การวิเคราะห์เส้นทางปัจจัยของความรอบรู้ด้านสุขภาพกิจกรรมการดูแลตนเอง ความรู้เรื่องโรคเบาหวาน การรับรู้ความสามารถของตนเองต่อระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบินในผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2
คำสำคัญ:
เส้นทางปัจจัยเชิงสาเหตุ, ผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบินบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เส้นทางปัจจัยของความรอบรู้ด้านสุขภาพ กิจกรรมการดูแลตนเองความรู้เรื่องโรคเบาหวาน การรับรู้ความสามารถของตนเองต่อระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบิน กลุ่มตัวอย่างได้แก่ ผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 380 คน ได้มาโดยการสุ่มหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล คือ แบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพเบาหวาน แบบวัดกิจกรรมการดูแลตนเอง แบบวัดความรู้เรื่องโรคเบาหวาน แบบวัดการรับรู้สมรรถนะแห่งตนของผู้สูงอายุ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เส้นทาง ผลการวิจัย โมเดลเส้นทางปัจจัยมีความสอดคล้องกลมกลืนกับข้อมูลเชิงประจักษ์ (χ2=18.897, df = 7, χ2/df = 2.70, GFI = 0.986, CFI = 0.974, AGFI = 0.945, SRMR = 0.022, RMSEA = 0.05, p-value = .06) ระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบิน ได้รับอิทธิพลทางตรงจากความรอบรู้ด้านสุขภาพกิจกรรมการดูแลตนเอง และความรู้เรื่องโรคเบาหวาน โดยมีขนาดอิทธิพลเท่ากับ -0.03,- 0.03, -0.09, ตามลำดับ ระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบิน ได้รับอิทธิพลทางอ้อมจากความรอบรู้ด้านสุขภาพเบาหวาน ความรู้เรื่องโรคเบาหวาน และการรับรู้ความสามารถในการดูแลตนเอง โดยมีขนาดอิทธิพลเท่ากับ -0.01, -0.002 และ -0.009 ตามลำดับ ค่าสัมประสิทธิ์การทำนาย (R-SQUARE) ของระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบินเท่ากับ 0.013 แสดงว่าตัวแปรทั้งหมด สามารถอธิบายความแปรปรวนของระดับไกลโคไซเลตฮีโมโกบินได้ร้อยละ 1.3
เอกสารอ้างอิง
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2561).ปัญหาสุขภาพจากโรคเบาหวาน ความดันเลือดสูงใน สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2561. กรุงเทพฯ:บริษัท พริ้นเทอรี่ จำกัด.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปทุมธานี .(2561).ข้อมูลผู้ป่วยโรคเบาหวานสูงอายุ.กลุ่มงานพัฒนายุทธศาสตร์สาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปทุมธานี.
สุพัตรา ศรีวณิชชากร. (2560). สถานการณ์การป่วยและการตายด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (โรคเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคหัวใจและหลอดเลือด) ในประเทศไทยในระยะเวลา 5 ปี (2553 -2557).วารสารควบคุมโรค. 43(4), 379-390.
Al Sayah, F., Majumdar, S. R., Williams, B., Robertson, S., & Johnson, J. A. (2013). Health literacy and health outcomes in diabetes: a systematic review. Journal of general internal medicine, 28(3), 444-452. https://doi.org/10.1007/s11606-012-2241-z
Al-Khawaldeh, O. A., Al-Hassan, M. A., & Froelicher, E. S. (2012). Self-efficacy, self-management, and glycemic control in adults with type 2 diabetes mellitus. Journal of Diabetes and its Complications, 26(1), 10-16. https://doi.org/10.1016/j.jdiacomp.2011.11.002
American Diabetes Association. (2020). Standards of Medical Care in Diabetes - 2020. Diabetes Care; The Journal of Clinical and Applied Research and Education, 43(1), 66-76. https://doi.org/10.2337/dc20-S006
Bailey, S. C., Brega, A. G., Crutchfield, T. M., Elasy, T., Herr, H., Kaphingst, K., ... & Schillinger, D. (2014). Update on health literacy and diabetes. The Diabetes Educator, 40(5), 581-604. https://doi.org/10.1177/0145721714540220
Bains, S. S., & Egede, L. E. (2011). Associations between health literacy, diabetes knowledge, self-care behaviors, and glycemic control in a low income population with type 2 diabetes. Diabetes technology & therapeutics, 13(3), 335-341. https://doi.org/10.1089/dia.2010.0160
Bohanny, W., Wu, S. F. V., Liu, C. Y., Yeh, S. H., Tsay, S. L., & Wang, T. J. (2013). Health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors in patients with type 2 diabetes mellitus. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 25(9), 495-502. https://doi.org/10.1111/1745-7599.12017
Brega, A. G., Ang, A., Vega, W., Jiang, L., Beals, J., Mitchell, C. M., ... & Special Diabetes Program for Indians Healthy Heart Demonstration Project. (2012). Mechanisms underlying the relationship between health literacy and glycemic control in American Indians and Alaska Natives. Patient education and counseling, 88(1), 61-68. https://doi.org/10.1016/j.pec.2012.03.008
Cudjoe, J., Delva, S., Cajita, M., & Han, H. R. (2020). Empirically Tested Health Literacy Frameworks. Health literacy research and practice, 4(1), 22-44. https://doi.org/10.3928/24748307-20191025-01
Garcia, A. A., Villagomez, E. T., Brown, S. A., Kouzekanani, K., & Hanis, C. L. (2001). The Starr County Diabetes Education Study: development of the Spanish-language diabetes knowledge questionnaire. Diabetes care, 24(1), 16-21. https://doi.org/10.2337/diacare.24.1.16
Iamsumang, W. (2015). The development of the Thai version of the diabetes management self-efficacy scale (T-DMSES) for older adults with type 2 diabetes. Doctoral dissertation, Health and Environment Science, Buffalo University.
Institute of Medicine. (2004). Health literacy: a prescription to end confusion. Washington, DC: The National Academies Press.
International Diabetic Federation: IDF. (2019). IDF Diabetes Atlas -Ninth Edition. Brussels: International Diabetic Federation.
Ishikawa, H., Takeuchi, T., & Yano, E. (2008). Measuring functional, communicative, and critical health literacy among diabetic patients. Diabetes care, 31(5), 874-879. https://doi.org/10.2337/dc07-1932
Jeong, J., Park, N., & Shin, S. Y. (2014). The influence of health literacy and diabetes knowledge on diabetes self-care activities in Korean low-income elders with diabetes. Journal of Korean Academy of Community Health Nursing, 25(3), 217-224. https://doi.org/10.12799/jkachn.2014.25.3.217
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and psychological measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Lee, E. H., Lee, Y. W., & Moon, S. H. (2016). A structural equation model linking health literacy to self-efficacy, self-care activities, and health-related quality of life in patients with type 2 diabetes. Asian nursing research, 10(1), 82-87. https://doi.org/10.1016/j.anr.2016.01.005
Lee, Y. J., Shin, S. J., Wang, R. H., Lin, K. D., Lee, Y. L., & Wang, Y. H. (2016). Pathways of empowerment perceptions, health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors to glycemic control in patients with type 2 diabetes mellitus. Patient education and counseling, 99(2), 287-294. https://doi.org/10.1016/j.pec.2015.08.021
Marciano, L., Camerini, A. L., & Schulz, P. J. (2019). The role of health literacy in diabetes knowledge, self-care, and glycemic control: a meta-analysis. Journal of general internal medicine, 34(6), 1007-1017. https://doi.org/10.1007/s11606-019-04832-y
Masoompour, M., Tirgari, B., & Ghazanfari, Z. (2017). The relationship between health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors in diabetic patients. Evidence Based Care, 7(3), 17-25.
McNaughton, C. D., Korman, R. R., Kabagambe, E. K., & Wright, S. W. (2015). Health literacy and blood glucose among Guyanese emergency department patients without diagnosed diabetes: a cross-sectional study. Diabetology & Metabolic Syndrome, 7(1), 1-7. https://doi.org/10.1186/s13098-015-0028-1
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health promotion international, 15(3), 259-267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of Health literacy. Social science & medicine (1982), 67(12), 2072-2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050
Osborn, C. Y., Bains, S. S., & Egede, L. E. (2010). Health literacy, diabetes self-care, and glycemic control in adults with type 2 diabetes. Diabetes technology & therapeutics, 12(11), 913-919. https://doi.org/10.1089/dia.2010.0058
Paasche-Orlow, M. K., & Wolf, M. S. (2007). The causal pathways linking health literacy to health outcomes. American journal of health behavior, 31(1), 19-26. https://doi.org/10.5993/AJHB.31.s1.4
Powell, C. K., Hill, E. G., & Clancy, D. E. (2007). The relationship between health literacy and diabetes knowledge and readiness to take health actions. The diabetes educator, 33(1), 144-151. https://doi.org/10.1177/0145721706297452
Reisi, M., Mostafavi, F., Javadzade, H., Mahaki, B., Tavassoli, E., & Sharifirad, G. (2016). Impact of health literacy, self-efficacy, and outcome expectations on adherence to self-care behaviors in Iranians with type 2 diabetes. Oman medical journal, 31(1), 52-59. https://doi.org/10.5001/omj.2016.10
Schillinger, D., Grumbach, K., Piette, J., Wang, F., Osmond, D., Daher, C., ... & Bindman, A. B. (2002). Association of health literacy with diabetes outcomes. Jama, 288(4), 475-482. https://doi.org/10.1001/jama.288.4.475
Stratton, I. M., Adler, A. I., Neil, H. A. W., Matthews, D. R., Manley, S. E., Cull, C. A., ... & Holman, R. R. (2000). Association of glycaemia with macrovascular and microvascular complications of type 2 diabetes (UKPDS 35): prospective observational study. Bmj, 321(7258), 405-412. https://doi.org/10.1136/bmj.321.7258.405
Tseng, H. M., Liao, S. F., Wen, Y. P., & Chuang, Y. J. (2017). Stages of change concept of the transtheoretical model for healthy eating links health literacy and diabetes knowledge to glycemic control in people with type 2 diabetes. Primary care diabetes, 11(1), 29-36. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2016.08.005
U.S. Department of Health and Human Services, Office of Disease Prevention and Health Promotion. (2010) National action plan to improve health literacy. Washington (DC).
Van Der Bijl, J. J., Van Poelgeest-Eeltink, A., Shortridge-Baggett, L. (1999). The psychometric properties of the diabetes management self-efficacy scale for patients with type 2 diabetes mellitus. Journal of Advanced Nursing, 30(2), 352-359. https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.1999.01077.x
van der Heide, I., Uiters, E., Rademakers, J., Struijs, J. N., Schuit, A. J., & Baan, C. A. (2014). Associations among health literacy, diabetes knowledge, and self-management behavior in adults with diabetes: results of a dutch cross-sectional study. Journal of health communication, 19(sup2), 115-131. https://doi.org/10.1080/10810730.2014.936989
Walker, R. J., Gebregziabher, M., Martin-Harris, B., & Egede, L. E. (2014). Relationship between social determinants of health and processes and outcomes in adults with type 2 diabetes: validation of a conceptual framework. BMC endocrine disorders, 14(1), 1-10. https://doi.org/10.1186/1472-6823-14-82
Walker, R. J., Smalls, B. L., Hernandez-Tejada, M. A., Campbell, J. A., & Egede, L. E. (2014). Effect of diabetes self-efficacy on glycemic control, medication adherence, self-care behaviors, and quality of life in a predominantly low-income, minority population. Ethnicity & disease, 24(3), 349-355.
Wichit, N., Mnatzaganian, G., Courtney, M., Schulz, P., & Johnson, M. (2017). Randomized controlled trial of a family-oriented self-management program to improve self-efficacy, glycemic control and quality of life among Thai individuals with Type 2 diabetes. Diabetes research and clinical practice, 123(2017), 37-48. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2016.11.013
Yarmohammadi, S., Momenyan, S., Ghaffari, M., Ali, R., & Azizpour, M. (2019). Impact of functional, communicative and critical health literacy on glycemic control among patients with type 2 diabetes, and the mediating role of self-care. Psychology research and behavior management, 12(2019), 427-435. https://doi.org/10.2147/PRBM.S207466
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2022 วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
