ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำ ในพื้นที่จังหวัดนครนายก

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำในพื้นที่จังหวัดนครนายก และ 2) เพื่อศึกษาลักษณะการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำในพื้นที่จังหวัดนครนายก กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาคือผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำที่ขึ้นทะเบียนรักษาในระบบ TBCM online ตั้งแต่ตุลาคม 2560 ถึงกันยายน 2561 ในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขในพื้นที่จังหวัดนครนายก จำนวน 291 ราย เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบบันทึกข้อมูลผู้ป่วยวัณโรคที่ผู้วิจัยได้พัฒนาขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่ามัธยฐาน ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าต่ำสุด และสูงสุด สำหรับการเปรียบเทียบความแตกต่างของข้อมูลระหว่างกลุ่มที่เสียชีวิตกับกลุ่มที่ไม่เสียชีวิตได้ใช้ Chi-square test และนำเสนอขนาดความสัมพันธ์ด้วย Odds ratio (OR) และช่วงความเชื่อมั่นที่ร้อยละ 95 (95%CI) รวมทั้งใช้สถิติวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ (Multiple logistic regression) โดยนำเสนอขนาดความสัมพันธ์ด้วย Adjusted odds ratio () ช่วงเชื่อมั่นที่ร้อยละ 95 (95%CI) โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05 ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยวัณโรคเป็นเพศชาย ร้อยละ 71.8 ส่วนใหญ่อายุ 65 ปีขึ้นไปร้อยละ 24.7 ไม่ประกอบอาชีพ/ว่างงาน ร้อยละ 74.6 ผู้ป่วยวัณโรคใช้สิทธิการรักษาประกันสุขภาพถ้วนหน้า ร้อยละ 66.0 ผลการเอกซเรย์ปอดส่วนใหญ่มีโพรงแผลร้อยละ 66.0 ผลการตรวจเสมหะ วินิจฉัยครั้งแรกส่วนใหญ่ไม่พบเชื้อ ร้อยละ 41.9 และผู้ป่วยส่วนใหญ่ได้รับสูตรยามาตรฐาน (2HRZE/4HR) ร้อยละ 83.5 พบผู้ป่วยเสียชีวิตรวม 27 ราย คิดเป็นร้อยละ 9.3 เมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบระหว่างกลุ่มที่เสียชีวิตกับกลุ่มที่ไม่เสียชีวิต พบว่าปัจจัยที่อาจมีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิต ได้แก่ การเป็นเพศชาย (OR 1.812; 95% CI 0.662, 4.958) การมีผลตรวจเสมหะเป็นบวก (OR 1.771; 95% CI 0.768, 4.086) การมีโรคร่วม (OR 1.462; 95% CI 0.586, 3.644) และการติดเชื้อเอชไอวี (OR 2.122; 95% CI 0.668, 6.738) ซึ่งเมื่อวิเคราะห์ด้วยการถดถอยพหุคูณ พบว่าปัจจัยที่อาจมีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิต ได้แก่ การติดเชื้อเอชไอวี ( 2.469; 95% CI 0.734, 8.302) การมีผลตรวจเสมหะเป็นบวก ( 1.890; 95% CI 0.800, 4.463) และการมีโรคร่วม (( 1.656; 95% CI 0.611, 4.489) ซึ่งการศึกษานี้มีขนาดจำนวนตัวอย่างไม่มาก อาจทำให้ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนการเสียชีวิตพบว่าผู้ป่วยเสียชีวิตจากวัณโรค ร้อยละ 70.4 ช่วงเวลาที่เสียชีวิตระหว่างการรักษามากที่สุด อยู่ในเดือนที่ 1 ร้อยละ 81.5 นอกจากนี้พบความล่าช้าในการรักษา โดยมีค่ามัธยฐานของช่วงเวลาระหว่างวันที่มีอาการสงสัยวัณโรคกับวันเริ่มรักษาเท่ากับ 14 วัน (1 - 370 วัน) ข้อเสนอแนะ การดำเนินการป้องกันควบคุมโรค ควรให้ความสำคัญกับการให้ความรู้ความเข้าใจและความตระหนักในกลุ่มผู้สูงอายุ และผู้ติดเชื้อเอชไอวี ให้ผู้ป่วยเข้ามารับการวินิจฉัยรักษาในโรงพยาบาลให้เร็วขึ้น รวมถึงเร่งรัดการค้นหาวัณโรคในกลุ่มเสี่ยงต่างๆ โดยเฉพาะกลุ่มที่มีโรคร่วม จะช่วยให้ลดอัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรค