รูปแบบคลินิกปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อการเกิดผู้ป่วยรายใหม่ในกลุ่มเสี่ยง โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเชี่ยวหลาน-ไกรสร ตำบลเขาพัง อำเภอบ้านตาขุน จังหวัดสุราษฎร์ธานี

Sujitra  Sangphet

Authors

Sujitra Sangphet Ban Chiao Lan-Kraisorn Community Health Center

Abstract

Background: Non-communicable diseases (NCDs) represent a growing burden on primary care systems. Systematic behavioral modification among at-risk populations prior to the onset of new cases is therefore essential for effective prevention.

Objectives: To 1) develop and evaluate the effectiveness of a behavioral modification clinic model for individuals at risk of non-communicable diseases, and 2) reduce the incidence of new cases while promoting healthy behaviors.

Materials and Methods: The study was conducted in three phases: 1) situational analysis and needs assessment, 2) clinic model development, and 3) outcome evaluation using a one-group pretest–posttest quasi-experimental design over 24 weeks. Purposive sampling was used to recruit 47 participants at risk for diabetes and hypertension. Data were collected using a health behavior questionnaire, a self-management assessment tool, and clinical record forms covering fasting plasma glucose (FPG) and blood pressure. Data were analyzed using descriptive statistics and paired samples t-test at a significance level of p < 0.05.

Results: The clinic model comprised five steps: individual assessment, health goal setting, collaborative care planning, plan implementation, and monitoring and evaluation — integrating interprofessional teams, families, and communities. Following the intervention, no participants developed new disease. Health behaviors improved significantly: the proportion of participants exercising regularly increased from 36.2% to 78.7%, and those with blood pressure within normal range increased from 19.1% to 70.2% (p < 0.05). Clinical indicators also improved: mean FPG decreased from 116.2 to 104.7 mg/dL (mean difference = 11.5 ± 16.0 mg/dL, p = 0.001), systolic blood pressure decreased by 8.8 mmHg (p = 0.003), and diastolic blood pressure decreased by 5.1 mmHg (p = 0.005). Self-management capacity also increased.

Conclusion: The behavioral modification clinic model effectively reduced risk factors, promoted healthy behaviors, and prevented new cases among individuals at risk of non-communicable diseases.

References

World Health Organization. Management of non-communicable diseases (NCDs) [Internet]. 2025 [cited 2025 Mar 30]. Available from: https://www.emro.who.int/entity/ncds/index.html

กองแผนงาน กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แผนพัฒนาด้านการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพของประเทศ ระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560-2579). กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2561.

ระบบคลังข้อมูลสุขภาพ (Health Data Center: HDC). รายงานสถานการณ์ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวานรายใหม่จากกลุ่มเสี่ยง ปี 2565-2567 [Internet]. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [สืบค้นเมื่อ 30 มี.ค. 2568]. Available from: https://hdcservice.moph.go.th

กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรค NCDs เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง พ.ศ. 2562 [Internet]. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2563 [สืบค้นเมื่อ 30 มี.ค. 2568]. Available from: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1035820201005073556.pdf

Keeves JP. Educational research: methodology and measurement: an international handbook [Internet]. Oxford: Pergamon Press; 1988 [cited 2025 Mar 30]. Available from: https://www.jstor.org/stable/3444395

บุญชม ศรีสะอาด. การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น; 2543.

สมโภชน์ เอี่ยมสุภาษิต. ทฤษฎีและเทคนิคการปรับพฤติกรรม. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2556.

Wagner EH. The Chronic Care Model. Washington (DC): Health System Reform Program; 2002.

Creer TL, Holroyd KA. Self-management. In: Baum A, McManus C, Newman S, Weinman J, West R, editors. Cambridge handbook of psychology, health, and behavior. Cambridge: Cambridge University Press; 1997.

Creer TL. Self-management of chronic illness. In: Boekaerts M, Pintrich PR, Zeidner M, editors. Handbook of self-regulation. San Diego (CA): Academic Press; 2000.

กรรณิการ์ แสนสุภา, นเรศ กันธะวงค์. การจัดการตนเอง: ทักษะในการพัฒนาตนเองอย่างยั่งยืน. วารสารศิลปศาสตร์ (วังนางเลิ้ง) มทร พระนคร. 2564;1(1):25-37.

อดุล นาคะโร. การพัฒนาหลักสูตรเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการจัดการตนเองโดยใช้กิจกรรมแนะแนวสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 [วิทยานิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2551.

อำนาจ เมืองแก้ว, อิสระพงศ์ เพลิดเพลิน, จิตรรัตน์ ปองทอง, เกษศิรินทร์ พุทธวงศ์. การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรังด้านการบริโภคอาหารรสเค็มโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน ปี พ.ศ. 2563. เชียงใหม่: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 1; 2563.

Bandura A. Health promotion by social cognitive means. Health Educ Behav. 2004;31(2):143-64.

Hibbard JH, Stockard J, Mahoney ER, Tusler M. Development of the Patient Activation Measure (PAM): conceptualizing and measuring activation in patients and consumers. Health Serv Res. 2004;39(4 Pt 1):1005-26.

นิยม ศิริ, วรยุทธ นาคอ้าย. รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในกลุ่มเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดน่าน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2565;31(2):271-81.

Lorig KR, Sobel DS, Stewart AL, Brown BW, Bandura A, Ritter P, et al. Evidence suggesting that a chronic disease self-management program can improve health status while reducing hospitalization: a randomized trial. Med Care. 1999;37(1):5-14.

Kanfer FH. Self-management methods. In: Kanfer FH, Goldstein AP, editors. Helping people change: a textbook of methods. 3rd ed. New York: Pergamon Press; 1988.

Kanfer FH, Gaelick-Buys L. Self-management methods. In: Kanfer FH, Goldstein AP, editors. Helping people change: a textbook of methods. 4th ed. New York: Pergamon Press; 1991.

Bardo JW, Hartman JJ. Urban society: a systemic introduction. New York: Peacock; 1982.

Willer D. Scientific sociology: theory and method. Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall; 1986.

Gerhardt MW. Individual self-management training in management education [Internet]. 2010 [cited 2021 May 10]. Available from: https://www.researchgate.net/publication/ 268425764_Self- Management_Tutorials_Individual_Self-Management_Training_in_Management_Education

บุญเชิญ หมู่มาก. การพัฒนาหลักสูตรแนะแนวเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการจัดการตนเองสำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต]. ลพบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี; 2559.

พิรดา มาลาม. การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร โรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 24 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม; 2560.

นิตยา สุขชัยสงค์, อารยา เชียงของ, วิเชษฐ์ เชิดสันเทียะ. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองร่วมกับโมบายแอปพลิเคชันเบาหวานเบาใจต่อพฤติกรรมป้องกันการเกิดแผลที่เท้าของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่คุมระดับน้ำตาลไม่ได้. วารสารพฤติกรรมศาสตร์เพื่อการพัฒนา. 2566;15(2):1-16.

วิจิตรา พวงเกาะ, ปาริชาติ จิตกลาง, เปรมปรีด์ ชวนะนรเศรษฐ์. การพัฒนารูปแบบการจัดบริการสุขภาพและวิธีการจ่ายเงินแบบมุ่งเน้นคุณค่า Value-Based Payment สำหรับการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคเบาหวานในประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน เขตสุขภาพที่ 9. วารสารวิชาการ สคร.9. 2567;30(3):95-144.

สมยศ แสงหิ่งห้อย, รัชนีย์ จิตร์กระจ่าง. การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มเสี่ยงภายใต้การปฏิรูปเขตสุขภาพจังหวัดอ่างทอง. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(2):502-13.