คุณภาพ การเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา และผลกระทบทางคลินิกของ ส่วนประกอบโลหิต : นัยสำคัญต่อเวชปฏิบัติการให้เลือด

นภาพร  โมสิกานนท์; วาสิตา  นวจิตไพบูลย์

ผู้แต่ง

นภาพร โมสิกานนท์ ภาคบริการโลหิตแห่งชาติที่ 11 นครศรีธรรมราช สภากาชาดไทย
วาสิตา นวจิตไพบูลย์ ภาคบริการโลหิตแห่งชาติที่ 11 นครศรีธรรมราช สภากาชาดไทย

คำสำคัญ:

ส่วนประกอบโลหิต, การเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา, เม็ดเลือดแดง, เกล็ดเลือด, พลาสมา, เวชศาสตร์การให้เลือด, การเก็บเลือด, ไมโครเวสิเคิล, ภาวะออกซิเดทีฟสเตรส, การให้เลือดแบบแม่นยำ

บทคัดย่อ

การให้เลือดและส่วนประกอบโลหิตเป็นหัตถการสำคัญในเวชปฏิบัติสมัยใหม่ โดยมีบทบาทในการรักษาผู้ป่วยหลากหลายกลุ่ม อย่างไรก็ตาม คุณภาพของส่วนประกอบโลหิตสามารถเปลี่ยนแปลงได้ระหว่างการเก็บรักษา ซึ่งเรียกว่า (storage lesions) โดยการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวครอบคลุมทั้งระดับชีวเคมี โครงสร้าง และหน้าที่ของเซลล์ และอาจส่งผลต่อประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการให้เลือด

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนองค์ความรู้เกี่ยวกับคุณภาพของส่วนประกอบโลหิต กลไกการเกิด การเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา (storage lesions) ในเม็ดเลือดแดง เกล็ดเลือด และพลาสมา รวมถึงผลกระทบทางคลินิกและแนวทางในการลดผลกระทบดังกล่าว จากการทบทวนพบว่า การเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา (storage lesions) ในเม็ดเลือดแดงเกี่ยวข้องกับการลดลงของ ATP และ 2,3-bisphosphoglycerate การเกิดภาวะเครียดออกซิเดชัน (oxidative stress) รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของเยื่อหุ้มเซลล์ ขณะที่เกล็ดเลือดมีการเปลี่ยนแปลงของลักษณะสัณฐานวิทยา (morphology) และการเพิ่มขึ้นของตัวบ่งชี้การกระตุ้น (activation markers) ส่วนพลาสมามีการลดลงของปัจจัยการแข็งตัวของเลือด (coagulation factors) บางชนิดระหว่างการเก็บรักษา

แม้ว่าหลักฐานเชิงกลไกจะสนับสนุนว่า การเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา (storage lesions) อาจมีผลต่อสมรรถนะของส่วนประกอบโลหิต แต่หลักฐานทางคลินิกยังคงมีความไม่สอดคล้อง งานวิจัยส่วนใหญ่รายงานว่ามีผลกระทบน้อยในผู้ป่วยทั่วไป อย่างไรก็ตาม ผลกระทบอาจมีความสำคัญในผู้ป่วยกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้ป่วยวิกฤต ทารกแรกเกิด และผู้ป่วยที่ได้รับเลือดปริมาณมาก

แนวทางในการปรับปรุงคุณภาพของส่วนประกอบโลหิต ได้แก่ การพัฒนา additive solutions การลดเม็ดเลือดขาว การใช้ platelet additive solutions และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีโอมิกส์ (omics approaches) เพื่อประเมินคุณภาพเชิงลึก แนวโน้มในอนาคตมุ่งสู่แนวคิดเวชศาสตร์การให้เลือดแบบแม่นยำ (precision transfusion medicine) ซึ่งเน้นการเลือกใช้ส่วนประกอบโลหิตให้เหมาะสมกับลักษณะของผู้ป่วย

โดยสรุป ความเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงระหว่างการเก็บรักษา (storage lesions) และผลกระทบทางคลินิกมีความสำคัญต่อการพัฒนาแนวทางการให้เลือดที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้น และเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาเวชศาสตร์การให้เลือดในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

Hess JR. Red cell changes during storage. Transfus Apher Sci. 2010;43(1):51–9.

Spinella PC, Doctor A, Blumberg N. Does the age of blood affect outcomes? Transfusion. 2019;59(3):1164–72.

Yoshida T, Prudent M, D’Alessandro A. Red blood cell storage lesion: causes and potential clinical consequences. Blood Transfus. 2019;17(1):27–52.

Zimring JC. Established and theoretical factors to consider in assessing the red cell storage lesion. Blood. 2015;125(14):2185–90.

Carson JL, Brooks MM, Abbott JD, Chaitman B, Kelsey SF, Triulzi DJ, et al. Red blood cell storage duration and clinical outcomes. N Engl J Med. 2016;375(20):1937-45.

Lacroix J, Hébert PC, Fergusson DA, Tinmouth A, Blajchman MA, Callum J, et al. Age of transfused blood in critically ill adults. N Engl J Med. 2015;372(15):1410-8.

D’Alessandro A, Zolla L. Red blood cell storage: the story so far. Blood Transfus. 2020;18(2):82–8.

AABB. Fundamental standards for blood collection and transfusion. Bethesda (MD): AABB; 2025.

Blajchman MA. The clinical benefits of the leukoreduction of blood products. J Trauma. 2001;50(5 Suppl):S83–90.

Cancelas JA, Dumont LJ, Maes LA, Rugg N, Herschel L, Whitley PH, et al. Additive solution-7 reduces the red blood cell cold storage lesion. Transfusion. 2015;55(3):491–8.

Roussel C, Morel A, Dussiot M, Marin M, Colard M, Frimat C, Vasseur F, Tiers L, Pouthier F, Bardiaux L, Garraud O. Donor variability in red blood cell storage lesion. Transfus Clin Biol. 2017;24(3):151–155.

Devine DV, Serrano K. The platelet storage lesion. Clin Lab Med. 2010;30(2):475–487.

Schubert P, Culibrk B, Karwal S, Serrano K, Levin E, Devine DV. Platelet storage lesion: current understanding and future perspectives. Transfus Med Rev. 2020;34(3):144–150.

Ebeyer-Masotta M, Eichhorn T, Fischer MB, Weber V. Impact of production methods and storage conditions on extracellular vesicles in packed red blood cells and platelet concentrates. Transfus Apher Sci. 2024;63(2):103891. doi:10.1016/j.transci.2024.103891.

Stanworth SJ, Brunskill SJ, Hyde CJ, McClelland DBL, Murphy MF. Is fresh frozen plasma clinically effective? A systematic review of randomized controlled trials. Br J Haematol. 2004;126(1):139–152.

Koch CG, Li L, Sessler DI, Figueroa P, Hoeltge GA, Mihaljevic T, Blackstone EH. Duration of red-cell storage and complications after cardiac surgery. N Engl J Med. 2008;358(12):1229–1239.

Steiner ME, Ness PM, Assmann SF, Triulzi DJ, Sloan SR, Delaney M, et al. Effects of red-cell storage duration on patients undergoing cardiac surgery. N Engl J Med. 2015;372(15):1419-29.

Cooper DJ, McQuilten ZK, Nichol A, Ady B, Aubron C, Bailey M, et al. Age of red cells for transfusion and outcomes in critically ill adults. N Engl J Med. 2017;377(19):1858-67.

Hébert PC, Wells G, Blajchman MA, Marshall J, Martin C, Pagliarello G, et al. A multicenter, randomized, controlled clinical trial of transfusion requirements in critical care. N Engl J Med. 1999;340(6):409-17.

Gulliksson H. Platelet additive solutions: a review of the latest developments. Transfus Med Hemother. 2018;45(2):98–102.

Mahajan J, Padula MP, Marks DC, Johnson L. Cold-stored platelets: revisiting assumptions and addressing variability to support implementation. Front Med. 2025;12:1743750. doi:10.3389/fmed.2025.1743750.

Pietersz RNI, Reesink HW, Panzer S, Seltsam A, van der Meer PF, Tonn T, et al. Processing and storage of blood components: what can be changed? Int J Clin Transfus Med. 2015;3:1-12.

Tran LNT, Novaretti MCZ, de Medeiros BCV, Nunes RR, Ribeiro KR, Covas DT, et al. Impact of different red blood cell storage solutions and conditions on cellular integrity and clinical outcomes. Biomolecules. 2024;14(7):813.