การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่าเขตสุขภาพที่ 2

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่าในเขตสุขภาพที่ 2  แบ่งการวิจัยเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาปัญหา ความต้องการ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก หญิงตั้งครรภ์ ร่วมกับศึกษาเอกสารแนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ แนวคิดการดูแลสุขภาพแบบเน้นคุณค่าของไมเคิล อี. พอร์เตอร์ (Porter & Lee, 2021) และการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับหญิงตั้งครรภ์ ระยะที่  2  การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่าโดยนำผลที่ได้ในระยะที่ 1  มาจัดกระบวนการสนทนากลุ่ม  และการสัมมนาอ้างอิงผู้เชี่ยวชาญ และ ระยะที่ 3 ศึกษาผลของระบบการดูแลแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่า ดำเนินการ  2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาเปรียบเทียบผลลัพธ์ทางสุขภาพที่สำคัญของแม่และเด็กก่อนและหลังการทดลองใช้รูปแบบการศึกษากึ่งทดลองชนิดกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง และขั้นตอนที่ 2 ศึกษาประสิทธิผลของการจัดระบบการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่าหลังการทดลอง เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสาร แบบตรวจสอบความสมเหตุสมผลเชิงแนวคิดทฤษฎี ผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 5 ท่าน มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (CVI) 0.83-0.87 ทุกฉบับ และแบบสอบถามประสิทธิผลการจัดระบบการดูแลแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่าผ่านการทดลองใช้กับบุคลากรสาธารณสุข จำนวน 30 คนได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟ่าของครอนบาคเท่ากับ 0.89 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ยส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน และทดสอบความแตกต่างก่อนและหลังการทดลองด้วยสถิติทดสอบ Paired t-test ผลการศึกษาหลังการพัฒนาได้นวัตกรรมการดูแลสุขภาพแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่า ภายใต้ชื่อ “6 โปรแกรมคุณค่าสร้างเด็กไทยคุณภาพเขตสุขภาพที่ 2 ” เมื่อวิเคราะห์ความแตกต่างผลลัพธ์สุขภาพแม่และเด็กก่อน-หลังการทดลอง พบว่า อัตราการเสียชีวิตของมารดาไทย อัตราการเสียชีวิตของทารกแรกเกิดอายุ ≤ 28 วันและร้อยละเด็กอายุ 0-5 ปีมีพัฒนาการสมวัย ไม่แตกต่างกัน สำหรับประสิทธิผลของการจัดระบบการดูแลแม่และเด็กแบบเน้นคุณค่า พบว่ากลุ่มตัวอย่างสามารถจัดโครงสร้าง และจัดบริการได้ในระดับสูงและมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับผลลัพธ์การปฏิบัติงานแบบเน้นคุณค่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ข้อเสนอแนะควรศึกษาพัฒนาต่อยอดจัดบริการแบบเน้นคุณค่าและพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อจัดทำฐานข้อมูลเชื่อมต่อบริการให้มีประสิทธิภาพ