การพัฒนาโปรแกรมการออกกำลังกายอย่างมีแบบแผนร่วมกับรูปแบบการรับประทานอาหารแบบปรับสมดุลสำหรับการเพิ่มหน้าที่การบริหารจัดการสมองในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย: การศึกษานำร่อง

ศักดิ์นรินทร์ หลิมเจริญ; ปิยะทิพย์ ประดุจพรม; ยุทธนา จันทะขิน

ผู้แต่ง

ศักดิ์นรินทร์ หลิมเจริญ สาขาวิชาการวิจัยและสถิติทางวิทยาการปัญญา มหาวิทยาลัยบูรพา
ปิยะทิพย์ ประดุจพรม ภาควิชาวิจัยและจิตวิทยาประยุกต์ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
ยุทธนา จันทะขิน ภาควิชาวิจัยและจิตวิทยาประยุกต์ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

คำสำคัญ:

โรคเบาหวานชนิดที่ 2, ภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย, หน้าที่การบริหารจัดการสมอง, การออกกำลังกายอย่างมีแบบแผน, การรับประทานอาหารแบบปรับสมดุล

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบ 1 กลุ่ม วัดผลก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของโปรแกรมการออกกำลังกายอย่างมีแบบแผนร่วมกับรูปแบบการรับประทานอาหารแบบปรับสมดุลเพื่อเพิ่มหน้าที่การบริหารจัดการสมองในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย เนื่องจากผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มีความเสี่ยงต่อการเสื่อมถอยของการรู้คิดและความบกพร่องของหน้าที่การบริหารจัดการสมองซึ่งส่งผลต่อการดูแลตนเองในระยะยาว กลุ่มตัวอย่างศึกษานำร่องเป็นผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย จำนวน 10 คน เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบประเมินภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย ฉบับภาษาไทย 8.3 และแบบประเมินหน้าที่การบริหารจัดการสมองฉบับภาษาไทย การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบที เพื่อประเมินความแตกต่างที่ระดับนัยสำคัญ .05 ผลการวิจัยพบว่า โปรแกรมการออกกำลังกายอย่างมีแบบแผนร่วมกับรูปแบบการรับประทานอาหารแบบปรับสมดุลที่พัฒนาขึ้น ผู้ทรงคุณวุฒิประเมินความเหมาะสมของโปรแกรมมีค่า S-CVI/Ave เท่ากับ .97 ผลการใช้โปรแกรมกับกลุ่มตัวอย่าง พบว่า หน้าที่การบริหารจัดการสมองโดยรวม (t = 2.55, p = .03) และดัชนีการกำกับพฤติกรรม (t = 2.43, p = .04) ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนดัชนีการรู้คิดเชิงลึก (t = 1.18, p = .27) ไม่แตกต่างกันทางสถิติ สรุปได้ว่า โปรแกรมที่พัฒนาขึ้นมีแนวโน้มเพิ่มหน้าที่การบริหารจัดการสมองในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย ควรนำไปศึกษาวิจัยเต็มรูปแบบต่อไป เพื่อยืนยันความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ และความคงทนของผลลัพธ์ในบริบทที่หลากหลายยิ่งขึ้น

เอกสารอ้างอิง

วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, และวราภรณ์ เสถียรนพเก้า. (2563). การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล.

Albai, O., Frandes, M., Timar, R., Roman, D., & Timar, B. (2019). Risk factors for developing dementia in type 2 diabetes mellitus patients with mild cognitive impairment. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 15, 167-175. https://doi.org/10.2147/NDT.S189905

Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of self-regulation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 248-287. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90022-L

Cristofori, I., Cohen-Zimerman, S., & Grafman, J. (2019). Executive functions. In M. D’Esposito & J. H. Grafman (Eds.), Handbook of Clinical Neurology (Vol. 163, pp. 197-219). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-804281-6.00011-2

Diamond, A. (2020). Executive functions. In A. Gallagher, C. Bulteau, D. Cohen, & J. L. Michaud (Eds.), Handbook of Clinical Neurology (Vol. 173, pp. 225-240). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-444-64150-2.00020-4

Formica, M. B., Gianoudis, J., Nowson, C. A., O’Connell, S. L., Milte, C., Ellis, K. A., & Daly, R. M. (2020). Effect of lean red meat combined with a multicomponent exercise program on muscle and cognitive function in older adults: a 6-month randomized controlled trial. The American Journal of Clinical Nutrition, 112(1), 113-128. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqaa104

Grieb, E. J., Schmid, A. A., Riggs, N. R., & Stephens, J. A. (2024). Executive function after yoga: Adults with acquired brain injury—A pilot study. The American Journal of Occupational Therapy, 78(2), 7802180130. https://doi.org/10.5014/ajot.2024.050403

Ives, S. J., Norton, C., Miller, V., Minicucci, O., Robinson, J., O’Brien, G., Escudero, D., Paul, M., Sheridan, C., Curran, K., Rose, K., Robinson, N., He, F., & Arciero, P. J. (2017). Multi-modal exercise training and protein-pacing enhances physical performance adaptations independent of growth hormone and BDNF but may be dependent on IGF-1 in exercise-trained men. Growth Hormone & IGF Research, 32, 60-70. https://doi.org/10.1016/j.ghir.2016.10.002

Lee, J. H., Lee, R., Hwang, M. H., Hamilton, M. T., & Park, Y. (2018). The effects of exercise on vascular endothelial function in type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Diabetology & Metabolic Syndrome, 10(1), 15. https://doi.org/10.1186/s13098-018-0316-7

Mattei, J., Bigornia, S. J., Sotos-Prieto, M., Scott, T., Gao, X., & Tucker, K. L. (2019). The Mediterranean diet and 2-year change in cognitive function by status of type 2 diabetes and glycemic control. Diabetes Care, 42(8), 1372-1379. https://doi.org/10.2337/dc19-0130

Nagamatsu, L. S., & Furlano, J. A. (2017). Improving executive function for better diabetes management. Advances in Obesity Weight Management and Control, 7(5), 351-352. https://doi.org/10.15406/aowmc.2017.07.00213

Nasreddine, Z. S., Phillips, N. A., Bédirian, V., Charbonneau, S., Whitehead, V., Collin, I., Cummings, J. L., & Chertkow, H. (2005). The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: A brief screening tool for mild cognitive impairment. Journal of the American Geriatrics Society, 53(4), 695-699. https://doi.org/10.1111/j.1532-5415.2005.53221.x

Simó, R., Ciudin, A., Simó-Servat, O., & Hernández, C. (2017). Cognitive impairment and dementia: a new emerging complication of type 2 diabetes—the diabetologist’s perspective. Acta Diabetologica, 54(5), 417-424. https://doi.org/10.1007/s00592-017-0970-5

Szuhany, K. L., Bugatti, M., & Otto, M. W. (2015). A meta-analytic review of the effects of exercise on brain-derived neurotrophic factor. Journal of Psychiatric Research, 60, 56-64. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2014.10.003

Trujillo, S., Carrillo, A., Greene, J., Roth, R., Isquith, P., Gioia, G., Iwanicki, S., & Champ Morera, C. (2020). A-240 enhanced interpretation of the Behavior Rating Inventory of Executive Function–Adult Version (BRIEF-A). Archives of Clinical Neuropsychology, 35(6), 1035. https://doi.org/10.1093/arclin/acaa068.240

Vincent, C., & Hall, P. A. (2015). Executive function in adults with type 2 diabetes: a meta-analytic review. Psychosomatic Medicine, 77(6), 631-642. https://doi.org/10.1097/PSY.0000000000000103

You, Y., Liu, Z., Chen, Y., Xu, Y., Qin, J., Guo, S., ... & Tao, J. (2021). The prevalence of mild cognitive impairment in type 2 diabetes mellitus patients: a systematic review and meta-analysis. Acta Diabetologica, 58(6), 671-685. https://doi.org/10.1007/s00592-020-01648-9

Yuan, X. Y., & Wang, X. G. (2017). Mild cognitive impairment in type 2 diabetes mellitus and related risk factors: a review. Reviews in the Neurosciences, 28(7), 715-723. https://doi.org/10.1515/revneuro-2017-0016

Zhou, B., Rayner, A. W., Gregg, E. W., Sheffer, K. E., Carrillo-Larco, R. M., Bennett, J. E., Shaw, J. E., Paciorek, C. J., Singleton, R. K., Pires, A. B., Stevens, G. A., Danaei, G., Lhoste, V. P. F., Phelps, N. H., Heap, R. A., Jain, L., d’Ailhaud de Brisis, Y., Galeazzi, A., Kengne, A. P., … Ezzati, M. (2024). Worldwide trends in diabetes prevalence and treatment from 1990 to 2022: A pooled analysis of 1108 population-representative studies with 141 million participants. The Lancet, 404(10467), 2077-2093. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)02317-1

Zhou, Y., Fang, R., Liu, L. H., Chen, S. D., & Tang, H. D. (2015). Clinical characteristics for the relationship between type-2 diabetes mellitus and cognitive impairment: a cross-sectional study. Aging and Disease, 6(4), 236. http://doi.org/10.14336/AD.2014.1004