังมีพฤติกรรมรับประทานระหว่างมื้อการเลือกซื้ออาหาร กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เกี่ยวกับการควบคุมอาหารในระดับดี ( x̄= 14.37, S.D. = 2.82) แต่มีพฤติกรรมการรับประทานอาหารอยู่ในระดับปานกลาง (x̄ = 3.26, S.D. = 0.87) ข้อเสนอแนะจากงานวิจัยนี้ ควรพัฒนาแนวทางส่งเสริมความรู้และพฤติกรรมการบริโภคที่เหมาะสมโดยใช้บทบาทของครอบครัวเป็นแกนหลัก การควบคุมระดับน้ำตาลควรดำเนินควบคู่ทั้งด้านความรู้และพฤติกรรม โดยให้ความรู้ที่ต่อเนื่อง ชัดเจน และนำไปใช้ได้จริง