ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่อง

Siraprapa Pongpen; Wipa Wiseso; Chutima Chantamit-O-Pas

Authors

Siraprapa Pongpen Adult and Gerontological Nursing, Faculty of Nursing, Burapha University
Wipa Wiseso Faculty of Nursing, Burapha University
Chutima Chantamit-O-Pas Faculty of Nursing, Burapha University

Keywords:

malnutrition, end-stage renal disease, continuous ambulatory peritoneal dialysis, depression, dietary behaviour

Abstract

This predictive study aimed to examine factors influencing malnutrition and to determine the predictive power of dietary behaviour, oral and dental health conditions, depression, and social support on malnutrition in patients with End-Stage Renal Disease (ESRD) undergoing Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis (CAPD). The sample consisted of 119 patients who had undergone CAPD for at least three months at five peritoneal dialysis clinics in Chonburi Province, selected using purposive sampling. Data were collected using six instruments: a demographic questionnaire and tools assessing dietary behaviour, oral and dental health conditions, depression, social support, and malnutrition. The content validity index ranged from 0.90 to 1.00, and reliability coefficients were 0.84, 0.88, 0.80, 0.96, and 0.71, respectively. Data were analysed using descriptive statistics and stepwise multiple regression. The results indicated that dietary behaviour, oral and dental health conditions, and depression were significantly associated with malnutrition (r = .358, r = -.246, r = -.158, respectively; p < .05). Depression and dietary behaviour were identified as significant predictors of malnutrition, jointly accounting for 14% of the variance (Adjusted R² = .14, p < .001). Depression was the strongest predictor (β = .32, p < .001), followed by dietary behaviour (β = -.18, p < .05). These findings highlight the importance of screening for depression and promoting appropriate dietary behaviour to reduce the risk of malnutrition in CAPD patients.

References

วิภาวรรณ อะสงค์. (2558). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารและน้ำของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา.

ศรินยา พลสิงห์ชาญ, และคมวัฒน์ รุ่งเรือง. (2562). ปัจจัยที่ส่งผลต่อพลังสุขภาพจิตของผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่อง. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 32(2), 78-91.

ศิริลักษณ์ น้อยปาน, เพลินพิศ ฐานิวัฒนานนท์, และวิภาวี คงอินทร์. (2556). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารในผู้สูงอายุที่รักษาด้วยการล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง. ใน การประชุมหาดใหญ่วิชาการ ครั้งที่ 4 เรื่องการวิจัยเพื่อพัฒนาสังคมไทย (น. 60-70). มหาวิทยาลัยหาดใหญ่. https://www.hu.ac.th/conference/conference2013/Proceedings2013/pdf/Book1/Describe6/715_60-70.pdf

สมพร ชินโนรส, พิกุล เขื่อนคำ, และพรทิพย์ จันทร์น้อม. (2564). ปัจจัยที่มีผลต่อภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ, 7(2), 93-100.

สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2563). ข้อมูลการบำบัดทดแทนไตในประเทศไทย. https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2022/06/Final-TRT-report-2020.pdf

สังวาลย์ พงษ์ศร, และกฤษณ์ พงศ์พิรุฬห์. (2564). ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะซึมเศร้าของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องและผู้ดูแลในโรงพยาบาลสงขลา. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 29(1), 34-44.

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2565). บทบาทสตรีไทยและความเท่าเทียมในสังคม. https://www.thailandplus.tv/archives/578989

สุภาพ อิ่มอ้วน. (2553). ความสัมพันธ์ระหว่างการสนับสนุนทางสังคมกับภาวะโภชนาการของผู้ป่วยที่รักษาด้วยการล้างไตทางช่องท้องชนิดถาวร (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

Chan, G. C. K., Ng, J. K. C., Chow, K. M., Kwan, B. C. H., Kwong, V. W. K., Pang, W. F., Cheng, P. M. S., Law, M. C., Leung, C. B., Li, P. K. T., & Szeto, C. C. (2020). Depression does not predict clinical outcome of Chinese peritoneal dialysis patients after adjusting for the degree of frailty. BMC Nephrology, 21(1), 329. https://doi.org/10.1186/s12882-020-01994-4

Chang, Y., Lee, J. S., Woo, H. G., Ryu, D. R., Kim, J. W., & Song, T. J. (2021). Improved oral hygiene care and chronic kidney disease occurrence: A nationwide population-based retrospective cohort study. Medicine, 100(47), e27845. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000027845

Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.

García-Rios, P., Rodríguez-Lozano, F. J., & Pérez-Guzmán, N. (2025). Oral findings linked to chronic kidney disease: A comprehensive systematic review. Journal of Clinical Medicine, 14(12), 4380. https://doi.org/10.3390/jcm14124380

Grove, S. K., Burns, N., & Gray, J. R. (2013). The Practice of Nursing Research: Appraisal, Synthesis, and Generation of Evidence (7th ed.). Elsevier Saunders.

Hammad, S. S., Farrah, D., Farah, R. I., & Awwad, A. (2025). Nutrient intake in adult haemodialysis patients and influence of dialysis treatment day and patient age. Nutrition & Dietetics, 82(4), 373-382. https://doi.org/10.1111/1747-0080.70006

Hiruy, A. F., Opoku, S., Xiong, Q., Jin, Q., Zhao, J., Lin, X., He, S., Zuo, X., & Ying, C. (2021). Nutritional predictors associated with malnutrition in continuous ambulatory peritoneal dialysis patients. Clinical Nutrition ESPEN, 45, 454-461. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2021.06.033

Hollaar, V., de van der Schueren, M., Haverkort, E., Everaars, B., Borkent, J., Jerković-Ćosić, K., van Hout, H., Everink, I., & Naumann, E. (2025). Associations between problems in oral health, oral function and malnutrition in older people: Results from three databases. International Journal of Dental Hygiene, 23(3), 473-481. https://doi.org/10.1111/idh.12886

Hunter, E. G., Shukla, A., & Andrade, J. M. (2023). Barriers to and strategies for dietary adherence: A qualitative study among hemodialysis/peritoneal dialysis patients and health care providers. Journal of Renal Nutrition, 33(5), 682-690. https://doi.org/10.1053/j.jrn.2023.06.007

International Society of Nephrology. (2023). ISN Global Kidney Health Atlas. https://www.theisn.org/wp-content/uploads/media/ISN%20Atlas_2023%20Digital.pdf

Kalantar-Zadeh, K., Kleiner, M., Dunne, E., Lee, G. H., & Luft, F. C. (1999). A modified quantitative subjective global assessment of nutrition for dialysis patients. Nephrology, Dialysis, Transplantation, 14(7), 1732-1738. https://doi.org/10.1093/ndt/14.7.1732

Kim, S. M., Kang, B. C., Kim, H. J., Kyung, M. S., Oh, H. J., Kim, J. H., Kwon, O., & Ryu, D. R. (2020). Comparison of hemodialysis and peritoneal dialysis patients’ dietary behaviors. BMC Nephrology, 21(1), 91. https://doi.org/10.1186/s12882-020-01744-6

Lambert, K., Ryan, M., Flanagan, J., Broinowski, G., Nicdao, M., Stanford, J., & Chau, K. (2024). Dietary patterns, dietary adequacy and nutrient intake in adults commencing peritoneal dialysis: Outcomes from a longitudinal cohort study. Nutrients, 16(5), 663. https://doi.org/10.3390/nu16050663

Lotrakul, M., Sumrithe, S., & Saipanish, R. (2008). Reliability and validity of the Thai version of the PHQ-9. BMC Psychiatry, 8, 46. https://doi.org/10.1186/1471-244X-8-46

Miyata, Y., Obata, Y., Mochizuki, Y., Kitamura, M., Mitsunari, K., Matsuo, T., Ohba, K., Mukai, H., Nishino, T., Yoshimura, A., & Sakai, H. (2019). Periodontal disease in patients receiving dialysis. International Journal of Molecular Sciences, 20(15), 3805. https://doi.org/10.3390/ijms20153805

Naeeni, A. E., Poostiyan, N., Teimouri, Z., Mortazavi, M., Soghrati, M., Poostiyan, E., & Paknahad, Z. (2017). Assessment of severity of malnutrition in peritoneal dialysis patients via malnutrition-inflammation score. Advanced Biomedical Research, 6(1), 128. https://doi.org/10.4103/abr.abr_554_13

Neenumol, K. R., & Thulaseedharan, J. V. (2022). Potential depression and associated factors among individuals undergoing dialysis: A hospital-based cross-sectional survey in Central Kerala. Indian Journal of Nephrology, 32(3), 282-284. https://doi.org/10.4103/ijn.IJN_447_20

Sabatino, A., Cuppari, L., Stenvinkel, P., Lindholm, B., & Avesani, C. M. (2021). Sarcopenia in chronic kidney disease: What have we learned so far? Journal of Nephrology, 34(4), 1347-1372. https://doi.org/10.1007/s40620-020-00840-y

Slade, G. D. (1997). Derivation and validation of a short-form oral health impact profile. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 25(4), 284-290. https://doi.org/10.1111/j.1600-0528.1997.tb00941.x

Zhang, L. (2025). Effect of Acceptance and Commitment Therapy on malnutrition, psychological flexibility, and emotional well-being in patients undergoing peritoneal dialysis: A randomized controlled study. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35(4), 408-417. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.251179