ปัจจัยที่สัมพันธ์กับระดับเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือดของเกษตรกรผู้ปลูกพืชหมุนเวียนที่รับสัมผัสสารเคมีกำจัดแมลงในตำบลบ้านสา อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง
DOI:
https://doi.org/10.14456/dcj.2026.42คำสำคัญ:
สารเคมีกำจัดแมลง, เกษตรกรปลูกพืชหมุนเวียน, ระดับเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือดบทคัดย่อ
การปลูกพืชหมุนเวียนทางการเกษตรต้องใช้สารเคมีกำจัดแมลงในหลายขั้นตอนส่งผลให้เกษตรกรมีโอกาสรับสัมผัสสารเคมีอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะสารที่ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรส ซึ่งการลดลงของระดับเอนไซม์ในเลือดถือเป็นตัวชี้วัดทางชีวภาพที่สำคัญของการได้รับสัมผัสและความเสี่ยงต่อผลกระทบทางสุขภาพ การวิจัยเชิงวิเคราะห์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อหาปัจจัยที่สัมพันธ์กับระดับเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือดจากการรับสัมผัสสารเคมีกำจัดแมลงของเกษตรกรปลูกพืชหมุนเวียน ตำบลบ้านสา อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 281 คน เก็บข้อมูลระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน 2568 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ความรู้ เจตคติ และพฤติกรรมด้านการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคจากสารเคมีกำจัดแมลง และการตรวจระดับเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือดโดยใช้กระดาษทดสอบโคลีนเอสเทอเรส วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรด้วยสถิติ Spearman’s rank correlation, Chi-squared test และการถดถอยลอจิสติกแบบอันดับ ผลการศึกษาพบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือด 9 ปัจจัย ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา ดัชนีมวลกาย การทำความสะอาดร่างกายหลังเลิกงาน ปริมาณการใช้สารเคมีกำจัดแมลง ระยะเวลาทำงานเฉลี่ยต่อสัปดาห์ ประสบการณ์ทางการเกษตร และระดับพฤติกรรมการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรค จากสารเคมีกำจัดแมลง โดยมี 4 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ เพศ (Adjusted OR=0.52, 95% CI=0.28-0.95) ดัชนีมวลกาย (Adjusted OR=0.88, 95% CI=0.81-0.96) การทำความสะอาดร่างกายหลังเลิกงาน (Adjusted OR=0.31, 95% CI=0.14-0.71) และปริมาณการใช้สารเคมีกำจัดแมลง (Adjusted OR=1.28, 95% CI=1.02-1.60) ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ในการวางแผนและกำหนดมาตรการด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยลดความเสี่ยงจากการรับสัมผัสสารเคมีกำจัดแมลง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Bangkokbiznews. Organic agriculture revolution without chemical pesticides for a sustainable world [Internet]; 2024 [cited 2026 Mar 12]. Available from: https://www.bangkokbiznews.com/environment/1139461 (in Thai)
Department of Disease Control (TH). Report on performance, problems and obstacles, and situation of occupational and environmental diseases 2022 [Internet]. Nonthaburi: Department of Disease Control, Ministry of Public Health; 2022 [cited 2026 Mar 1]. Available from: https://www.ddc.moph.go.th/uploads/publish/1715220250606092109.pdf (in Thai)
Foundation B. Health problems and risks associated with pesticide use [Internet]; 2024 Mar [cited 2026 Apr 8]. Available from: https://biothai.net/food-security-situation/pesticide/654 (in Thai)
Office of Provincial Commercial Affairs Lampang (TH). General Information about Lampang Province 2021. [Internet]. [cited 2026 Mar 1]. Available from: https://lampang.moc.go.th/th/content/page/index/id/1055 (inThai)
Lampang Provincial Statistical Office (TH). Informal labour data of Lampang Province: situation of informal labour, 2016 [Internet]. Lampang: Lampang Provincial Statistical Office; 2016 [cited 2026 Mar 1]. Available from: https://lampang.mol.go.th/wp-content/uploads/sites/27/2019/02/11.pdf (in Thai)
Hfocus. Thai farmers at risk of pesticide poisoning; nearly 10,000 cases reported in 2018 [Internet]. 2019 Jun 25 [cited 2026 Mar 1]. Available from: https://www.hfocus.org/content/2019/06/17297 (in Thai)
Ministry of Public Health (TH), Department of Disease Control. Guidelines for Occupational Disease Surveillance and Control. 2023. (in Thai)
Ramaiwong P, Charoenthanyarak L. Factors Associated with Blood Cholinesterase Levels among Farmers in Yang Um Subdistrict, Tha Khantho District, Kalasin Province. KKU Journal of Public Health Research [Internet]. 2020 [cited 2026 Mar 12];13(4):1-13. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/kkujphr/article/view/235403/167030 (in Thai)
Thipom S. Health Risk assessment of pesticide exposure among rice farmers in phrom phiram district, phitsanulok province. Office of the National Higher Education Science Research and Innovation Policy Council; 2020. (in Thai)
Lorenzatto LB, Da Silva MI, Junior WA, Junior SA, De Sá CA, Corralo V. Rural workers exposure to organophosphates and carbamates. RBCIAMB. 2020;55(1):19-31. doi: 10.5327/Z2176-947820200528.
Chumphonwong T, Pasitwilaitham N, Tistung K. Guidelines for Developing Informal Labors’ Quality of life in Agriculture in Searm-Khwa Sub-District, Searmngam District, Lampang Province [Thesis]. Bangkok : Thonburi University; 2021. 11 p. (in Thai)
Zúñiga-Venegas L, Landeros N, Pancetti F, Cortés S, Lucero B, Brito AM, et al. Validation of a novel questionnaire for assessing occupational exposure to organophosphate pesticides in Chilean agricultural workers. Front. Toxicol. 2025;7:1-11. doi: 10.3389/ftox.2025.1588408.
Moreira A, Guedes J, Vieira da Silva M. New Methodologies and Techniques for Biomonitoring Pesticide Exposure in Agricultural Workers: A Systematic Review. Toxics. 2025 [cited 2026 Mar 1]; 13(2):104. doi: 10.3390/toxics13020104.
StatSmartly. Krejcie & Morgan Sample Size Calculator [Internet]. [cited 2025 Mar 15]. Available from: https://statsmartly.com/Pop/KM.php
Hair JF, Black WC, Babin BJ. Multivariate Data Analysis: A Global Perspective [Internet]. Pearson Education; 2010 [cited 2026 Aug 18]. 800 p. Available from: https://books.google.co.th/books?id=SLRPLgAACAAJ
Best JW. Research in education: Prentice Hall Inc.; 1977.
Ranong Provincial Public Health Office (TH). Division of Environmental and Occupational Health. Guidelines and knowledge regarding the screening of pesticide exposure risks using cholinesterase test. 2020. [Internet]. [cited 2025 Mar 15]. Available from: https://ranongcities.com/2561/files/com_news_rule/2020-05_480d4ad4838efad.pdf (in Thai)
Rovinelli RJ, Hambleton RK. On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Education Resources Information Center. 1976:1-37. [Internet]. [cited 2025 Mar 15]. Available from: https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED121845.pdf
Hair JFB, William C, Babin, Barry J, Anderson, Rolph E. Multivariate data analysis. 8th ed: Cengage Learning; 2019.
World Health Organization Regional Office for the Western Pacific. The Asia-Pacific perspective: redefining obesity and its treatment: Health Communications Australia Pty Limited; 2000.
Pongraweewongsa P, Ruangyutthikarn V. Measuring serum cholinesterase levels in normal Thai individuals. Chiang Mai Med J. 2000;39(1-2):21-9. (in Thai)
Srivirat S, Kaeosanit S. Factors associated with cholinesterase levels in the blood of farmers in Songkhla Province. Disease Control Journal [Internet]. 2015 [cited 2026 May 21];41(2):130-41. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/153850/111998 (in Thai)
Jeiplian W, Piaseu N, Sirivarasai J, Neelapiaji N. Pesticide use, health perception, and health status among farmers exposed to insecticides. Journal of Nursing Science Chulalongkorn University [Internet]. 2017 [cited 2026 May 24];29:89-100. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/CUNS/article/view/121567/92697 (in Thai)
Tehang D. Pesticide use practices among farmers in San Sai Subdistrict, San Sai District, Chiang Mai Province: Chiang Mai University; 1999. (in Thai)
Nuryati A, Rahardjo SS, Murti B. Pesticide exposure and its correlation with hemoglobin and cholinesterase in farmers who used pesticide. Journal of Epidemiology and Public Health. 2022;7(3):380-96. doi: 10.26911/jepublichealth.2022.07.03.10.
Sidell FR, Kaminskis A. Influence of age, sex, and oral contraceptives on human plasma cholinesterase activity. Clinical Chemistry. 1975;21(10) :1393-5. doi: 10.1093/clinchem/21.10.1393.
World Health Organization. reventing disease through healthy environments: the public health impact of pesticides: World Health Organization; 2006.
Kongtip P, Nankongnab N, Mahaboonpeeti R, Bootsikeaw S, Batsungnoen K, Hanchenlaksh C, et al. Differences among Thai agricultural workers’ health, working conditions, and pesticide use by farm type. Annals of Work Exposures and Health. 2018;62(2):167-81. doi: 10.1093/annweh/wxx099.
Wesseling C, Keifer M, Ahlbom A, McConnell R, Moon JD, Rosenstock L, et al. Long-term neurobehavioral effects of mild poisonings with organophosphate and n-methyl carbamate pesticides among banana workers. Int J Occup Environ Health. 2002;8(1):27-34. doi: 10.1179/oeh.2002.8.1.27.
Phankhun S. Factors associated with cholinesterase enzyme levels among tobacco farmers: a case study of Sukhothai Province [Thesis]. Pathumthani: Thammasat University; 2016. 119 p. (in Thai)
Somsingkham A, Na-Chiangmai N, Katanyu J. A study of behavior in using pesticides and the level of enzyme Cholinesterase in farmers in Tungpee subdistrict, Maewang district, Chiang Mai province [Thesis]. Chiang Mai: Chiang Mai Rajabhat University, Graduate School; 2011. 83 p. (in Thai)
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารควบคุมโรค
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ลงพิมพ์ในวารสารควบคุมโรค ถือว่าเป็นผลงานทางวิชาการหรือการวิจัย และวิเคราะห์ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของกรมควบคุมโรค ประเทศไทย หรือกองบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
